Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η κρίση του 2008-2010 και η προσφυγή σε Ε.Ε. και ΔΝΤ

Ο καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ και εκπρόσωπος της Ελλάδας στο ΔΝΤ, Μιχάλης Ψαλιδόπουλος

EUROKINISSI / ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η κρίση του 2008-2010 και η προσφυγή σε Ε.Ε. και ΔΝΤ

  • A-
  • A+
Διακόσια χρόνια οικονομικής ιστορίας της νεότερης Ελλάδας, που είναι και η ιστορία του διεθνούς δανεισμού της χώρας -από τα δάνεια της Ανεξαρτησίας μέχρι τα δάνεια των τριών Μνημονίων- καλύπτει το βιβλίο του Μιχάλη Ψαλιδόπουλου «Τα δάνεια της Ελλάδας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Παπαδόπουλος». Το βιβλίο του Μ. Ψαλιδόπουλου, καθηγητή του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ και εκπροσώπου της Ελλάδας στο ΔΝΤ, παρουσιάζεται σήμερα στις 20.30 στον Ιανό της Αθήνας (Σταδίου 24). Στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου θα μιλήσουν, εκτός από τον συγγραφέα, η Ελένη Λουρή, καθηγήτρια και πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών - τ. υποδιοικήτρια της Τραπέζης της Ελλάδος, ο Βασίλης Ράπανος, ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ, και ο Γιώργος Σταθάκης, καθηγητής του Παν. Κρήτης, πρώην υπουργός και πρώην βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ. Τη συζήτηση θα συντονίσει η Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου, αν. καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, διευθύντρια της σειράς «Σύγχρονη Ιστορία» των εκδόσεων «Παπαδόπουλος», στην οποία εντάσσεται και το βιβλίο «Τα δάνεια της Ελλάδας». Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη.

Διακόσια χρόνια οικονομικής ιστορίας της νεότερης Ελλάδας, που είναι και η ιστορία του διεθνούς δανεισμού της χώρας -από τα δάνεια της Ανεξαρτησίας μέχρι τα δάνεια των τριών Μνημονίων- καλύπτει το βιβλίο του Μιχάλη Ψαλιδόπουλου «Τα δάνεια της Ελλάδας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Παπαδόπουλος». Το βιβλίο του Μ. Ψαλιδόπουλου, καθηγητή του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ και εκπροσώπου της Ελλάδας στο ΔΝΤ, παρουσιάζεται σήμερα στις 20.30 στον Ιανό της Αθήνας (Σταδίου 24). Στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου θα μιλήσουν, εκτός από τον συγγραφέα, η Ελένη Λουρή, καθηγήτρια και πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών - τ. υποδιοικήτρια της Τραπέζης της Ελλάδος, ο Βασίλης Ράπανος, ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ, και ο Γιώργος Σταθάκης, καθηγητής του Παν. Κρήτης, πρώην υπουργός και πρώην βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ. Τη συζήτηση θα συντονίσει η Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου, αν. καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, διευθύντρια της σειράς «Σύγχρονη Ιστορία» των εκδόσεων «Παπαδόπουλος», στην οποία εντάσσεται και το βιβλίο «Τα δάνεια της Ελλάδας». Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη.

Με την ευκαιρία της αυριανής εκδήλωσης παρουσίασης του βιβλίου, η «Εφ.Συν.» προδημοσιεύει απόσπασμα από το 8ο κεφάλαιο του βιβλίου για την «Κρίση του 2008-2010», με υπότιτλο «Πρώιμη αξιολόγηση».

Το βιβλίο του Μιχάλη Ψαλιδόπουλου «Τα δάνεια της Ελλάδας»

«Στην ελληνική κρίση τρεις ήταν οι φορείς που αναμείχθηκαν και επιχείρησαν συνεργατικά να οδηγήσουν την οικονομία σε ισορροπία, οι ελληνικές κυβερνήσεις, η ΕΕ και το ΔΝΤ. Ολοι είχαν μερίδιο θετικών και αρνητικών πρωτοβουλιών, λαθών, και παραλείψεων. Υπήρξαν άμεσες ενέργειες, αλλά και καθυστερήσεις, που οδήγησαν τη χώρα σε πρωτόγνωρη για χώρα μέσου επιπέδου εισοδήματος παρατεταμένη δυσπραγία, που διάρκεσε συνολικά οκτώ χρόνια. Οι φορείς είχαν κοινούς, αλλά και αποκλίνοντες στόχους, και άλλαζαν κατά καιρούς προτεραιότητες, σε συμφωνία με περιορισμούς που υφίσταντο και επιθυμίες που είχαν. Κατά συνέπεια η δράση τους θα γίνει κατανοητή στον μελλοντικό ερευνητή μόνο αν ληφθεί υπόψη ο παράγων χρόνος σε κάθε διαφορετική συγκυρία της κρίσης και τα ευρωπαϊκά και παγκόσμια δρώμενα μεταξύ 2010 και 2018.

Ας ξεκινήσουμε από την ΕΕ

Πριν από το 2008 η ΕΕ δεν είχε πολιτική κατά των οικονομικών κρίσεων.

Η στατιστική της υπηρεσία, Eurostat, δεν επέβαλε κοινούς κανόνες και μεθοδολογία στα κράτη μέλη της ΕΕ. Περιοριζόταν στο να αναδημοσιεύει αυτά που έστελναν οι χώρες μέλη, ενώ πολλές φορές δεν συμφωνούσαν τα στοιχεία μεταξύ τους και, δεν ήταν συγκρίσιμα. Το ζήτημα αυτό λύθηκε μετά το 2010, όταν η υπηρεσία απέκτησε την αυτονομία και ανεξαρτησία που επιζητούσε. Παρόμοια ισχύουν και για τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες που αυτονομήθηκαν και έγιναν ανεξάρτητες αρχές.

Η ΕΕ κινητοποιήθηκε καθώς η ελληνική κρίση ακολουθήθηκε από εκείνες της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Κύπρου. Σταδιακά εκπόνησε και εφάρμοσε πολιτική κατά των κρίσεων και έφτιαξε τα Ταμεία στήριξής της, GLF, EFSF, ESM. Επανεπιβεβαίωσε την ισχύ του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ειδικά που στο παρελθόν δεν είχαν υπάρξει κυρώσεις για την παραβίασή του που έγιναν και από οικονομίες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία. Το επιβεβαίωσε με την ψήφιση (και αποδοχή, και από την Ελλάδα) του Fiscal Compact (Δημοσιονομικού Συμφώνου) το 2012. Τέλος δρομολογήθηκε η τραπεζική ένωση της Ευρώπης.

Το βασικό όμως κίνητρο της ΕΕ ήταν ότι βοηθώντας την Ελλάδα βοηθούσε την χρηματοοικονομική ευστάθεια της Ευρωζώνης και την σωτηρία από δυσχερή θέση γερμανικών και κυρίως γαλλικών τραπεζών που ήταν εκτεθειμένες σε ελληνικά ομόλογα. Ο σκοπός αυτός της παρέμβασης επιτεύχθηκε. Οι τράπεζες αυτές σώθηκαν και τον λογαριασμό θα πληρώσει τελικά, ο έλληνας φορολογούμενος.

Σε ό,τι αφορά το ΔΝΤ

Του ζητήθηκε να συμμετάσχει στα δύο πρώτα προγράμματα με λεφτά, στο τρίτο ως τεχνικός σύμβουλος. Ανταποκρίθηκε ως όφειλε στο αίτημα χώρας μέλους.

Στόχος ήταν η επίτευξη χρηματοοικονομικής ισορροπίας στην Ελλάδα, την Ευρωζώνη και την παγκόσμια οικονομία γενικότερα.

Το Ταμείο υποχώρησε το 2010 έναντι της ΕΕ στο θέμα της αναπροσαρμογής της τιμής συναλλάγματος και στο άμεσο κούρεμα, πράγμα που θα συμβούλευε αμέσως σε οποιαδήποτε άλλη χώρα μέλος σε κρίση. Εδωσε πάρα πολλά λεφτά στην Ελλάδα, συνεδριάζοντας Κυριακή, μέρα αργίας, (πριν ανοίξουν οι αγορές την επόμενη μέρα), αλλάζοντας αδόκιμα το καταστατικό του, ‘‘εφευρίσκοντας’’ ‘‘συστημικό κίνδυνο’’, προκειμένου να το κάνει αυτό. Στην πορεία, το 2017, οπωσδήποτε καθυστερημένα, εκπόνησε και ενέκρινε συγκεκριμένη πολιτική περί του πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται από το ΔΝΤ κρίσεις σε χώρες μέλη νομισματικών ενώσεων.

Αναφερθήκαμε ήδη στο θέμα του δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή και στο ότι αρχικά κυριάρχησε στο προσωπικό του ΔΝΤ υπέρμετρη αισιοδοξία, ότι η Ελλάδα θα έβγαινε από το πρώτο πρόγραμμα στο τέλος 2012, και αργότερα κυριάρχησε απαισιοδοξία και αλληλοσυγκρουόμενες στρατηγικές μεταξύ Ε.Ε. και ΔΝΤ, καθώς το δεύτερο πρόγραμμα καθυστερούσε να υλοποιηθεί. Στις 2 Ιουλίου 2015 το ελληνικό χρέος κρίθηκε, όπως είδαμε, ως μη βιώσιμο από το Ταμείο. Η νεότερη άποψη μετά τα μέτρα του Αυγούστου του 2018 είναι ότι χάρις στα μέτρα της ΕΕ το ελληνικό χρέος είναι βιώσιμο ως το 2032 και ‘‘αβέβαιο’’ μετά την χρονιά αυτή. Οπως και στην ΕΕ, έτσι και στο ΔΝΤ ασκήθηκε (εσωτερικός) έλεγχος των ενεργειών του από το ανεξάρτητο γραφείο αξιολογήσεων. Τελικά και το ΔΝΤ βγήκε ‘‘σοφότερο’’ από την ελληνική κρίση και πέτυχε τον στόχο της μακροοικονομικής σταθερότητας της Ευρωζώνης.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πολιτική ελίτ της χώρας δεν παραδέχθηκε τις ευθύνες της για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό. Οταν στράφηκε στους εταίρους της για βοήθεια είχε πολύ περιορισμένη συμμετοχή στην διαμόρφωση του σχεδίου προσαρμογής. Δεν τόνισε όσο επιβαλλόταν την ανάγκη ειδικής μέριμνας για μια οικονομία κυρίως υπηρεσιών, ελεύθερων επαγγελματιών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αποδέχθηκε το πρώτο πρόγραμμα που ήταν πολύ φιλόδοξο, δεν είχε βάθος, και εγκρίθηκε βιαστικά. Δεν επέμεινε σε άμεσα μέτρα για το χρέος. Το ελληνικό ΑΕΠ έπεσε κατά 26% από το 2009 ως το 2013. Στην πορεία έγιναν δώδεκα γύροι μειώσεων μισθών και συντάξεων, ενώ (θεωρητικά) θα έπρεπε να είχε γίνει ένας και (κατά το δυνατόν) επαρκής για την αναγκαία αναπροσαρμογή. Οι περικοπές αυτές, συν η αύξηση της φορολογίας, μείωσαν σε περίπου δύο χρόνια κατά 15 πόντους το έλλειμμα του προϋπολογισμού, ένα επίτευγμα με όλη τη σημασία της λέξης, αλλά αυτό είχε δυσμενέστατες επιπτώσεις στην ασθενή παραγωγική δομή της ελληνικής οικονομίας.

Επικεντρωνόμενοι στα τεχνικά θέματα μπορούμε επίσης να επαναλάβουμε ότι η έλλειψη κουρέματος του χρέους στην αρχή και το τρενάρισμα του PSI ήταν ένα μεγάλο μειονέκτημα. Τα δύο πρώτα προγράμματα προσαρμογής μετέφεραν ιδιωτικό χρέος σε δημόσια χέρια κατά 85%, πράγμα θετικό κατ’ αρχήν, αλλά και με πιθανές αρνητικές όψεις στο μέλλον. Η καθυστέρηση του κλεισίματος των αξιολογήσεων του δεύτερου προγράμματος είχε ως αποτέλεσμα από τον Αύγουστο 2013 ως το καλοκαίρι του 2014, αλλά και αργότερα, να επιτραπεί να μιλούν Ευρωπαίοι ιθύνοντες, μαζί με άλλους σχολιαστές σε συνεντεύξεις τους, περί πιθανού Grexit, επιβαρύνοντας ένα ήδη άσχημο κλίμα. Προτάσεις περί εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ είχαν γίνει σε πολιτικό επίπεδο και είχαν απορριφθεί. Η ιδέα περί Grexit επανήλθε το πρώτο μισό του 2015 με νέες αρνητικές προεκτάσεις.

Συνοπτικά, η ελληνική πολιτική ελίτ αντιστάθηκε στις μεταρρυθμίσεις και δεν δέχτηκε λάθη στην πολιτική της ως το 2010. Το Grexit ήταν επικίνδυνο, και μια επιστροφή στη δραχμή θα ήταν οικονομικά δυσβάσταχτη, διοικητικά δύσκολα διαχειρήσιμη και γεωπολιτικά απευκταία. Η ΕΕ απέφυγε στάση πληρωμών στην Ευρωζώνη, αλλά δεν έκανε όλα όσα χρειάζονταν για να μειωθεί το ρίσκο στην Ελλάδα. Εσωσε όμως το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα και το κοινό νόμισμα. Το ΔΝΤ ήταν αρχικά υπερβολικά αισιόδοξο, μετά απαισιόδοξο, τόνιζε/ τονίζει την ανάγκη συνέχισης μεταρρυθμίσεων και λήψης μέτρων για το χρέος.

Η έξοδος από το τρίτο πρόγραμμα τον Αύγουστο 2018 αποτελεί μια ευκαιρία για την ελληνική οικονομία, αν η πολιτική ελίτ και η κοινωνία αποδεχθούν και στηρίξουν ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο. Υπάρχει όντως μια αντίφαση ανάμεσα στο εντυπωσιακό ανθρώπινο κεφάλαιο που διαθέτει η Ελλάδα και τις περιορισμένες δυνατότητες που δίνει στην παραγωγική αξιοποίησή του. Αν σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος σίγουρα θα ανακάμψει η χώρα, όπως της αξίζει. Οι εμπειρίες από το 1897, το 1922 και το 1944, οι ανακάμψεις, μετά από μεγάλες κρίσεις του παρελθόντος, το πιστοποιούν».


 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Σημασία έχει η βιωσιμότητα και όχι το ίδιο το χρέος»
Η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημόσιου χρέους το 2012 ήταν μία από τις μεγαλύτερες σε όγκο και σε ζημία των πιστωτών. Ομως, πέρα από τα εντυπωσιακά ιστορικά στοιχεία, αυτό που έχει σημασία, όπως μας λέει ο...
«Σημασία έχει η βιωσιμότητα και όχι το ίδιο το χρέος»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Σε καθεστώς ασφυξίας το πανεπιστημιακό βιβλίο
Αλυτο παραμένει το ζήτημα των πληρωμών στον κλάδο των εκδοτών πανεπιστημιακών συγγραμμάτων, με ορατό πλέον τον κίνδυνο να μη διανεμηθούν βιβλία στους φοιτητές των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων την ερχόμενη χρονιά....
Σε καθεστώς ασφυξίας το πανεπιστημιακό βιβλίο
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Συνεχίζονται οι μπελάδες για τον Ανδρέα Γεωργίου
Ξανά στο μικροσκόπιο της Δικαιοσύνης έρχεται η υπόθεση του επικεφαλής της ΕΛΣΤΑΤ Ανδρέα Γεωργίου, ο οποίος απηλλάγη πρόσφατα με σχετικό βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών. Το επίμαχο θέμα επανέρχεται ενώπιον της...
Συνεχίζονται οι μπελάδες για τον Ανδρέα Γεωργίου
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αναγόρευσαν... ανεπιθύμητο τον Γιούνκερ οι φοιτητές!
Θερμή... υποδοχή ετοιμάζουν φοιτητικές νεολαίες της Θεσσαλονίκης για την αναγόρευση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, σε επίτιμο διδάκτορα της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου...
Αναγόρευσαν... ανεπιθύμητο τον Γιούνκερ οι φοιτητές!
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Ανεμος ήσουν και σαν άνεμος έφυγες»
Το βιβλίο «Ανεμος ήσουν και σαν άνεμος έφυγες» για τη ζωή του ντράμερ Κώστα Κουβίδη παρουσιάζεται, σήμερα το βράδυ στις 8.30, στο αίθριο του Polis Art Cafe (Πεσμαζόγλου 5, Στοά του Βιβλίου). Πρόκειται για...
«Ανεμος ήσουν και σαν άνεμος έφυγες»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τι συμφώνησαν Ξανθός-θεσμοί για τα φάρμακα
Στο πολυνομοσχέδιο με τα προαπαιτούμενα της τεχνικής συμφωνίας μπαίνει και το επίμαχο θέμα της φαρμακευτικής πολιτικής, έπειτα από σχετική συμφωνία με τους θεσμούς. Ο Ανδρέας Ξανθός παρουσίασε στους...
Τι συμφώνησαν Ξανθός-θεσμοί για τα φάρμακα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας