Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η ιστορική παιδεία ως αντίδοτο στην κρίση

«Στη σημερινή συγκυρία, η κοινωνία μας χρειάζεται να πιει από την κρήνη της Ιστορίας περισσότερο από ποτέ!», υποστηρίζει η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου

Η ιστορική παιδεία ως αντίδοτο στην κρίση

  • A-
  • A+

Tα δύο τελευταία χρόνια μια ομάδα τολμηρών Ελλήνων πανεπιστημιακών δασκάλων εργάστηκε σκληρά για να δημιουργήσει τα πρώτα ελληνικά «Ανοικτά Διαδικτυακά Μαθήματα». Αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας είναι το «Mathesis» (mathesis.cup.gr).

Παρουσιάσαμε εκτενώς και εγκαίρως στους αναγνώστες μας την εκπαιδευτική αλλά και την κοινωνική σημασία αυτού του προγράμματος με τη βοήθεια του Στέφανου Τραχανά, εμπνευστή και συντονιστή του «Mathesis» και προέδρου των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης που ανέλαβαν να υλοποιήσουν αυτό το πρωτοποριακό εγχείρημα (βλ. «Εφ.Συν.» 24-10-2015).

Από τις 16 Νοεμβρίου, οπότε ξεκίνησαν επίσημα οι δύο πρώτοι κύκλοι διαδικτυακών μαθημάτων, ήταν εντυπωσιακή η ανταπόκριση του κοινού: στον πρώτο κύκλο, μια πλήρη εισαγωγή στην Κβαντική Φυσική με μαθήματα του Στέφανου Τραχανά, έχουν ήδη γραφτεί 3.500 «μαθητές», ενώ στον δεύτερο κύκλο, που αφορά την Ιστορία του Νέου Ελληνισμού από τον 11ο έως τον 18ο αιώνα με μαθήματα της γνωστής ιστορικού Μαρίας Ευθυμίου, έχουν γραφτεί πάνω από 5.500!

Ζητήσαμε από την κυρία Ευθυμίου να μας μιλήσει γι’ αυτήν τη διαδικτυακή «περιπέτεια» αλλά και για την επιτακτική ανάγκη, σε μια τόσο κρίσιμη καμπή της ιστορίας μας, να καλλιεργήσουμε συστηματικά και μαζικά την ιστορική μας συνείδηση.

• Γιατί εσείς, μια «παραδοσιακή» καθηγήτρια Ιστορίας, αποφασίσατε τελικά να υποκύψετε στους μετανεωτερικούς πειρασμούς της διαδικτυακής παιδείας (αλλά και στις επίμονες πιέσεις του Στέφανου Τραχανά); Ποιες σύγχρονες παιδαγωγικές ανάγκες έρχονται να ικανοποιήσουν οι δύο κύκλοι μαθημάτων Ιστορίας που αναλάβατε;

Πράγματι, το εγχείρημα των ΠΕΚ έφτασε σε μένα μέσω του Στέφανου Τραχανά και της εμπιστοσύνης που μου έδειξε. Ελπίζω να μην τον διαψεύσω.

Για μένα είναι ένα εγχείρημα που θα έλεγα πως, κατ’ αρχήν, δεν μου ταιριάζει, μια και πιστεύω πως η διδασκαλία είναι ερωτική διαδικασία, που απαιτεί την άμεση επαφή διδάσκοντος και διδασκομένου και απογειώνεται μόνον με την ένθεν και ένθεν διασταύρωση των δρόμων του μυαλού με εκείνους του προφορικού Λόγου και των ανθρώπινων κωδίκων που άφατα μετέχουν της άμεσης διδασκαλίας.

Η διαδικτυακή διδασκαλία, ωστόσο, διαθέτει τα ισχυρά στοιχεία της τεχνολογίας: τη δυνατότητα της απεριόριστης διάχυσης (κάτι απαραίτητο τώρα που η Γη αποκτά, τόσο γρήγορα, και νέα δισεκατομμύρια πληθυσμού) και τη δυνατότητα της δωρεάν διάχυσης (κάτι επίσης σημαντικότατο προκειμένου η πανεπιστημιακή διδασκαλία να γίνει απόλυτα δημοκρατική και να μπορεί να φθάνει σε κάθε γωνιά της γης και σε κάθε ενδιαφερόμενο).

• Η διαδραστικότητα και η συνεργατική μάθηση μεταξύ όσων τα παρακολουθούν είναι δύο χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τα ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα από το καθιερωμένο μαθησιακό πρότυπο. Από την άλλη, όμως, πρόκειται για μαθήματα που τα διδάσκει ή τα παρακολουθεί κανείς απομονωμένος στο σπίτι του. Αν αυτό το μοντέλο μαζικής ψηφιακής εκπαίδευσης επικρατήσει τελικά, δεν υπάρχει ο κίνδυνος να απολέσουμε για πάντα τον δημόσιο χαρακτήρα και τον κοινωνικοποιητικό ρόλο του πανεπιστημίου;

Εχετε δίκιο, υπάρχει αυτός ο κίνδυνος. Η συμμετοχή των ατόμων στην ομαδική εκπαίδευση εμπεριέχει την ισχυρότατη και ζωτικής σημασίας παράμετρο της άμεσης συνύπαρξης των ανθρώπων, η οποία, με τη σειρά της, σαν ένα εργαστήρι, διαμορφώνει νήματα κοινωνικής συμπεριφοράς που συνδέουν κοινωνίες και ανθρώπους.

Η ατομική, μοναχική μάθηση θα οδηγήσει, κατά τη γνώμη μου, σε δυσλειτουργικότερους συναισθηματικούς και πολιτικούς δρόμους τις κοινωνίες.

Αυτό, όμως, δεν θα είναι παρά μία πλευρά των όσων επαναστατικών και ανατρεπτικών πρόκειται αναπόφευκτα να συμβούν –και μάλιστα στο άμεσο μέλλον!– στη ζωή των ανθρώπων. Και θα αποτελέσει αναμφίβολα μία ακόμη πρόκληση για την ανθρωπότητα.

• Ο τίτλος των διαδικτυακών μαθημάτων σας είναι «Ενα τέλος μια αρχή: Ιστορία του νέου Ελληνισμού, 11ος-18ος αιώνας». Μια ευρύτατη και αποφασιστική ιστορική περίοδος, αφού σε μεγάλο βαθμό καθόρισε τα βασικά εθνικά, πολιτικοκοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά (αλλά και τα ελαττώματα) της νεότερης Ελλάδας. Αραγε, οι σύγχρονοι Ελληνες γνωρίζουν την Ιστορία τους, κι αν όχι, τι φταίει για αυτό το παιδαγωγικό κενό;

Είναι γενικά παραδεκτό και τονίζεται σε όλους τους τόνους ότι δεν γνωρίζουμε την ιστορία μας και ας μιλούμε τόσο πολύ γι’ αυτήν.

Καθώς είμαστε ένας λαός συγκρουσιακός αλλά και πλεγματικός, την ιστορία μας συνήθως την προσεγγίζουμε –όσο και όταν την προσεγγίζουμε– αποσπασματικά, προκατασκευασμένα, σχεδόν υστερικά, χωρίς την αναγκαία ψυχραιμία και τη νοητική ουδετερότητα που θα μας επέτρεπαν να κατανοήσουμε τις παραμέτρους της και, εξ αυτού, τις παραμέτρους του καθενός μας μέσα σε αυτήν, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν.

Οσο για το σχολείο, φαίνεται ότι, από πολλού, σε αυτό η Ιστορία «διδάσκεται» ως αποστήθιση, χωρίς τη συμμετοχή του χάρτη, χωρίς τον συνδυασμό των γεγονότων, χωρίς την ερμηνεία και την παράθεση των πολλαπλών όψεων των πραγμάτων.

Και δυστυχώς –όπως ομολογούν οι φοιτητές μου κάνοντας ανασκόπηση των μαθητικών τους χρόνων– διδάσκεται, συχνά, από εκπαιδευτικούς που ούτε τη γνωρίζουν, ούτε την πιστεύουν, ούτε δυστυχώς χαίρονται να τη διδάσκουν.

• Σε ποιο βαθμό η συστηματική καλλιέργεια της ιστορικής μας συνείδησης θα μπορούσε να μας βοηθήσει σε αυτή την τόσο δύσκολη όσο και αποφασιστική καμπή της ιστορίας μας;

Σε τεράστιο βαθμό. Θεωρώ πως σήμερα η κοινωνία μας, στη συγκυρία που βρίσκεται, χρειάζεται να πιει από την κρήνη της Ιστορίας περισσότερο από ποτέ! Και όχι μόνον της ελληνικής ιστορίας αλλά και της ιστορίας της ευρύτερης περιοχής, της ευρωπαϊκής ιστορίας και, τέλος, της παγκόσμιας ιστορίας.

Ετσι, όλοι μας, μέσα από τη συνομιλία με το παρελθόν και μέσα από τη γνώση του «άλλου», θα βελτιώσουμε την κατανόηση του εαυτού μας, ως ατόμων και ως κοινωνίας, ενδυναμώνοντας τις ατομικές και συνολικές αντοχές ώστε να διαμορφώσουμε τις συντεταγμένες της δράσης μας. Οι καιροί ου μενετοί.

Ποια είναι

Η Μαρία Ευθυμίου γεννήθηκε στη Λάρισα το 1955. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Ολοκλήρωσε τους κύκλους των Μεταπτυχιακών της Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, στο Παρίσι.

Από το 1981 ανήκει στο Διδακτικό και Ερευνητικό Προσωπικό του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ. Στην τρέχουσα περίοδο κατέχει τον τίτλο της αναπληρώτριας καθηγήτριας.

Κατά τα τελευταία τρία έτη χρημάτισε διευθύντρια του Τομέα Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ και έχει εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε Επιτροπές Ιστορίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Εχει συμμετάσχει σε δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκπαιδευτικές δράσεις σε επίπεδο Δευτεροβάθμιας και Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Διδάσκει δωρεάν, σχεδόν καθημερινά, σε εσπερινή βάση, σε ολόκληρη την Αττική και την Ελλάδα, κύκλους Παγκόσμιας και Ελληνικής Ιστορίας.

Εχουν κυκλοφορήσει τρία βιβλία της και δημοσιευθεί περισσότερα από πενήντα άρθρα της σε περιοδικά Ιστορίας, σε Πρακτικά Συνεδρίων Ιστορίας, σε ένθετα Ιστορίας.

Πολυάριθμες παρεμβάσεις και τοποθετήσεις της περί τα πανεπιστημιακά έχουν δημοσιευτεί στον Τύπο. Κατά το έτος 2013 τιμήθηκε με το «Βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας εις μνήμην Β. Ξανθόπουλου - Στ. Πνευματικού».

Οπως λέει η ίδια: «Είμαι μητέρα δύο ξεχωριστών νεαρών ανδρών και δύο υπέροχων νυφών και γιαγιά της Μάγιας. Επίσης, έχω την τύχη να είμαι φίλη δεκάδων άξιων, δημιουργικών, εργατικών, έντιμων και φωτεινών ανθρώπων...»

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Το πιο πρόσφατο επίτευγμα της Τεχνητής Νοημοσύνης
Πρώτη φορά ένα πρόγραμμα Τεχνητής Νοημοσύνης, το υπολογιστικό σύστημα «Aristo», κατάφερε να περάσει επιτυχώς μία απαιτητική σχολική δοκιμασία: ένα τεστ ερωτήσεων που υποβάλλονται, στις ΗΠΑ, σε μαθητές της 3ης...
Το πιο πρόσφατο επίτευγμα της Τεχνητής Νοημοσύνης
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Είναι δυνατή μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση;
Στο τέλος της εβδομάδας, από 11 έως 13 Νοεμβρίου, θα πραγματοποιηθεί το 9ο Πανελλήνιο Συνέδριο που διοργανώνεται από το ΜΙΘΕ. Η φετινή ιδιαιτερότητά του είναι ότι απευθύνεται και σε ανθρώπους που ασχολούνται...
Είναι δυνατή μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση;
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Το Mathesis ανοίγει πανιά: ένα ταξίδι στην ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας
Τη Δευτέρα 21 Οκτωβρίου 2019, τα διαδικτυακά μαθήματα του Mathesis ανοίγουν πανιά για ένα γοητευτικό ταξίδι στην εντυπωσιακή ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας.
Το Mathesis ανοίγει πανιά: ένα ταξίδι στην ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Τo «SciTalks Convention» αυτή την εβδομάδα
Tο «1ο SciTalks Convention» είναι μια πρωτοποριακή εκδήλωση για την συνάντηση των δέκα πιο γνωστών ελληνικών καναλιών YouTube τα οποία επενδύουν στην προώθηση της επιστήμης με διαδικτυακούς ακολούθους κάθε...
Τo «SciTalks Convention» αυτή την εβδομάδα
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το «ανεγκέφαλο» παιδαγωγικό μας σύστημα
Η αποτυχία των κυρίαρχων παιδαγωγικών συστημάτων οφείλεται πρωτίστως στην άγνοια ή στη συστηματική υποτίμηση των νευροβιολογικών προϋποθέσεων της μαθησιακής λειτουργίας. Και μάλιστα, στην πιο αποφασιστική...
Το «ανεγκέφαλο» παιδαγωγικό μας σύστημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας