Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λαϊκή κυριαρχία από την... παράγκα

Ludwig Michael von Schwanthaler, Η Εθνική Συνέλευση στην Επίδαυρο, τοιχογραφία, Μέγαρο της Βουλής των Ελλήνων, Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Λαϊκή κυριαρχία από την... παράγκα

  • A-
  • A+
Σε ένα ξύλινο παράπηγμα δίπλα στην Παλαιά Βουλή ψηφίστηκε η αρχή της Λαϊκής Κυριαρχίας στο Σύνταγμα του 1864 ● Η ιστορική διαδρομή από το 1821 μέχρι το 1989, οι εκλογές, οι βουλευτές, τα κτίρια και οι λειτουργίες της Βουλής μέσα από ένα πλούσιο και σπάνιο εκθεσιακό υλικό.

Ο σπόρος φυτεύτηκε στις φλόγες ενός αγώνα απελευθέρωσης πριν από σχεδόν 200 χρόνια, στο πλάι ενός σπουδαίου μνημείου αρχαίου πολιτισμού που ακόμη δεν είχε ανακαλυφθεί. Αντλούσε έμπνευση από τις φιλελεύθερες ιδέες της εποχής, το ριζοσπαστικό πνεύμα του Ρήγα αλλά και τον άγνωστο που οραματιζόταν με τη «Νομαρχία» να άρχουν οι νόμοι.

Οι ρίζες του ελληνικού πολιτικού βίου τοποθετούνται στην πρώτη Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο (20 Δεκεμβρίου 1821-15 Ιανουαρίου 1822) που μαζί με τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας ψήφισε και το πρώτο επαναστατικό Σύνταγμα μεταμορφώνοντας τους εξεγερμένους σε επαναστάτες. Και αν δεν εγκαθιδρύθηκε ένα κράτος δικαίου σε συνθήκες πολέμου, ωστόσο, διατρανώθηκε το αίτημα της δημοκρατίας: «αποφασίσαντες ή να επιτύχωμεν τον σκοπόν μας, και να διοικηθώμεν με νόμους δικαίους, ή να χαθώμεν εξ ολοκλήρου».

Είναι χρόνια αργότερα, ύστερα από έριδες, τις πελατειακές σχέσεις ως «ενθύμιο» από την οθωμανική αυτοκρατορία και τη μοναρχία ως «παρακαταθήκη» των διεθνών δυνάμεων, όταν ακόμη μια εξέγερση έχει μόνο ένα αίτημα: την παραχώρηση Συντάγματος.

Πρόκειται για το κίνημα της Τρίτης Σεπτεμβρίου 1843 που θεωρείται η ιδρυτική πράξη στην πορεία για τη δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό στη χώρα μας και επισφραγίζεται από τη μετονομασία της πλατείας Ανακτόρων σε πλατεία Συντάγματος. Τότε, η Εθνοσυνέλευση πραγματοποιούσε τις συνεδριάσεις της σε ένα κτίριο που δεν υπάρχει πια, στην οικία Αλέξανδρου Κοντόσταυλου.

Λαϊκή κυριαρχία από την... παράγκα: Η ανάδυση όμως του πιο σημαντικού συστατικού στοιχείου για μια δημοκρατία, αυτήν του λαού, προήλθε κατά τις συνεδριάσεις της Β' Εθνοσυνέλευσης και της Βουλής στην... παράγκα: έτσι ονομαζόταν ένα ξύλινο παράπηγμα για την προσωρινή φιλοξενία τους που διήρκεσε 13 χρόνια (1862-1875) μέχρι να ολοκληρωθεί το κτίριο της Παλιάς Βουλής που σήμερα εκτελεί χρέη ιστορικού μουσείου πίσω από το άγαλμα του Κολοκοτρώνη.

Ηταν στη θρυλική παράγκα, λοιπόν, όταν η Δεύτερη Εθνοσυνέλευση ψήφισε την αρχή της Λαϊκής Κυριαρχίας στο Σύνταγμα του 1864, κάνοντας ένα μεγάλο δημοκρατικό βήμα μπρος, που σηματοδότησε το πέρασμα από τη συνταγματική μοναρχία στη βασιλευομένη δημοκρατία. Και χρειάστηκε να περάσουν ακόμη 11 χρόνια ώσπου να κατοχυρωθεί και η αρχή της δεδηλωμένης, με το «Λόγο του Θρόνου», ώστε τις κυβερνήσεις πλέον να ορίζει η βουλευτική πλειοψηφία και όχι η αυθαιρεσία του βασιλιά.

Κάπως έτσι ο ελληνικός κοινοβουλευτισμός περνάει από την παιδική ηλικία στην εφηβεία το 1875, με πρώτο πρωθυπουργό τον Χαρίλαο Τρικούπη.

Η περίφημη παράγκα σχετίζεται ακόμη και με ένα ανεκδοτολογικό επεισόδιο: επειδή ήταν πολύ στενόχωρος χώρος και δεν επιτρεπόταν μέσα το κάπνισμα, οι θεριακλήδες βουλευτές χρησιμοποιούσαν τους ρόζους που είχαν οι σανίδες για να περάσουν τα μακριά τσιμπούκια τους από έξω: εκεί βρίσκονταν οι υπηρέτες τους, οι οποίοι τους τα άναβαν προκειμένου να καπνίσουν...

Αυτές είναι μερικές από τις πτυχές της έκθεσης με τίτλο «Βουλή των Ελλήνων: οι σταθμοί μιας διαδρομής σχεδόν 200 ετών», που ελάχιστοι γνωρίζουν ότι πρόκειται για μία από τις παλαιότερες στην Ευρώπη καθώς λειτούργησε σχεδόν αδιάλειπτα για 176 χρόνια.

67 εκλογικές αναμετρήσεις

«Οι εκτροπές –όλες του “σύντομου” 20ού αιώνα– ήταν βραχείας διάρκειας και δεν έπληξαν τελικά ούτε το κύρος ούτε τη νομιμοποίησή της. Το μακρύ αυτό χρονικό διάσημα καθιστά έτσι τη Βουλή μας μακράν το σταθερότερο και μακροβιότερο αντιπροσωπευτικό σώμα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αν μάλιστα αναλογιστεί κανείς ότι από τις 67 εκλογές που διεξήχθησαν από το 1843 έως τις μέρες μας για την ανάδειξή της, περισσότερες από 50 ήταν από κάθε άποψη αδιάβλητες, η επίδοση τοποθετεί τη νεότερη Ελλάδα στις κορυφαίες θέσεις του καταλόγου των κοινοβουλευτικά ώριμων χωρών», γράφει σχετικά ο ομότιμος καθηγητής Νίκος Αλιβιζάτος.

Την «Εφ.Συν.» μαζί με δημοσιογράφους άλλων μέσων ξενάγησε στην έκθεση, που διοργανώνει το Ιδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, ο επιστημονικός επιμελητής της, Γιώργος Σταθακόπουλος.

Σε αυτήν, εικαστικά έργα, φωτογραφίες, χειρόγραφα και έντυπα, ο Τύπος της εποχής, προβολές ντοκιμαντέρ και άλλο οπτικοακουστικό υλικό, πρωτότυπα αλλά και αντίγραφα τεκμηρίων διηγούνται γνωστές αλλά και λιγότερο φωτισμένες πτυχές της κοινοβουλευτικής πορείας του τόπου.

Οπως αυτή των ψηφοδελτίων: οι πρώτες εκλογές (1844-1862) γίνονται με λευκά ψηφοδέλτια όπου ο ψηφοφόρος καλούνταν να γράψει το όνομα του υποψηφίου που προτιμούσε και μάλιστα ανεξαρτήτως κόμματος. Λόγω εκτεταμένου αναλφαβητισμού εξαρτιόταν όμως από την... τιμιότητα του εγγράμματου που αναλάμβανε να του το συμπληρώσει.

Το μαύρο και το δαγκωτό

Προκειμένου να αντιμετωπιστεί αυτή η λεπτομέρεια χρησιμοποιήθηκαν τα μαύρα σφαιρίδια που διαδραμάτισαν ρόλο... ψηφοδελτίου για περισσότερα από 60 χρόνια (1865-1926). Στην έκθεση μπορεί να δει κανείς ακόμη και την κάλπη τους που είχε δύο υποδοχές, μία για το «Ναι» και μία για το «Οχι» για να διασφαλίζεται έτσι η βούληση των ψηφοφόρων.

Εδώ τοποθετείται και η κυριολεξία της έκφρασης που χρησιμοποιούμε μέχρι και σήμερα και δεν είναι άλλη από το «έφαγε μαύρο ή τον μαύρισαν στις εκλογές» αλλά και η έκφραση «το έριξε δαγκωτό», αφού για να πείσουν τον τοπικό κομματάρχη ότι τον ψήφισαν, οι ψηφοφόροι δάγκωναν τη σφαίρα πριν τη ρίξουν στη χοάνη τού «Ναι». Είναι μετά τις εκλογές του 1926 που τα ψηφοδέλτια πήραν την έντυπη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.

Ανάμεσα σε αυτά που μας εντυπωσίασαν ήταν οι πολυπολιτισμικές όψεις του κοινοβουλευτισμού, μπροστά σε δύο εκθέματα-μάρτυρες μιας ιστορικής συμπόρευσης.

Αυτά ήταν:

◼ Η βουλευτική ταυτότητα του μουσουλμάνου βουλευτή Δράμας Αλισάν Αχμέτ Σερεφεντίν (1922). Ο πρώτος μουσουλμάνος βουλευτής εξελέγη στη Λάρισα στις εκλογές της 20ής Δεκεμβρίου του 1881. Μέχρι τους Βαλκανικούς Πολέμους, μόλις τέσσερις βουλευτές εκπροσώπησαν τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς, αριθμός που εκτινάχθηκε στους 61 βουλευτές από την ενσωμάτωση των Νέων Χωρών έως τη Συνθήκη της Λωζάνης και την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922-23 οι οποίοι προέρχονταν κυρίως από τις περιφέρειες της Μακεδονίας και της Θράκης. Εως το 1967 είχαν εκλεγεί 18 μουσουλμάνοι βουλευτές από τις περιφέρειες της Δυτικής Θράκης, μόνον, και 15 εξελέγησαν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Μέχρι σήμερα συνολικά 98 μουσουλμάνοι βουλευτές έχουν θητεύσει στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

◼ Η φωτογραφία με τους Ισραηλίτες βουλευτές του ελληνικού Κοινοβουλίου, που πληροφορεί για το γεγονός ότι η ισραηλιτική κοινότητα της Θεσσαλονίκης είχε ενεργή συμμετοχή στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας καθώς στις δέκα βουλευτικές και δύο γερουσιαστικές εκλογές, που έγιναν από το 1915 έως το 1936, εξέλεξε συνολικά 20 βουλευτές και έναν γερουσιαστή, ενώ σε κάθε βουλευτική περίοδο της εποχής οι Ισραηλίτες βουλευτές κατείχαν από μία μέχρι πέντε έδρες στη Βουλή. Οκτώ εξ αυτών έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο εθνικός διχασμός, οι συγκρούσεις, το δίλημμα για το πολίτευμα μεταξύ βασιλευομένης ή μη δημοκρατίας, η κατάλυση του πολιτεύματος και τα κρίσιμα γεγονότα που οδηγούν στο κλείσιμό της, ταραγμένες εποχές που αποτυπώνει ο φακός με τα στρατιωτικά οχήματα στον περίβολο της Βουλής, είναι μερικές ψηφίδες από την Ιστορία που διατρέχει η έκθεση έχοντας να καλύψει ένα μεγάλο διάστημα, που εκτείνεται σε περίπου δύο αιώνες.

Η πρώτη ψήφος των γυναικών

Η πρώτη φορά που ψηφίζουν οι γυναίκες πανελλαδικά το 1956 αποτυπώνεται στον φακό και μαζί εκτίθενται και τα σχετικά φυλλάδια οδηγιών του υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Γιατί πρέπει να ψηφίζεις», αποδεικνύοντας ότι κάτι αυτονόητο σήμερα, δεν ήταν πάντοτε έτσι.

Οι ταραγμένες πολιτικά δεκαετίες διαδέχονται η μία την άλλη, εκλογές βίας και νοθείας, δολοφονία Λαμπράκη, κυβερνήσεις αποστατών που δεν μπορούν να πάρουν ψήφο εμπιστοσύνης, βουλευτές που πιάνονται στα χέρια και προσπαθούν οι αστυνομικοί να τους χωρίσουν...

«Γνωρίζουμε ότι οι συγκρούσεις δεν είναι χαρακτηριστικό αποκλειστικά της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας. Είναι γνώρισμα του 20ού αιώνα και εντάσσονται στο πλαίσιο των συχνά δύσκολων σχέσεων μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας στον κόσμο», παρατηρεί ο κ. Σταθακόπουλος τοποθετώντας τη μελέτη της ελληνικής περίπτωσης στο διεθνές ιστορικό πλαίσιο.

Η έκθεση οργανώνεται γύρω από πέντε θεματικές ενότητες. Μία ιστορική διαδρομή που ξεκινά το 1821 και φτάνει έως το 1989, τις εκλογές, τους βουλευτές, τις λειτουργίες της Βουλής και τα κτίρια του Κοινοβουλίου.

Λειτουργεί στον εκθεσιακό χώρο του Ιδρύματος της Βουλής (Βασ. Σοφίας 11, με είσοδο από Σέκερη), με ελεύθερη είσοδο, διάρκεια έως το φθινόπωρο του 2020 και ώρες λειτουργίας καθημερινά 9.00-16.00, Πέμπτη & Παρασκευή 9.00-20.00, Σαββατοκύριακο 10.00-15.00.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η μνήμη του ’21 μέσα από τα μνημεία και τα τραγούδια
Mε μια σειρά δραστηριοτήτων σκοπεύει να τιμήσει το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία τη συμπλήρωση των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821.
Η μνήμη του ’21 μέσα από τα μνημεία και τα τραγούδια
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ανοιξε ο ασκός του σκοταδιού
Οι αναχρονιστικές αφίσες που αναρτήθηκαν σε 17 σταθμούς του μετρό επανέφεραν στην επικαιρότητα ένα ζήτημα που ενοχλεί πολύ την πατριαρχία και το τρίπτυχο πατρίς-θρησκεία-οικογένεια.
Ανοιξε ο ασκός του σκοταδιού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Και οι αποβάθρες του μετρό έχουν λόγο για τα σώματά μας!
Μια γερή δόση σκοταδισμού και πατριαρχίας πήραν όσες και όσοι χρησιμοποίησαν το μετρό, καθώς 17 σταθμοί κατακλύστηκαν από διαφημιστικές αφίσες ενάντια στην άμβλωση που αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο...
Και οι αποβάθρες του μετρό έχουν λόγο για τα σώματά μας!
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ιστορικοί περίπατοι στην Αθήνα
Εναν νέο κύκλο ιστορικών περιπάτων εγκαινιάζει από τον ερχόμενο μήνα ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης: σε αυτούς θα υπάρχει περιορισμένος αριθμός ατόμων και αντίτιμο.
Ιστορικοί περίπατοι στην Αθήνα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τα πουλιά της ελευθερίας άνοιξαν τα φτερά τους
Δεν χρειάστηκαν και πολλά. Μόνο άδεια μπουκάλια νερού και πολτοποιημένες εφημερίδες. Με αυτά τα ταπεινά υλικά για μισό χρόνο, 652 άνθρωποι από 14 εθνικότητες δούλεψαν πλάι πλάι με Ελληνες για να δημιουργήσουν...
Τα πουλιά της ελευθερίας άνοιξαν τα φτερά τους
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ψηφιακοί σύμβουλοι ψήφου για... αναποφάσιστους
Την τελευταία δεκαετία αρκετές ηλεκτρονικές εφαρμογές ζητούν από πολίτες που είναι αναποφάσιστοι να συμπληρώσουν ερωτηματολόγια ώστε να ενημερωθούν σε ποιου κόμματος τις θέσεις βρίσκονται πιο κοντά.
Ψηφιακοί σύμβουλοι ψήφου για... αναποφάσιστους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας