Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πρόγνωση κλιματικών αλλαγών & στρατηγική για τη διαχείρισή τους
Dreamstime

Πρόγνωση κλιματικών αλλαγών & στρατηγική για τη διαχείρισή τους

  • A-
  • A+

Επιστημονικές ανταποκρίσεις

Την προηγούμενη εβδομάδα παρουσιάσαμε το πρώτο μέρος της συνέντευξης με τον μετεωρολόγο Βασίλη Κωστόπουλο. Σήμερα, με τη βοήθεια του ίδιου, θα εξετάσουμε τις παγκόσμιες κλιματικές αλλαγές που μας απειλούν αλλά και την αποτελεσματικότητα των εθνικών στρατηγικών που ήδη αναπτύσσονται για την αντιμετώπισή τους.

• Σύμφωνα με τη διακυβερνητική επιτροπή του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή (Intergovernmental Panel of Climate Change) αλλά και από κορυφαίους επιστήμονες όλο τον κόσμο οι προβλέψεις για τις κλιματικές αλλαγές στον αιώνα που διανύουμε είναι δυσοίωνες. Ειδικότερα αυτές που αφορούν τις οικονομικές, οικολογικές καταστροφές αλλά και τη ζωή πολλών ανθρώπων. Είναι και σε ποιο βαθμό τεκμηριωμένες επιστημονικά αυτές οι καταστροφικές προβλέψεις;

Οι αισιόδοξοι που αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό αυτές τις προβλέψεις είναι προφανώς σε λάθος τροχιά, αφού ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός αλλά και η συντριπτική πλειονότητα της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας έχουν τεκμηριώσει ότι ο άνθρωπος επεμβαίνει αθροιστικά και παντοιοτρόπως στο φυσικό κλιματικό σύστημα του πλανήτη μεταβάλλοντας τη σύσταση και την ενεργειακή κατάσταση της ατμόσφαιρας, η οποία ποδηγετεί τις παγκόσμιες και τις τοπικές αλλαγές στο κλίμα.

Από την άλλη πλευρά, όμως, σε λάθος δρόμο βρίσκονται και οι επαγγελματίες καταστροφολόγοι, οι οποίοι θεωρούν ότι είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τα πάντα για το μέλλον του κλίματος ή, έστω, ότι η σύγχρονη μετεωρολογία μπορεί να κάνει μακροπρόθεσμες κλιματικές προγνώσεις οι οποίες, όντας επαρκώς τεκμηριωμένες, θα μας επέτρεπαν να σχεδιάζουμε με ασφάλεια τις αντίστοιχες στρατηγικές προσαρμογής μας στις κλιματικές αλλαγές.

Τα σημερινά κλιματικά μοντέλα δεν κάνουν προγνώσεις (forecasting) αλλά προβλέψεις (projections). Κάθε πρόβλεψη του κλίματος για μια μεγάλη περιοχή, όπως η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, του τύπου «αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό τη δεκαετία του 2051-2060 και μικρή μείωση υδρομετεώρων σε σχέση με τη δεκαετία 2001-2010» ενδέχεται να λάβει υψηλό ποσοστό ακρίβειας ως γενική πρόβλεψη της συγκεκριμένης δεκαετίας, αλλά δεν είναι αναπτυξιακά, οικονομικά, διαχειριστικά ωφέλιμη για τον τελικό χρήστη ο οποίος σχεδιάζει μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Προκειμένου οι τελικοί χρήστες (περιφέρειες της χώρας) να σχεδιάσουν και να αναλάβουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες χρειάζονται λεπτομερέστερες και πιο τεκμηριωμένες προβλέψεις για τις βασικές κλιματικές μεταβλητές της θερμοκρασίας, της βροχής, της χιονόπτωσης κ.ά. για όλες τις επιμέρους και διαφορετικές κλιματικές ζώνες που διατρέχουν την κάθε περιφέρεια της χώρας και για όλες τις υδρολογικές λεκάνες που τις συνθέτουν, για τον επόμενο μήνα, την επόμενη εποχή ή το επόμενο έτος.

• Αν δεν απατώμαι, όμως, οι διαδικασίες για την έκδοση τεκμηριωμένων μηνιαίων, εποχικών και ετήσιων κλιματικών προβλέψεων βρίσκονται ακόμα σε πειραματικό στάδιο;

Εχετε δίκιο. Πάντως, οι σχετικές διεργασίες και οι τεχνικές πρόγνωσης αναπτύσσονται διαρκώς σε παγκόσμιο επίπεδο κυρίως χάρη στο Παγκόσμιο Πρόγραμμα Ερευνας του Κλίματος (βλ. http://wcrp-climate.org/) και τους συναρμόδιους οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών που συντονίζονται από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό.

Από το 2006 μάλιστα, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός όρισε -σταδιακά και σε παγκόσμιο επίπεδο- 14 Μετεωρολογικά-Κλιματολογικά Ερευνητικά Κέντρα με την επωνυμία «Global Producing Centres for Long-Range Forecasts» για την ανάπτυξη μακροπρόθεσμων κλιματικών προγνώσεων με ενιαίες διαδικασίες πιστοποίησης και τεκμηρίωσης.

Ειδικότερα οι Ακαδημίες Επιστημών των ΗΠΑ, σχετικά πρόσφατα (Μάρτιος 2016), κατέληξαν σε 4 βασικές αλλά συμπληρωματικές ερευνητικές στρατηγικές προκειμένου η ανθρωπότητα να αποκτήσει την ικανότητα μηνιαίας και εποχικής πρόγνωσης του συστήματος Γη την επόμενη δεκαετία.

Εάν οι διεθνείς διαδικασίες ανάπτυξης κλιματικών προγνώσεων λάβουν την πρέπουσα οικονομική στήριξη τότε θα αποκτήσουμε, ενδεχομένως, τις επιχειρησιακές πληροφορίες που χρειαζόμαστε ως ανθρωπότητα για να σχεδιάζουμε τις αναγκαίες προσαρμογές στις τοπικές κλιματικές αλλαγές.

Τη μελλοντική εκείνη εποχή οι αγρότες που, για παράδειγμα, θα δραστηριοποιούνται σε ετήσιες καλλιέργειες στη λεκάνη απορροής του ποταμού Ασωπού (σύνορα Αττικής και Βοιωτίας) θα έχουν στη διάθεσή τους λεπτομερή και τεκμηριωμένη κλιματική πρόγνωση του τύπου «πιθανότητα 80% για τη μείωση κατά 30% των βροχοπτώσεων και 20% των χιονοπτώσεων» της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής που τροφοδοτεί με νερό τη λεκάνη απορροής του Ασωπού.

Η προγνωστική πληροφορία σχετικά με το κλίμα θα αφορά προφανώς την επόμενη χρονική περίοδο της σποράς-συγκομιδής και θα οδηγήσει σε άμεσα πρακτικά οικονομικά και παραγωγικά αποτελέσματα καθώς και σε αποφυγή ζημιών στον συγκεκριμένο αγροτικό τομέα.

Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι όλες αυτές οι προσπάθειες της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού θα φέρουν σε 10-15 χρόνια τα επιθυμητά επιχειρησιακά-προγνωστικά προϊόντα σε όλους τους τομείς της ανάπτυξης που επηρεάζονται από τις κλιματικές αλλαγές (διαχείριση υδάτων, Ενέργεια, Γεωργία, Δασοπονία, Υγεία, Τουρισμός, Υποδομές, ασφαλιστικός τομέας, εκτίμηση της επικινδυνότητας κλιματικών φυσικών καταστροφών, ασφάλεια μεταφορών και διαχείριση παράκτιων ζωνών).

• Με πρόσφατο νόμο που ψηφίστηκε τον Αύγουστο, ο αρμόδιος υπουργός Περιβάλλοντος προωθεί πλέον μια εθνική στρατηγική για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και παρέχει στις αιρετές περιφέρειες την αρμοδιότητα να σχεδιάσουν δράσεις και έργα αντιμετώπισής της. Πώς βλέπετε ως ειδικός αυτή τη νομοθετική πρωτοβουλία;

Για το θέμα της σχεδίασης μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή είχα γράψει τον Μάιο του 2013 ένα άρθρο στον ψηφιακό Τύπο για το αρμόδιο υπουργείο με τίτλο «Μπορεί ένα γερασμένο σκυλί να μάθει νέα κόλπα», διατυπώνοντας με σαφήνεια την άποψη ότι η σχεδίαση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή πρέπει να γίνει με διαφορετικό τρόπο και μέσα από συνεργασία των εθνικών και ερευνητικών φορέων της χώρας και ότι πρέπει να ακολουθήσουμε τα βήματα που τα ίδια τα Ηνωμένα Εθνη προβλέπουν για τη σχεδίαση της στρατηγικής της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Τίποτα από αυτά δεν έγινε και υιοθετήθηκε μια εθνική στρατηγική που συγκέντρωσε τεκμηριωμένες διαμαρτυρίες από τη μετεωρολογική κοινότητα της ΕΜΥ και ενώ πραγματοποιήθηκαν συσκέψεις με την παρουσία του αρμόδιου υπουργού όπου οι εκπρόσωποι της ΕΜΥ διατύπωσαν τις αντιρρήσεις τους.

Οπως είναι φυσικό η Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή κάθε χώρας σχεδιάζεται με στενή συνεργασία των συναρμόδιων θεσμικών, επιστημονικών, ερευνητικών και διοικητικών φορέων και σύμφωνα με τη μεθοδολογία των Ηνωμένων Εθνών. Ενδεικτικά παρατίθεται το αντίστοιχο σχέδιο εθνικής στρατηγικής της Μεγάλης Βρετανίας «The National Adaptation Programme-Making the country resilient to a changing climate» το οποίο υιοθετήθηκε το 2013 και προσδιορίζει σαφώς το πλαίσιο και τους τομείς συνεργασίας όλων των συναρμόδιων εθνικών φορέων με βάση την εθνική μελέτη προσδιορισμού των κλιματικών κινδύνων που βασίστηκε στα επίσημα κλιματολογικά δεδομένα και τα μοντέλα της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας και σε ένα σημαντικό αριθμό μελετών ανά τομέα (γεωργία, βιομηχανία, βιοποικιλότητα, διαχείριση υδάτων κ.λπ.) που εκπονήθηκαν με συνεργασία των αρμόδιων φορέων.

Στα σχετικά κείμενα της Μεγάλης Βρετανίας δεν γίνεται κάποια αναφορά σε «τρωτότητα», σε έργα και δράσεις αλλά προσδιορίζονται γενικά οι κίνδυνοι από τις κλιματικές αλλαγές και οι εθνικοί φορείς που θα συνεργαστούν για την περαιτέρω εξειδίκευση του θέματος.

Φαίνεται πως το δικό μας υπουργείο, χωρίς να χρησιμοποιήσει τους εθνικούς φορείς και τα εθνικά εργαλεία δεδομένων και μοντέλων, βιάζεται να δρομολογήσει προγράμματα, δράσεις και έργα πριν ακόμα η διεθνής επιστημονική κοινότητα αποκτήσει τη δυνατότητα της πρόγνωσης του κλίματος.

Μήπως θα έπρεπε να απασχολήσει την κυβέρνηση λίγο περισσότερο αυτό το θέμα, δεδομένου ότι το κλίμα δεν αφορά μόνο το υπουργείο Περιβάλλοντος αλλά και την ΕΜΥ και άλλους ερευνητικούς φορείς που έμειναν έξω από αυτόν το σχεδιασμό;

Σημειωτέον ότι εξαιτίας της έλλειψης ενός ενιαίου εθνικού συστήματος παρατήρησης του κλίματος και περαιτέρω αξιοποίησής του από τη χώρα είναι και πρακτικά ανέφικτη η ακριβής αποτίμηση των οικονομικών επιπτώσεων της κατασπατάλησης υποδομών και πόρων στην Ελλάδα, αφού τέτοιοι υπολογισμοί μπορούν να γίνουν μόνο ανά υδρολογική λεκάνη όπου υφίσταται η ανθρώπινη δραστηριότητα.

Επιπλέον οι σχετικές «μελέτες» ή «εκθέσεις» που έρχονται στο φως της δημοσιότητας ελέγχονται, από μεθοδολογική άποψη, και ενίοτε αμφισβητούνται για την αρτιότητά τους.

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Μια πυξίδα για τη συντελούμενη κλιματική αλλαγή στον τόπο μας
Για τη ζωτική ανάγκη μελέτης και έγκαιρης πρόβλεψης των ανθρωπογενών καταστροφών λόγω κλιματικής αλλαγής μιλά στην Εφ. Συν. η Νατάσσα Ρωμανού, επιφανής γεωεπιστήμονας και ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Γκόνταρντ...
Μια πυξίδα για τη συντελούμενη κλιματική αλλαγή στον τόπο μας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η βιοπολιτική του μέλλοντός μας
Ποιες επιστημονικές εξελίξεις οδήγησαν στην προκλητική ιδέα της «Ανθρωποκαίνου» γεωλογικής εποχής και γιατί αυτά τα νέα γεωλογικά και οικολογικά δεδομένα αμφισβητούν τον συνήθη τρόπο αποτίμησης των σχέσεων του...
Η βιοπολιτική του μέλλοντός μας
ΕΠΙΣΤΗΜΗ
Ο σκοταδιστικός ΤΡΑΜΠουκισμός
Δεδομένης της τεχνοεπιστημονικής δύναμης που διαθέτουμε σήμερα, θα ήταν ένα μοιραίο ιστορικό σφάλμα το να υποτιμάμε ή να αντιμετωπίζουμε με υπεροψία και ελαφρότητα τις επιστημονικές «κοτσάνες» ενός πλανητάρχη....
Ο σκοταδιστικός ΤΡΑΜΠουκισμός
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει τη βλάστηση στα Ιμαλάια
Θάμνοι και γρασίδι έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται γύρω από όρος Έβερεστ και σε όλα τα Ιμαλάια, μία από τις περιοχές του πλανήτη που θερμαίνονται με τη μεγαλύτερη ταχύτητα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και οι...
Η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει τη βλάστηση στα Ιμαλάια
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Από την κλιματική αλλαγή στην κλιματική επείγουσα ανάγκη
Περισσότεροι από 11.200 επιστήμονες από 153 χώρες, συνυπογράφουν μια διακήρυξη με την οποία προειδοποιούν ότι πλέον υπάρχει, όχι απλώς κλιματική αλλαγή, αλλά κλιματική επείγουσα ανάγκη (climate emergency).
Από την κλιματική αλλαγή στην κλιματική επείγουσα ανάγκη
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Ξεκινάει η αποστολή στην Αρκτική για τη μελέτη της κλιματικής αλλαγής
Η μεγαλύτερη επιστημονική αποστολή στην Αρκτική για να μελετηθεί η κλιματική αλλαγή με τη συμμετοχή επιστημόνων από 19 χώρες ξεκινά απόψε από τη Νορβηγία. Η αποστολή θα έχει διάρκεια ένα έτος, ώστε να να...
Ξεκινάει η αποστολή στην Αρκτική για τη μελέτη της κλιματικής αλλαγής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας