Αθήνα, 15°C
Αθήνα
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
15.9° 13.8°
2 BF
87%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
17°C
17.1° 14.9°
2 BF
60%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
15.5° 13.3°
2 BF
74%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
11.9° 11.9°
0 BF
76%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
15°C
14.9° 14.1°
2 BF
88%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
13.7° 12.7°
1 BF
72%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
9°C
10.1° 9.4°
1 BF
62%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
12.4° 12.4°
1 BF
85%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
13°C
13.8° 10.4°
3 BF
77%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
14°C
14.0° 14.0°
2 BF
82%
Ερμούπολη
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
16.1° 14.4°
0 BF
88%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
15.1° 15.1°
3 BF
78%
Κεφαλονιά
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
14.8° 14.8°
3 BF
62%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
13°C
14.1° 12.9°
0 BF
67%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
15.6° 11.5°
1 BF
73%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
16°C
16.0° 15.8°
3 BF
81%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
16°C
15.8° 14.0°
0 BF
66%
Καβάλα
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
14.4° 14.4°
1 BF
78%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
15.7° 14.2°
1 BF
81%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
9°C
9.3° 9.3°
2 BF
85%
ΜΕΝΟΥ
Κυριακή, 25 Φεβρουαρίου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Από τις προεργασίες αποκατάστασης του καλντεριμιού στην Αρίστη | Φωτογραφία: Ελένη Μητροπούλου

Γνωρίζοντας την Ιστορία, τη φύση, τη μαστοριά

«Eπιστροφές» λέγεται η νέα πολύπλευρη εκπαιδευτική δράση του «Μπουλουκιού» σε συνεργασία με τον Σύλλογο Νέων Αρίστης. Πρόκειται για το πρώτο εργαστήριο πέτρινης δόμησης στην Αρίστη αλλά και την ευρύτερη περιοχή του Ζαγορίου, μέσα από το οποίο τονίζονται οι σχέσεις καταγωγής ως εργαλεία στην ανάπτυξη συμμετοχικών μοντέλων ανάδειξης πολιτισμικών τοπίων.

Αυτοί είναι ορισμένοι από τους στόχους της διεπιστημονικής ομάδας, η οποία ερευνά τις παραδοσιακές τεχνικές δόμησης στην Ελλάδα, τον χώρο της Μεσογείου και των Βαλκανίων. «Τα έργα και οι μάστορες είναι οι δύο βασικοί πυλώνες γύρω από τους οποίους εστιάζει η δράση μας και υλοποιείται η εκπαίδευση νέων επαγγελματιών με στόχο την αφομοίωση των διδαγμάτων της παράδοσης για την προστασία και την ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος» μας εξηγεί το ιδρυτικό μέλος της συλλογικότητας, Παναγιώτης Κωστούλας.

Εδώ και δύο χρόνια το «Μπουλούκι» έχει επιδείξει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον έργο με εργαστήρια για το ξύλο, τα πηλοκονιάματα και κυρίως την πέτρα, προχωρώντας από την κατασκευή ενός δεντρόσπιτου και ενός ξυλόφουρνου στα καταφύγια των Τζουμέρκων μέχρι την αποκατάσταση του ιστορικού μονοπατιού 400 μέτρων που οδηγεί στο Γεφύρι της Πλάκας. Επόμενο σχέδιο είναι να ταξιδέψει στη Θηρασιά, στη σχεδόν αναλλοίωτη από τον χρόνο μικρή Σαντορίνη, για ένα εργαστήριο σχετικά με τη θηραϊκή γη, τα ασβεστοκονιάματα και τα υπόσκαφα στην ερειπωμένη Αγριλιά.

Φέτος το καλοκαίρι, από τις 24 Αυγούστου μέχρι τις 13 Σεπτεμβρίου το επίκεντρο μεταφέρεται στην Αρίστη και το Ζαγόρι, που είναι περιοχή υποψήφια προς ένταξη στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Με τη συνεργασία έμπειρων μαστόρων, μαθητευόμενων, αλλά και εθελοντών από την Αρίστη, το Ζαγόρι και την ευρύτερη επικράτεια, θα αποκατασταθεί ένα παλιό καλντερίμι στο κέντρο του οικισμού, μαζί με τους ξερολιθικούς τοίχους του, εκατέρωθεν. Για τρεις εβδομάδες, επαγγελματίες και ερασιτέχνες θα συνδημιουργήσουν το ξερολιθικό μονοπάτι υπό την επίβλεψη μερικών από τους τελευταίους πετράδες της Ηπείρου.

Εκτός εργοταξίου θα λάβουν χώρα δύο στρογγυλές τράπεζες με αντικείμενα τις θεσμικές διατάξεις για τη διατήρηση της τέχνης της ξερολιθιάς και τη χρήση των τοπικών υλικών σε παραδοσιακούς οικισμούς, με καλεσμένους ομιλητές, εκπροσώπους από τους αρμόδιους θεσμικούς και τεχνικούς φορείς. Το μενού περιλαμβάνει επίσης προβολές ταινιών μικρού μήκους, περίπατο στον ποταμό Βοϊδομάτη και επίσκεψη στο βουνό της Γκραμπάλας με αφορμή την επέτειο των 80 χρόνων της ελληνοϊταλικής μάχης πάνω από την Αρίστη.

Το εργαστήριο πραγματοποιείται με τη συνδιοργάνωση του Τμήματος Ηπείρου του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, υποστηρίζεται από τον Δήμο Ζαγορίου, το Τμήμα Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού και φέρει την αιγίδα της Περιφέρειας Ηπείρου και της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για την UNESCO.

«Τα τοπία είναι συνυφασμένα με την ιστορία των κατοίκων τους. Ο αγροτοκτηνοτροφικός χαρακτήρας του Ζαγορίου της πρώιμης νεωτερικότητας έχει δώσει τη θέση του σε μια οικονομία με έμφαση στον τουρισμό, ο οποίος έχει δικές του, διαφορετικές απαιτήσεις κι έτσι το τοπίο μεταβάλλεται» σημειώνει ο Φαίδων Μουδόπουλος, υποψήφιος διδάκτορας Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Sheffield, που συντονίζει το εργαστήριο.

Ο Φαίδων και ο Παναγιώτης, και οι δύο με καταγωγή από την Ηπειρο, μίλησαν για τις «Επιστροφές» στην «Εφ.Συν.» λίγο πριν από την αναχώρηση του «Μπουλουκιού» για το Φεστιβάλ της Βωβούσας, όπου ταξίδεψαν για να ξαναζωντανέψουν την εντυπωσιακή κατασκευή του νεροπρίονου, ενός επιτεύγματος του μαστορικού πνεύματος που συνδυάζει την τεχνολογία με τη δύναμη της φύσης, υπό την καθοδήγηση του ιδυοφυούς τοπικού ξυλουργού Αλέκου Δρούγια.

«Να περάσει η μαστορική τέχνη στους νέους και από αυτούς στην επόμενη γενιά»

Η παράμετρος της εκπαίδευσης είναι κεντρική ευρύτερα για το «Μπουλούκι» και ειδικότερα για τις «Επιστροφές», όπου συμμετέχουν ντόπιοι και μη. Στόχος να διασωθεί η τέχνη της μαστορικής και να βρεθούν άνθρωποι να κρατήσουν τα ηνία με το παρελθόν;

Π.Κ.: Πράγματι, μέσα από τη διαδικασία της μαθητείας, προσπαθούμε ώστε να περάσει η μαστορική γνώση σε νέους ανθρώπους που θα την εφαρμόσουν σε έργα και θα τη μεταφέρουν με τη σειρά τους στην επόμενη γενιά. Θέλουμε μέσα από αυτή τη δράση να προκύψουν νέοι τεχνίτες που θα συνεχίσουν την τέχνη επαγγελματικά, όπως επίσης και μη επαγγελματίες που θα εξοικειωθούν με τις βασικές αρχές της πέτρινης δόμησης και θα μπορέσουν στο μέλλον να συμβάλουν βοηθητικά σε συντηρήσεις και αποκαταστάσεις, εξυπηρετώντας ένα μοντέλο συμμετοχικής αποκατάστασης. Θεωρούμε ότι χρειάζεται μια τέτοια λογική για τη διάσωση τόσο της λαϊκής αυτής τέχνης, όσο και των ίδιων των ξερολιθιών. Το ζήτημα αυτό τίθεται προς διαβούλευση στη μία από τις δύο στογγυλές τράπεζες που οργανώνουμε κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, με εκπροσώπους από θεσμικούς και ακαδημαϊκούς φορείς.

Φ.Μ.: Γι’ αυτό επιλέξαμε ένα παλιό καλντερίμι, το οποίο πλέον είναι κατεστραμμένο στο μεγαλύτερο μέρος του. Οι «Επιστροφές» θα το επαναφέρουν σε ένα λαϊκό τεχνοτροπικό πλαίσιο ανοίγοντας ταυτόχρονα μια συζήτηση για το τι είναι λαϊκή τέχνη, τι είναι τουριστική απομίμηση και το πώς αλλάζει το τοπίο με βάση τις σύγχρονες παραμέτρους.

Τι σημασία έχει η συμμετοχική διαδικασία στην κατανόηση των πολιτιστικών τοπίων και στην αποκατάσταση του μονοπατιού;

Π.Κ.: Στο παρελθόν, ο δημόσιος χώρος τις περισσότερες φορές διαμορφωνόταν με κάποια συμβολή των κατοίκων. Ακόμα και σήμερα, είναι πρακτικά αδύνατο να συντηρηθούν και να αποκατασταθούν τα χιλιάδες χιλιόμετρα από καλντερίμια και ξερολιθιές που υπάρχουν σε όλη την ελληνική ύπαιθρο χωρίς τη συνδρομή των ίδιων των κατοίκων.

Φ.Μ.: Η διαφορά ανάμεσα σε μια ουσιαστική πολιτιστική δράση και μια αναπαραγωγική αναπαράσταση προσφέρεται από το προσωπικό βίωμα και την ενσώματη επαφή με την παράδοση. Για παράδειγμα, επιλέγουμε να αφιερώσουμε ένα τριήμερο στη μνήμη της μάχης της Γκραμπάλας. Είναι άλλο πράγμα να καταθέσει κανείς ένα στεφάνι στο μνημείο κατεβαίνοντας από το αυτοκίνητό του και άλλο το να ανεβείς στο βουνό και να αντιληφθείς το τοπίο της μάχης. Μέσω της περιήγησης στα ερειπωμένα πολυβολεία και το μνημείο των Ιταλών πεσόντων αποκτάς μια διαφορετική σχέση με την Ιστορία. Ειδάλλως αναπαράγεις ένα εθιμοτυπικό πλαίσιο. Το ίδιο συμβαίνει και στο καλντερίμι. Τη διαφορά ενός παραδοσιακού καλντεριμιού από ένα παραδοσιακοφανές την κατανοείς πιο εύκολα αν χτυπήσεις την πέτρα, καταλάβεις πώς σπάει και χτίσεις με αυτήν. Μόνο μέσω της βιωματικής έκθεσης σε αυτά τα φαινόμενα εκπαιδεύεσαι να αναγνωρίζεις τη διαφορά. Και η δράση στον χώρο είναι το μεγάλο πλεονέκτημα, σε σύγκριση για παράδειγμα με μια επιστημονική δημοσίευση. Αν καταφέρεις να κινήσεις το ενδιαφέρον των ανθρώπων, μπορούν να γίνουν ζυμώσεις και να δημιουργηθεί κάτι καινούργιο. Ο Αρτσιστινός, για παράδειγμα, μπορεί να ενδιαφερθεί για το καλντερίμι και για το μονοπάτι προς την Γκραμπάλα και ο τουρίστας από την πλευρά του θα απολαύσει ένα ποιοτικότερο πολιτιστικό «προϊόν».

Γιατί θα ανακατασκευάσετε το καλντερίμι με πέτρα από την περιοχή;

Π.Κ.: Τα Ζαγοροχώρια είναι φτιαγμένα από πέτρα, γιατί αυτό είναι το υλικό του ίδιου του τόπου. Μας φαίνεται παράλογο να χρησιμοποιήσουμε πέτρα από άλλη περιοχή για να διατηρήσουμε την ταυτότητα ενός τόπου που γεννήθηκε από το ίδιο του το υλικό. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει πλέον ενεργό λατομείο στην περιοχή και η λύση που βρέθηκε ήταν να συλλέξουμε τη μικρή ποσότητα της πέτρας που χρειαζόμαστε από τα αποθέματα ενός ανενεργού τοπικού λατομείου. Επίσης, σε συνεργασία με το εργαστήριο «Λίθος» του ΕΑΓΜΕ, εξετάστηκε και διαπιστώθηκε η ταύτιση της παλιάς του καλντεριμιού με τη νέα πέτρα που θα χρησιμοποιήσουμε.

Φ.Μ.: Αλλωστε, το εργαστήριό μας συμπίπτει με τις διεργασίες για την ένταξη του Ζαγορίου στην UNESCO. Δεν νοείται ένα πολιτιστικό τοπίο, που ορίζεται από τη διαλεκτική σχέση φύσης και πολιτισμού, να αναπαράγεται με υλικά που έρχονται από μακριά, μέχρι και από την Αλβανία. Ιστορικά, όλες αυτές οι κοινότητες βασίζονταν στη μικροοικολογία της περιοχής τους. Αρα αυτή η πολιτισμική ταυτότητα είναι εξαιρετικά τοπική. Σήμερα, ο κύριος αναπτυξιακός πυλώνας του Ζαγορίου είναι ο τουρισμός. Επομένως, η αισθητική παίζει ρόλο και είναι ένα μεγάλο ερώτημα το εάν η λαϊκή αρχιτεκτονική δύναται να επιβιώσει σε μια εποχή που η επίσκεψη στις ορεινές κοινότητες είναι κυρίως εποχική και βασίζεται στην οικονομία του τουρισμού. Πιστεύουμε πως η χρήση του τοπικού υλικού, όπως και η ευαισθητοποίηση των μόνιμων κατοίκων, όσο και των «επιστρεφόντων», είναι δύο πυλώνες που μπορούν να οδηγήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση.

Τέλος, πέραν της εξόρυξης, δίνουμε έμφαση στην ανακύκλωση του δομικού υλικού: πριν από δέκα χρόνια περίπου άλλαξε το κατάστρωμα της πλατείας της Αρίστης. Το παλιό υλικό, ίσως πάνω από 150 ετών, αποτέθηκε στην είσοδο του χωριού, στα «αζήτητα». Καθώς κάτοικοι του χωριού θυμούνταν την τοποθεσία που είχε καταλήξει το ανασύραμε και θα το χρησιμοποιήσουμε και αυτό, σχηματίζοντας άλλη μια «νοητή» επιστροφή στο τοπίο.

■ Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα boulouki.org, ενώ μπορείτε να συνεισφέρετε στην καμπάνια συμμετοχικής χρηματοδότησης για τις «Επιστροφές» μέσω της αυτής της ηλεκτρονικής διεύθυνσης και της σελίδας στο Facebook: Boulouki Crowdfunding Campaign.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Γνωρίζοντας την Ιστορία, τη φύση, τη μαστοριά

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας