Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κάθε γενιά συγκρούσεων φέρνει νέους φοιτητές με νέες ιδέες
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κάθε γενιά συγκρούσεων φέρνει νέους φοιτητές με νέες ιδέες

  • A-
  • A+

«Μου κάνει εντύπωση βράδυ στην Αθήνα, που έχει τόσα μέρη να πάτε, να είστε εδώ τόσοι πολλοί νέοι άνθρωποι και να συζητάμε για τα κοινωνικά κινήματα». Αυτή τη φιλοφρόνηση απηύθυνε στα αγγλικά, με βαριά ιταλική προφορά, ο διεθνώς καταξιωμένος ακαδημαϊκός Μάριο Ντιάνι στο πολυπληθές νεανικό ακροατήριο που γέμισε την αίθουσα τελετών του Παντείου Πανεπιστημίου την περασμένη Πέμπτη στην εκδήλωση «Συγκρουσιακή Πολιτική και Σύγχρονες Κοινωνικές Επιστήμες.

Ο Μάριο Ντιάνι, πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας και Κοινωνικής Ερευνας του Πανεπιστημίου του Trento, ταξίδεψε στην Αθήνα μαζί με τη συναδέλφισσά του Ντονατέλα ντέλα Πόρτα, πρύτανη της σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών της Scuola Normale Superiore της Φλωρεντίας και διευθύντριας του Ινστιτούτου COSMOS - Κέντρο Μελέτης των Κοινωνικών Κινημάτων.

Μάριο Ντιάνι, πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας και Κοινωνικής Ερευνας του Πανεπιστημίου του Trento

Προσκεκλημένοι του «Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής» του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, μίλησαν στην εκδήλωση μαζί με τον διευθυντή του Εργαστηρίου και αναπληρωτή καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης, Σεραφείμ Σεφεριάδη.

Αφορμή, η προσεχής τρίτη επανέκδοση του κλασικού βιβλίου τους «Social Movements An Introduction» (εκδ. Wiley Blackwel, 2020). Το βιβλίο μεταφράστηκε στα ελληνικά το 2010 («Κοινωνικά Κινήματα, μια εισαγωγή», Εκδ. Κριτική) και θεωρείται μέχρι σήμερα κορυφαίο στον τομέα του, ένα έργο που «σφράγισε την έρευνα των κοινωνικών κινημάτων», όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά.

Απεργίες

«Η μελέτη της συγκρουσιακής πολιτικής έχει βοηθήσει να αναδιαμορφώσουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιστορική διαδικασία και τον ρόλο που παίζει σε αυτή η συλλογική δράση» είπε μεταξύ άλλων ο Σεραφείμ Σεφεριάδης στην εισαγωγική του ομιλία. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι, μας θύμισε: «Πριν από τρεις ή τέσσερις δεκαετίες ό,τι συγκρουόταν με τις κυρίαρχες δυνάμεις και τους θεσμούς θεωρούνταν σύμπτωμα παθολογίας ή διαστροφής. Αν ήθελες, για παράδειγμα, να μελετήσεις τις απεργίες ή τις διαδηλώσεις σε μια πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, το πιθανότερο ήταν να βρεις το βιβλίο που ήθελες στο Τμήμα της Εγκληματολογίας (...) Θεωρούσαμε δεδομένο ότι όλα είναι καλά και ωραία στον τρόπο που λειτουργούν οι δημοκρατίες στον δυτικό κόσμο, οπότε όποιος συμμετέχει σε εξωθεσμικές διαμαρτυρίες δεν μπορεί παρά να είναι ανορθολογικός».

Ο επιστημολογικός κλάδος της Συγκρουσιακής Πολιτικής ή αλλιώς η μελέτη των κοινωνικών κινημάτων διέλυσε αυτές τις προκαταλήψεις, αναδεικνύοντας τον ρόλο της συλλογικής δράσης σε αυτό που σήμερα αποκαλούμε «δημοκρατικό δεδομένο», πρόσθεσε ο καθηγητής, αναδεικνύοντας ωστόσο τον εξής κίνδυνο: «Εχουμε δει προσπάθειες να οπισθοδρομήσουμε δεκαετίες πίσω, σε μια εποχή που οι διαμαρτυρίες θεωρούνταν παθολογικές». Αναφέρθηκε σε έρευνες που βαφτίζονται ουδέτερες, ωστόσο είναι βαθιά κανονιστικές, και έννοιες-ταμπέλες όπως η «ριζοσπαστικοποίηση», που τσουβαλιάζουν τις απεργίες και τις διαδηλώσεις με τον νεο-ναζισμό ή τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό.

«Η πρόκληση είναι ως κοινωνικοί επιστήμονες να βρούμε τρόπους που η έρευνά μας μπορεί να βοηθήσει τις κοινωνίες μας να αντιμετωπίσουν τέτοιες παθογένειες, στον δρόμο για ένα διαφορετικό δημοκρατικό μέλλον. Οχι στην κατεύθυνση της μετά-δημοκρατίας, αλλά στο βάθεμα της δημοκρατίας» κατέληξε.

Για τις νέες προκλήσεις στη μελέτη των κοινωνικών κινημάτων μίλησε και η Ντονατέλα ντέλα Πόρτα. «Στην τρίτη αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου μας επιστρέφουμε σε ζητήματα που είχαμε ξεχάσει ή υποτιμήσει, όπως το παγκόσμιο κεφάλαιο και ο καπιταλισμός και οι νέες οργανωτικές μορφές των κοινωνικών κινημάτων».

Αγώνες

Οπως πρόσθεσε, «αυτό που μας σώζει από το να γίνουμε συστημικοί γραφειοκράτες είναι ότι κάθε γενιά συγκρούσεων και διαμαρτυριών φέρνει νέους φοιτητές, με νέα ερωτήματα, νέες ιδέες. Οι διδακτορικοί φοιτητές μας άρχισαν να ρωτάνε περισσότερα για τον Μαρξ, έρχονται στο επίκεντρο οι αγώνες της νέας εργατικής τάξης, τα αιτήματα για κοινωνική δικαιοσύνη. Η κατάσταση του καπιταλισμού σήμερα είναι το κοινό σημείο που γεννά τις αντιδράσεις σε διαφορετικές πλευρές του πλανήτη».

Στο ίδιο κλίμα ο Μάριο Ντιάνι είπε ότι «για χρόνια ξεχνάγαμε βολικά την ανάλυση του καπιταλισμού». Τα λεγόμενα «νέα κοινωνικά κινήματα» της δεκαετίας του '70, υπογράμμισε ο Ιταλός κοινωνιολόγος, επιχειρούσαν μια κριτική της γραφειοκρατίας που περιλάμβανε και το λενινιστικό μοντέλο οργάνωσης των κομμάτων, με έμφαση στα άτυπα δίκτυα οργάνωσης και την καθημερινή ζωή. Αυτή η τάση επανέρχεται σήμερα μεγεθυσμένη με τη βοήθεια του διαδικτύου, κατέληξε.

«Οι ελίτ φοβούνται τη νεολαία»

Ντονατέλα ντέλα Πόρτα, θεωρητικός κοινωνικών κινημάτων

Στο περιθώριο της εκδήλωσης, λίγες ώρες πριν αναγορευτεί επίτιμη διδακτόρισσα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, η Ντονατέλα ντέλα Πόρτα, ίσως η πιο παραγωγική ερευνήτρια των κοινωνικών κινημάτων παγκοσμίως -με 85 βιβλία, 130 επιστημονικά δοκίμια, 127 κεφάλαια σε συλλογικές έρευνες και πάνω από 30.000 αναφορές στο google scholar- παραχώρησε στην «Εφ.Συν.» μια σύντομη συνέντευξη.

• Μιλήσατε για momentum. Πώς ορίζετε αυτή την έννοια;

Σήμερα είναι η επέτειος 50 χρόνων από αυτό που ονομάζαμε «το καυτό φθινόπωρο του 1969», μια εποχή μαζικών διαμαρτυριών στην Ευρώπη και διεθνώς. Μισό αιώνα αργότερα βλέπουμε πάλι κινήματα διαμαρτυρίας με διαφορετικό περιεχόμενο, από τη Χιλή ώς το Χονγκ Κονγκ, από τον Λίβανο ώς την Καταλονία. Κινήματα με ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά στις απαιτήσεις τους για κοινωνική δικαιοσύνη και δημοκρατία. Ενα άλλο κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι τον τόνο δίνουν οι νέοι άνθρωποι και οι γυναίκες. Αν δεις φωτογραφίες, θα δεις τη νέα γενιά στο προσκήνιο, αυτούς που κατηγορούσαν ως «απολιτικούς». Αντιθέτως, πολιτικοποιούνται βαθιά. Είναι ενδιαφέρον για μας τους κοινωνικούς επιστήμονες να δούμε τις διαφορές και τις ομοιότητες με τους προηγούμενους κύκλους διαμαρτυρίας - π.χ. το 2011 ενάντια στη λιτότητα ή παλαιότερα το κίνημα για παγκόσμια δικαιοσύνη (σ.σ. η Ντέλα Πόρτα αναφέρεται σε αυτό που άλλοι ονομάζουν «αντιπαγκοσμοποιητικό κίνημα»). Φέτος εξάλλου ήταν και η επέτειος των 20 χρόνων από τις διαδηλώσεις στο Σιάτλ.

Ενα αρχικό συμπέρασμα είναι ότι, ενώ οι μαζικές διαμαρτυρίες κατά της λιτότητας το 2011 ξέσπασαν σε μια εποχή που θεωρήθηκε περίοδος κρίσης, οι σημερινές αντιδράσεις γεννιούνται ενάντια στις μακροχρόνιες επιπτώσεις των πολιτικών λιτότητας, που δεν ήταν απλώς καθεστώς έκτακτης ανάγκης, αλλά συνυφασμένες με τον νεοφιλελευθερισμό. Ζούμε δηλαδή αυτό που ο Γκράμσι περιέγραψε ως περίοδο κρίσης, μια περίοδο πολλαπλών πιθανοτήτων που μπορεί να συμβούν τα καλύτερα και τα χειρότερα. Ζούμε την άνοδο αντι-μεταναστευτικών κινημάτων, με ρατσιστική ρητορική, ζούμε την επιστροφή των πραξικοπημάτων, όπως αυτό που έγινε στη Βολιβία. Ομως ζούμε και ραγδαίους μετασχηματισμούς. Ο όρος «μομέντουμ» είναι πολύ σημαντικός γιατί μιλάει για ένα σύντομο χρονικό διάστημα γρήγορων αλλαγών.

• Θα λέγατε ότι ζούμε έναν καινούργιο κύκλο κινημάτων;

Τα κοινωνικά κινήματα πάνε κι έρχονται. Περνάνε περιόδους υψηλής ορατότητας, μετά γίνονται, αν όχι υπόγεια, πάντως λιγότερο ορατά. Υπάρχει όμως και συνέχεια. Τα κινήματα κατά της λιτότητας του 2011 δεν είναι ολότελα νεκρά.

• Τα νέα κινήματα γεννήθηκαν από τις στάχτες του παλιού;

Ναι, ίσως επειδή δεν ήταν στάχτες. Οι γενιές των προηγούμενων κυμάτων ακόμα είναι ενεργές και συμμετέχουν. Το διαφορετικό είναι ότι εμφανίζεται δυναμικά η νεολαία, όπως στο κίνημα «Παρασκευές για το μέλλον» ή στις γυναικείες διαμαρτυρίες. Αυτά πιστοποιούν τις κινητοποιήσεις μιας νεότερης γενιάς. Μια γενιά που τη θεωρούσαν χωρίς ελπίδα, χωρίς ενδιαφέρον για την πολιτική, μια γενιά αποδυναμωμένη. Κι όμως βλέπουμε ότι μέσα από τα κινήματα η νεολαία αυτή ενδυναμώνεται.

• Βλέπουμε όμως παράλληλα και φαινόμενα ακραίας αστυνομικής βίας και καταστολής εναντίον νεολαίας ή διαδηλωτών. Το είδαμε πρόσφατα ξανά στην Ελλάδα, το βλέπουμε σε μαζική κλίμακα στη Χιλή ενάντια στους φοιτητές, στη Γαλλία ενάντια στα «κίτρινα γιλέκα»... Πώς το σχολιάζετε;

Θεωρώ ότι η καταστολή σε συνδυασμό με τον οικονομικό νεοφιλελευθερισμό συνιστούν αυτό που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν μεταδημοκρατία. Οι δημοκρατίες παρακμάζουν ποιοτικά και αυτά τα κινήματα είναι μεγάλη πρόκληση για τις εξουσίες. Οταν μια κυβέρνηση απαντά με καταστολή, προσπαθεί να υπεραμυνθεί των προνομίων της, θεωρεί ότι απειλείται, ότι μεγάλη μερίδα του λαού δεν την εμπιστεύεται. Αυτή είναι η κατάσταση στη Χιλή, στη Βραζιλία. Η καταστολή είναι ένα εργαλείο μέσω του οποίου επιχειρούν να τρομοκρατήσουν τον λαό, τους διαδηλωτές, όσους αντιστέκονται. Ομως πολύ συχνά, και το έχουμε δει, στον Λίβανο, τη Χιλή, το Χονγκ Κονγκ, ο κόσμος εξαγριώνεται και, αντί να φοβάται, κατεβαίνει πιο μαζικά στους δρόμους. Επιπλέον τα κινήματα αναπτύσσουν νέες στρατηγικές, όχι βίαιες, αλλά νέες μορφές πολιτικής ανυπακοής. Στρατηγικές που σε ένα βαθμό προσπαθούν να προκαλέσουν ρωγμές, για να κάνουν τη φωνή των πολιτών να ακουστεί.

• Πιστεύετε δηλαδή ότι ο πιο αδύναμος κρίκος στη συγκεκριμένη εξίσωση δυνάμεων είναι η εξουσία και όχι οι λαοί;

Οι ελίτ φοβούνται, όχι μόνο γιατί νιώθουν την ευρεία δυσαρέσκεια του κόσμου απέναντι σε αντιλαϊκά μέτρα, αλλά και γιατί οι ίδιες γίνονται όλο και πιο συντηρητικές. Ο δεξιός λαϊκισμός, που εμφανίζεται στην Ιταλία και σε άλλες χώρες, είναι ένα ρεύμα ακραία συντηρητικό. Επιτίθεται στα δικαιώματα των γυναικών, των ομοφυλόφιλων, στην ελευθερία του λόγου, την ελευθερία στο διαδίκτυο. Οι νέοι έχουν κάθε λόγο να εξεγείρονται ενάντια σε όλα αυτά. Νομίζω ότι οι ελίτ φοβούνται αυτό το διπλό κύμα διαμαρτυρίας: ενάντια στην κοινωνική ανισότητα και ενάντια σε υπερσυντηρητικά ρεύματα, όπως η ξενοφοβία.

• Οι φοιτητικές διαδηλώσεις στο Χονγκ Κονγκ έχουν τη στήριξη των ΗΠΑ, ενώ αντίθετα η νεολαία στη Χιλή εξεγείρεται ενάντια σε μια φιλο-αμερικανική κυβέρνηση. Είναι σωστό να βάζουμε διαφορετικά κινήματα στο ίδιο καλάθι;

Οι κοινωνιολόγοι προσπαθούν να βρουν διαφορές και ομοιότητες. Ακόμα και ανάμεσα στους «Ιndignados» της Ισπανίας και τους «Αγανακτισμένους» της Ελλάδας το 2011 υπήρχαν διαφορές, όπως και ομοιότητες. Διαφορετική είναι η κατάσταση στη Χιλή από ό,τι π.χ. στον Λίβανο. Ομως υπάρχουν κοινά σημεία στις παγκόσμιες διαμαρτυρίες: η δυσαρέσκεια με την υφιστάμενη κατάσταση αλλά και το πώς η καταστολή δημιουργεί λαϊκές αντιδράσεις.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«500 ακαδημαϊκοί που υποστηρίζουμε την ειρήνη, απολυθήκαμε»
Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου στο οποίο δίδασκε έδωσε πληροφορίες στην κυβέρνηση, απολύθηκε με τη σειρά του και τώρα είναι φυγάς. Η Φεριντέ Ακσού Τανίκ είναι γιατρός και μέλος του κινήματος ειρήνης στη...
«500 ακαδημαϊκοί που υποστηρίζουμε την ειρήνη, απολυθήκαμε»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Συμπαραστέκεται το υπουργείο, αλλά στο σκαμνί οι διοικητικοί
24ωρη απεργία εχει κηρύξει σήμερα η Ομοσπονδία Διοικητικού Προσωπικού Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και συγκέντρωση αλληλεγγύης στα δικαστήρια της Ευελπίδων, στη δίκη 14 διοικητικών που κατηγορούνται ότι «με...
Συμπαραστέκεται το υπουργείο, αλλά στο σκαμνί οι διοικητικοί
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οχι σε ποινικοποίηση της πολιτικής δράσης
Δημοτικές κινήσεις από περιοχές της Αττικής διαδηλώνουν αύριο στους Αγίους Αναργύρους ενάντια στα πρόστιμα που επιβάλλονται στους οικονομικά αδύναμους συνδυασμούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οχι σε ποινικοποίηση της πολιτικής δράσης
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Προσοχή, διώκονται και τα likes!
Αγωγή 28.000 ευρώ για... καρδούλες στο facebook από τον διάσημο βουλευτή-δημοσιογράφο Κ. Μπογδάνο κατά άγνωστης χρήστριας του Διαδικτύου.
Προσοχή, διώκονται και τα likes!
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Διαμαρτυρία κατά της Μότορ Όιλ για το εργατικό ατύχημα στην Κόρινθο
Συγκέντρωση στο Μαρούσι και πορεία διαμαρτυρίας στα γραφεία της Μότορ Όιλ στο ΚΑΤ, πραγματοποίησαν αναρχικοί-αντιεξουσιαστές, καταγγέλλοντας το πρόσφατο σοβαρό εργατικό ατύχημα με τέσσερις τραυματίες
Διαμαρτυρία κατά της Μότορ Όιλ για το εργατικό ατύχημα στην Κόρινθο
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Εμπόριο μοναχικών καρδιών τη μέρα του Αγίου Βαλεντίνου
Η «γιορτή των ερωτευμένων» προκαλεί αμόκ καταναλωτισμού στον πλανήτη, ωστόσο οι επιστήμονες διαβεβαιώνουν ότι η Δύση πεθαίνει κυριολεκτικά από μοναξιά, η οποία βλάπτει την υγεία όσο 15 τσιγάρα ημερησίως.
Εμπόριο μοναχικών καρδιών τη μέρα του Αγίου Βαλεντίνου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας