Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Οι φράχτες στέλνουν τους πρόσφυγες στα χέρια των διακινητών»

«Στην εποχή μας, χρειάζεται ένας συνδυασμός πολιτικών που περιλαμβάνουν τη νομιμοποίηση των μεταναστών χωρίς χαρτιά, όπως και εργαλεία κοινωνικής πολιτικής» λέει στην «Εφ.Συν.» ο Γιαν Γιάραμπ

«Οι φράχτες στέλνουν τους πρόσφυγες στα χέρια των διακινητών»

  • A-
  • A+

O περιφερειακός εκπρόσωπος Ευρώπης της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Γιαν Γιάραμπ, ολοκλήρωσε χτες τη σύντομη επίσκεψή του στην Ελλάδα, την τρίτη από τον περασμένο Απρίλιο, με αντικείμενο αυτή τη φορά το προσφυγικό.

Μίλησε αποκλειστικά στην «Εφ.Συν.» για την πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης στα ανθρώπινα δικαιώματα και για την ευρωπαϊκή πολιτική των απελάσεων, των κλειστών συνόρων και της καταστολής, που -όπως χαρακτηριστικά αναφέρει- είναι καταδικασμένη να αποτύχει. 

INTIME NEWS/ ΚΩΤΣΙΑΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

Ο κ. Γιάραμπ ανέλαβε τη θέση του στην Υπατη Αρμοστεία τον Ιανουάριο του 2010. Από το 2004 ώς το 2010 θήτευσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο χαρτοφυλάκιο Εργασίας, Κοινωνικών Θεμάτων και Ισων Ευκαιριών.

Από το 2001 ώς το 2004 ήταν μέλος της τσεχικής κυβέρνησης ως διευθυντής του τμήματος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Εχει σπουδάσει ιατρική και ανθρωπολογία.

- Στην πρώτη επίσκεψή σας τον Απρίλιο, είχατε εκφράσει την ικανοποίησή σας για την αλλαγή πολιτικής που έφερε η -νέα τότε- κυβέρνηση στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα, μετά την επίσκεψή σας με αντικείμενο το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα, ποια είναι η θέση σας; 

Θα μου επιτρέψετε, πριν αναφερθώ στο προσφυγικό και το μεταναστευτικό, να επισημάνω ότι βλέπουμε πολύ θετικά την αξιοσημείωτη πρόοδο που έχει σημειωθεί και τα βήματα που έχουν ήδη γίνει ή ετοιμάζονται να γίνουν σε διάφορα θέματα.

Θα αναφέρω την αναμόρφωση του σωφρονιστικού συστήματος, με σκοπό τη μείωση του υπερπληθυσμού των φυλακών, την επέκταση του Συμφώνου Συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια, που εισάγεται στο Κοινοβούλιο, τη βελτίωση της νομοθεσίας για τα εγκλήματα με ρατσιστικό κίνητρο.

Για να έρθω στο προσφυγικό και το μεταναστευτικό, συνεχίζουμε να βλέπουμε πολύ θετικά το γεγονός ότι άλλαξε η κεντρική πολιτική της προηγούμενης κυβέρνησης που είχε στη βάση της την κράτηση.

Αν και σήμερα δεν έχει καταργηθεί η κράτηση, εντούτοις δεν αποτελεί την κεντρική επιλογή της πολιτικής για το μεταναστευτικό.

Γνωρίζουμε, επίσης, ότι η ελληνική κυβέρνηση αντιστέκεται στις εκκλήσεις ευρωπαϊκών κρατών και θεσμών να επιστρέψουμε σε μια πολιτική εκτεταμένης κράτησης, κάτω από διαφορετικό όνομα.

Κανείς από όσους μιλήσαμε στη διάρκεια της επίσκεψης δεν μπορούσε να φανταστεί πώς μπορεί να κρατηθούν και να απελαθούν όσοι πρόσφυγες και μετανάστες κριθεί ότι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία κατά το πέρασμά τους στην Ελλάδα.

Σ' ένα βαθμό, η ρητορική που ζητά εντατικοποίηση των απελάσεων απευθύνεται απλώς στον κόσμο, υπάρχει όμως ο κίνδυνος να μην μείνει απλώς στα λόγια, αλλά να εφαρμοσθεί στην πράξη.

Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πραγματικό πισωγύρισμα, γι' αυτό και στηρίζουμε την προσπάθεια της κυβέρνησης να εξηγήσει στους εταίρους της στην Ευρώπη ότι η πολιτική επιστροφής σε εκτεταμένη κράτηση δεν είναι η σωστή. 

- Τι σημαίνει η σκλήρυνση της στάσης της Ευρώπης απέναντι στους μετανάστες χωρίς χαρτιά; 

Εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες ζουν πολλά χρόνια σε όλη την Ευρώπη με διαφορετικό καθεστώς.

Ακόμα και αν ήταν δυνατόν να εντοπιστούν, μια πολιτική καταστολής θα ήταν καταστροφική όχι μόνο για τους ίδιους, αλλά και για τον ίδιο τον χαρακτήρα των ευρωπαϊκών κοινωνιών, που θα μετατρέπονταν σε τεράστιες φυλακές.

Για να μη μιλήσουμε για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι απελάσεις ή για το κόστος τους, όχι μόνο το άμεσο αλλά και το έμμεσο, καθώς σε πολλούς κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας οι μετανάστες, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος τους, παίζουν τεράστιο ρόλο, που δεν αναγνωρίζεται.

Αν και δεν λέμε ότι οι απελάσεις παραβιάζουν απαραίτητα το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η υιοθέτηση μιας πολιτικής με κύριο πυλώνα αυτές κινδυνεύει να επιφέρει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το είδαμε στα κράτη όπου αποτέλεσε επίσημο δόγμα, για παράδειγμα στην Ελλάδα.

Υπάρχει σήμερα ο κίνδυνος να περιοριστεί ο ορίζοντας της σκέψης μας μόνο στο τι γίνεται το αμέσως προσεχές διάστημα και να πάρουμε πολύ βεβιασμένες αποφάσεις που θα προσανατολίζονται στην ασφάλεια, επειδή το ζητά ο κόσμος.

Αλλά αυτό που ζητά ο κόσμος το κατασκευάζει μια πολιτική με έμφαση στην ασφάλεια. Είναι φαύλος κύκλος.

Η συζήτηση για τη μετεγκατάσταση όσων έχουν έρθει ήδη στην Ευρώπη έχει επισκιάσει υπερβολικά την αναγκαιότητα να συζητηθούν άλλα θέματα, όπως η μετεγκατάσταση από τρίτες χώρες ώστε να αποφευχθούν οι επικίνδυνες διαδρομές, και η μακροπρόθεσμη μεταναστευτική πολιτική όχι μόνο ως προς τους υψηλά ειδικευμένους αλλά και ως προς τους ανειδίκευτους εργάτες.

Υπάρχουν πολιτικές που ευνοούν τη διατήρηση της νομιμότητας ή τη νομιμοποίηση των μεταναστών χωρίς χαρτιά και άλλες που είναι περιοριστικές.

Υπάρχουν ορθές πολιτικές και άλλες που έχουν αποτύχει. Η Πορτογαλία, για παράδειγμα, έχει δημιουργήσει κέντρα που ενημερώνουν τους μετανάστες ανεξαρτήτως καθεστώτος νομιμότητας για θέματα κοινωνικής πολιτικής, πρόνοιας, κέντρα στα οποία δεν κινδυνεύουν να συλληφθούν.

Στην εποχή μας, χρειάζεται ένας συνδυασμός πολιτικών που περιλαμβάνουν τη νομιμοποίηση των μεταναστών χωρίς χαρτιά, όπως και εργαλεία κοινωνικής πολιτικής, δεν μπορεί να αποτελεί η κράτηση τη μόνη πολιτική. 

Κάθε παράτυπος μετανάστης είναι δυνάμει ένας νόμιμος μετανάστης.

- Ευρωπαϊκές χώρες κατασκευάζουν φράχτες στα εσωτερικά σύνορα, για να σταματήσουν την προσφυγική ροή. Ποια είναι η στάση σας; 

Το μόνο που κατάφεραν οι φράχτες και οι άλλοι τρόποι που προσπάθησαν να κάνουν αδιαπέραστα τα χερσαία σύνορα ήταν να αλλάξουν διαδρομή οι πρόσφυγες και να περάσουν από περάσματα πολύ πιο δύσκολα, όπου αναφέρονται περιστατικά κακομεταχείρισης από την αστυνομία και επιθέσεις από εγκληματικές συμμορίες.

Οσο περισσότεροι φράχτες δημιουργούνται τόσο πέφτουν στα χέρια των διακινητών οι πρόσφυγες, προκειμένου να ξεπεράσουν τα νέα εμπόδια που μπαίνουν στη διαδρομή τους.

Ο καλύτερος τρόπος να μειώσει κανείς την επιτυχία των διακινητών είναι να δημιουργήσει εναλλακτικές, νόμιμες διαδρομές.

Για παράδειγμα, ο δήμαρχος Μυτιλήνης πρότεινε, αντί να αφήνουμε τους πρόσφυγες στα χέρια των διακινητών, να βάλουμε πλοία να τους μεταφέρουμε από τις ακτές.

Το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο, με τη διαφορά ότι δεν θα πνίγεται κανείς και θα χρησιμοποιήσουν τα λεφτά τους οι άνθρωποι σε κάτι καλύτερο και πιο νόμιμο. 

Διαφορετικά, το μόνο που θα καταφέρει η λογική της δίωξης των διακινητών χωρίς να δημιουργηθούν νόμιμα περάσματα για τους πρόσφυγες, θα είναι να τιμωρηθούν κάποιοι διακινητές ως πρόσωπα, χωρίς όμως να μειωθεί η ίδια η διακίνηση. Το πολύ πολύ να μετακινηθεί τοπικά. 

Δε λέω πως δεν πρέπει να συλλαμβάνονται διακινητές. Το ζήτημα μοιάζει κάπως με το εμπόριο ναρκωτικών. Έχουν συλληφθεί πολλοί για εμπόριο ναρκωτικών, αλλά η θέση τους έχει καλυφθεί από άλλους.

Ο Επίτροπος Αβραμόπουλος ανακοίνωσε πέρσι ένα πρόγραμμα που εστιάζει στην ήττα των διακινητών και σήμερα φαίνεται πως οι διακινητές είχαν πέρσι την καλύτερη χρονιά τους. Χρειάζεται λοιπόν να δημιουργήσουμε νόμιμες διαδρομές. 

- Παρ' ότι έχει τεθεί σε εφαρμογή το δόγμα της φύλαξης, η προσφυγική ροή δεν σταματά... 

Η ευρωπαϊκή πολιτική έχει επενδύσει πολλά στη φύλαξη των συνόρων, σε υπερβολικό βαθμό. Αυτή η πολιτική έχει αποτύχει με βάση όχι μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και με τον πήχη που είχε βάλει η ίδια.

Τον Νοέμβριο του 2014, ο νέος επίτροπος της Ε.Ε. για τη Μετανάστευση, Δημήτρης Αβραμόπουλος, διαβεβαίωσε στο Συνέδριο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στη Ρώμη πως περισσότεροι πόροι θα δοθούν στον έλεγχο των συνόρων και στις προσπάθειες περιορισμού της παράτυπης μετανάστευσης και της διακίνησης. Φάνηκε πεπεισμένος ότι πράγματι η πολιτική αυτή θα αποδώσει.

Σήμερα, είναι φανερό πως, παρ' όλες αυτές τις προσπάθειες, έχει συμβεί το αντίθετο. Και όμως, διάφοροι εκπρόσωποι της Ε.Ε. μας λένε ότι αν κάνουμε περισσότερα από αυτά που απέτυχαν, τώρα θα υπάρξει επιτυχία και θα περιοριστούν οι αφίξεις.

Εμείς πιστεύουμε πως το μόνο που θα καταφέρει αυτή η πολιτική είναι να αυξήσει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες, όπως και τα κέρδη των διακινητών, χωρίς να μειώσει τις αφίξεις, τη στιγμή που περίπου 4 εκατομμύρια Σύροι βρίσκονται σήμερα στον Λίβανο, την Ιορδανία και την Τουρκία. 

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι την επόμενη χρονιά θα έχουμε παρόμοιο αριθμό αφίξεων με φέτος, και να αναρωτηθούν οι Ευρωπαίοι ηγέτες αν θέλουν να γίνουν οι αφίξεις μέσα από νόμιμες διαδρομές, κάτι που θα είναι καλύτερο και για τις κυβερνήσεις και για τους ίδιους τους ανθρώπους, ή μέσα από το στενό πέρασμα μερικών ελληνικών νησιών. 

- Ορισμένοι ευρωπαίοι ηγέτες ισχυρίζονται ότι η οικονομική κρίση της Ευρώπης δεν αφήνει χώρο σε περισσότερους πρόσφυγες και μετανάστες…

Αν το καταλαβαίνω καλά, αυτό το επιχείρημα λέει ότι δεν θα έπρεπε να έρχονται καθόλου πρόσφυγες και μετανάστες στην Ευρώπη. Αλλά αυτό δεν είναι πιθανό να συμβεί, αν δεν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε πρωτόγνωρα επίπεδα βίας. Νομίζω ότι το επιχείρημα αυτό δεν θα έπρεπε καν να μπαίνει στη συζήτηση.

- Ήταν προβλέψιμη η τόσο μεγάλη αύξηση της προσφυγικής ροής;

Νομίζω ότι μας ξάφνιασε όλους, δεν περιμέναμε αυτό ακριβώς. Θυμάμαι ότι εργαζόμενοι σε ΜΚΟ που λειτουργούν σε χώρες γειτονικές με τη Συρία είχαν προειδοποιήσει πέρσι ότι ήταν πιθανό να υπάρξει μαζική έξοδος Σύρων το 2015.

Δεν ξέρω όμως αν είχαμε πειστεί ότι αυτή θα ήταν η πραγματικότητα. Δεν πρόκειται όμως μόνο για τη Συρία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχουν πρόσφυγες από άλλες περιοχές.

Με την ευκαιρία, θα ήθελα να συμπαραταχθώ με τη θέση του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες πως πρέπει να θεωρούνται πρόσφυγες και οι Αφγανοί, καθώς σε μεγάλο ποσοστό, περίπου 70%, προέρχονται από περιοχές όπου κινδυνεύει η ζωή τους.

- Η ελληνική κυβέρνηση διατηρεί τον φράχτη στον Εβρο, ενώ αυξάνονται οι θάνατοι στο Αιγαίο. Δεν πρέπει να ανοίξει το πέρασμα στα χερσαία ελληνοτουρκικά σύνορα; 

Πριν ενισχυθεί η φύλαξη του Εβρου με τον φράχτη και άλλα μέσα, ο κύριος δρόμος πρόσβασης στην Ελλάδα ήταν τα χερσαία σύνορα. Σήμερα είναι τα θαλάσσια περάσματα, όπου την ημέρα της επίσκεψής μας στη Λέσβο υπήρξαν 18 θάνατοι και μάλιστα με καλό καιρό.

Προφανώς σκέφτεται κανείς πως, αν αυτοί οι άνθρωποι μπορούσαν να έρθουν από τη στεριά, δεν θα είχαν έρθει από τη θάλασσα και δεν θα είχαν χάσει τη ζωή τους.

Ωστόσο, δεν είμαι σε θέση να έχω πλήρη εικόνα από μια σύντομη επίσκεψη που δεν περιλάμβανε τον Εβρο σχετικά με το αν είναι ρεαλιστικό σε πολιτικό και τεχνικό επίπεδο να ανοίξει αυτό το πέρασμα και με ποιο τρόπο, όπως δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω πόσο ασφαλές είναι. 

- Τι εικόνα σχηματίσατε από την επίσκεψή σας στη Λέσβο; Πώς μπορούν να βελτιωθούν οι συνθήκες υποδοχής; 

Η επίσκεψη έγινε σε ημέρες, όπου δεν υπήρχαν οι δραματικές καταστάσεις της προηγούμενης εβδομάδας.

Είδαμε εντάσεις, είδαμε επισφαλείς συνθήκες, αλλά η γενική εικόνα είναι πως η διαδικασία ταυτοποίησης εξελίσσεται ομαλά, αν και αυτό μπορεί να αλλάξει από στιγμή σε στιγμή.

Θα ζητούσαμε από τις Αρχές να υπάρξει καλύτερος συντονισμός με τους εθελοντές, που έχουν αναλάβει σημαντικό μέρος της ανθρωπιστικής δουλειάς. Θα θέλαμε να εστιαστούν οι προσπάθειες στην προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων από τον κίνδυνο να πέσουν στη διαδρομή τους στην Ευρώπη θύματα εκμετάλλευσης, ακόμα και σεξουαλικής.

Τέλος, είναι ζωτικής σημασίας να είναι προσβάσιμο το κέντρο ταυτοποίησης σε ανθρώπους με αναπηρία, διότι το πρόγραμμα μετεγκατάστασης απευθύνεται και σε αυτούς.

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Η Ευρώπη αντιδρά για τους κουκουλοφόρους του Εβρου
Διεθνείς αντιδράσεις προκάλεσαν οι αποκαλύψεις της Ελληνικής Eνωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ) για την επαναλαμβανόμενη παράνομη δραστηριότητα ένοπλης ομάδας κουκουλοφόρων στον Εβρο, που, με τη...
Η Ευρώπη αντιδρά για τους κουκουλοφόρους του Εβρου
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Το «μπαλάκι» στην κυβέρνηση ρίχνει η Υπατη Αρμοστεία
Απάντηση σε σχόλια και κατηγορίες που διατυπώνονται το τελευταίο διάστημα για το έργο της Υπατης Αρμοστείας στην Ελλάδα δίνει ο διεθνής οργανισμός, διευκρινίζοντας ότι η Υπατη Αρμοστεία δεν έχει την εποπτεία...
Το «μπαλάκι» στην κυβέρνηση ρίχνει η Υπατη Αρμοστεία
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Υπόλογη η Ελλάδα για τα... απόνερα της «συμφωνίας»
Καμία νομική αξία δεν έχει η αμφισβητούμενη «συμφωνία» Ε.Ε. και Τουρκίας στο προσφυγικό, που φαίνεται ότι αποτελεί απλώς μια πολιτική διακήρυξη και όχι ένα νομικά δεσμευτικό κείμενο, όπως επισήμανε στη χθεσινή...
Υπόλογη η Ελλάδα για τα... απόνερα της «συμφωνίας»
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
«Ολοι βγαίνουν χαμένοι» από τη βία
Τη μεγάλη ανησυχία της εκφράζει η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τον τρόπο που ανταποκρίνεται η Ευρώπη στο προσφυγικό, με αφορμή τη βία που χρησιμοποίησαν οι δυνάμεις της ΠΓΔΜ εναντίον των προσφύγων στην...
«Ολοι βγαίνουν χαμένοι» από τη βία
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι αλλαγές στο νομοσχέδιο για το προσφυγικό
Την Τετάρτη κατατίθεται στη Βουλή το σχέδιο νόμου που ρυθμίζει τη λειτουργία των κέντρων υποδοχής και καταγραφής στα νησιά, με μεταβατική διάταξη για την υλοποίηση της συμφωνίας Ε.Ε. - Τουρκίας η οποία...
Οι αλλαγές στο νομοσχέδιο για το προσφυγικό
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
34.000 πρόσφυγες παραμένουν στη χώρα
Στη διαχείριση της επόμενης ημέρας μετά το κλείσιμο των συνόρων στην Ειδομένη έχει στραφεί η κυβέρνηση, που προαναγγέλλει άλλες 15.000 θέσεις φιλοξενίας για την ερχόμενη εβδομάδα. Τελείως λανθασμένη...
34.000 πρόσφυγες παραμένουν στη χώρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας