Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Δεν θέλω η Αθήνα να γίνει μία παιδική χαρά του κάθε καταπιεσμένου»

Το εξώφυλλο του βιβλίου των Παυσανία Καραθανάση και Δημήτρη Θεοδόση «Γκραφίτι και πολιτική διεκδίκηση», που παρουσιάστηκε την Τετάρτη 5/6 στον χώρο Κομμούνα.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Δεν θέλω η Αθήνα να γίνει μία παιδική χαρά του κάθε καταπιεσμένου»

  • A-
  • A+
«Αυτό που ενδιαφέρει εμάς -το πολιτικό graffiti- σίγουρα είναι ορατό τα τελευταία δέκα χρόνια. Μεγάλο μέρος του κόσμου έχει εξοικειωθεί και το παρατηρεί, η παιδεία σε αυτό το θέμα έχει «ανέβει» και τα αισθητικά κριτήρια, από το 2010 και μετά, είναι πιο συγκεκριμένα»

Η θεματολογία της δουλειάς του ποικίλλει, ο ίδιος απεχθάνεται τις «ταμπέλες» και έργα του έχουν εκτεθεί μέχρι και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις Βρυξέλλες. Ο Δημήτρης Θεοδόσης ασχολείται με τη φωτογραφία πάνω από 30 χρόνια. Πρόσφατα, σε συνεργασία με τον Παυσανία Καραθανάση, επιμελήθηκαν το βιβλίο «Γκράφιτι και πολιτική διεκδίκηση» (εκδόσεις Στο περιθώριο).

Συζητάμε μαζί του για την εμπορευματοποίηση της τέχνης, τα πολιτικά συνθήματα στους τοίχους της Αθήνας και τον συνδυασμό της δικής του τέχνης με αυτή των γκράφιτι, σε μια πόλη που διαρκώς αλλάζει.

● Τι σε ώθησε να ξεκινήσεις τη φωτογραφική καταγραφή έργων που καλύπτουν τους τοίχους της πόλης;

Είμαι παιδί των πόλεων. Τις πόλεις τις διαβαίνω, τις παρατηρώ και, κυρίως, πάω σε μέρη που δεν πάνε οι περισσότεροι. Ηρθα σε επαφή από τα μέσα του ‘90 με τις πρώτες ομάδες που «χτυπούσαν» τους τοίχους, σε μία πρώιμη περίοδο. Αυτό πάντα με συγκινούσε, γιατί είχα αυτήν την παιδεία από το εξωτερικό, οπότε, όταν είδα Ελληνες να το κάνουν, ενδιαφέρθηκα!

Αυτό όμως που μου κέντρισε το ενδιαφέρον -γιατί καλλιτεχνικά δεν μπορώ να πω ότι είδα κάτι που με τρέλανε εκείνη την περίοδο- ήταν οι ίδιοι οι άνθρωποι. Οι ανησυχίες τους και το γιατί το κάνουν αυτό. Δεν είμαι ο φωτογράφος που «χτυπάει» και φεύγει. Είμαι φωτογράφος που θέλει να πιάνει επαφή με το θέμα του, να μπαίνει μέσα στο θέμα και, με τον χρόνο, ακολούθησα αυτή την πορεία.

● Ο Ρολάν Μπαρτ έχει πει πως ένα τρομερό πράγμα που υπάρχει σε κάθε φωτογραφία είναι η επιστροφή του νεκρού. Η φωτογραφία διατηρεί τις μνήμες μιας πόλης, απαθανατίζοντας τα σημάδια στους τοίχους πριν αυτά σβηστούν. Πώς είναι να συνεργάζονται δύο τόσο διαφορετικές μορφές τέχνης, όπως η φωτογραφία και το γκράφιτι; Το ένα μένει και το άλλο σβήνεται, σωστά;

Ολες οι μορφές τέχνης σχετίζονται με τη μνήμη. Ο βασικός ρόλος κάθε καλλιτέχνη είναι να δημιουργήσει κάτι και να μείνει. Στον δημόσιο χώρο και ειδικά στον χώρο της street art, τα πράγματα είναι εφήμερα. Εχω φωτογραφίσει θέμα -με προσκάλεσαν οι ίδιοι οι δημιουργοί- όπου για καλή τους τύχη πήγα και το κατέγραψα όταν το τελείωσαν, το απόγευμα. Την άλλη μέρα, δεν υπήρχε, γιατί εκεί δίπλα ήταν ένα αυτοκίνητο με κάτι Τσιγγάνους που έπιασε φωτιά και κάηκε όλο. Γι’ αυτούς είχε ενδιαφέρον και μετά, σαν καμένο που ήταν.

Η φωτογραφία είναι καταδικασμένη να «μείνει», να εκτεθεί, να καταγραφεί σε βιβλίο ή να ψηφιοποιηθεί σε αρχείο. Ομως, οι μορφές τέχνης στον αστικό χώρο πράγματι είναι αμφιβόλου χρονικής διάρκειας.

● Η Αθήνα είναι γνωστός προορισμός για θιασώτες των graffitis και της street art. Εχουμε δει να διοργανώνονται επί πληρωμή εναλλακτικές ξεναγήσεις στα υπαίθρια έργα της πόλης. Αυτό αποτελεί και ένα παράγωγο του αστικού φαινομένου του gentrification; Πώς μπορούμε να καταπολεμήσουμε μία τέτοιου είδους εμπορευματοποίηση;

Δύσκολο. Ζούμε σε ένα σύστημα που θεός είναι το χρήμα. Προσωπικά, όταν μου έκαναν πρόταση πριν από δέκα χρόνια περίπου να είμαι ξεναγός τουριστών -ως γνωστό όνομα πια στον χώρο της street art-, αρνήθηκα, διότι δεν με ενδιέφερε καθόλου. Δεν είμαι εναντίον τού να ξεναγώ, ό,τι μορφή και να έχει αυτό. Αγαπάω την πόλη μου, αλλά το συγκεκριμένο δεν με ενδιέφερε καθόλου, γιατί είχα προβλέψει πού πάει το πράγμα. Δεν θα κατηγορήσω γενικά τέτοιες μορφές δράσεων.

Σίγουρα όμως υπάρχουν και ακραίες καταστάσεις, όπως π.χ. το να βγάζουν διάφοροι τύποι σέλφι με ματατζήδες ή να έρχονται όλα τα πυροβολημένα από Λονδίνο -ή από όπου αλλού- για να «χτυπήσουν» ελεύθερα στη χώρα της ασυδοσίας. Το έχω δει, το έχω βιώσει, ξέρω από πού πηγάζει και ποιοι τα διοργανώνουν όλα αυτά. Αυτό το θεωρώ επιεικώς απαράδεκτο.

Δεν θέλω η Αθήνα να γίνει μία παιδική χαρά του κάθε καταπιεσμένου. Από την άλλη, η εμπορευματοποίηση υπάρχει έτσι και αλλιώς, δεν είναι καινούργια. Μάλιστα παλιοί street artists, πρώτης γενιάς, επιβιώνουν πια και είναι κριτές σε διεθνή φεστιβάλ γκράφιτι, όπου βγάζουν πολύ καλά λεφτά. Προσωπικά, δεν το κατηγορώ αυτό, απλώς δεν με ενδιαφέρει. Δεν είναι αυτό το όραμά μου για την Αθήνα, ας πούμε, και τον χώρο της street art.

Εχει ενδιαφέρον μία ιστορία που μου έτυχε το 2010. Ασχολιόμουν τότε με την τοξικομανία και τους χρήστες, γιατί ήθελα να κάνω κάτι σχετικά με αυτό. Πήγα, λοιπόν, μία ήσυχη ανοιξιάτικη μέρα σε έναν συγκεκριμένο απόμακρο πεζόδρομο. Ηξερα τι ώρα έρχονται οι έμποροι, τι ώρα γίνονται τα νταλαβέρια και τι ώρα «βαράνε». Πήγα στην άκρη, απόμερα να κάνω τη δουλειά μου. Είχα εντοπίσει από μακριά έναν συγκεκριμένο χρήστη στην απέναντι μεριά του δρόμου.

Είχα τη μηχανή κρυμμένη και ετοιμαζόμουν να φωτογραφίσω. Οπως τον κοιτούσα για να συγκεντρωθώ, ακούω από τα αριστερά μου ένα ποδοβολητό από παπούτσια -βαριές μπότες- και ακούω κάτι εγγλέζικα. Αφού έβγαλα τις φωτογραφίες μου και ηρέμησα, γυρίζω και βλέπω έναν από τους πρώτους ξεναγούς της εναλλακτικής Αθήνας που τους έδειχνε τα σπίτια στον συγκεκριμένο δρόμο που είχαν ενδιαφέρον. Εγώ, λοιπόν, ήμουν από τη μία πλευρά του δρόμου, ο χρήστης από την άλλη και ήταν γύρω στα 20 άτομα -εναλλακτικές φάτσες με τα αρβυλάκια και τα σκουλαρίκια τους- που περάσαν από μπροστά μας και δεν πήραν χαμπάρι ούτε τον χρήστη ούτε εμένα.

● Λίγο «σουρεαλιστικό» αυτό...

Οχι μόνο η Αθήνα, όλες οι μεγάλες πόλεις είναι «σουρεαλιστικές». Παντού μπορείς να τα δεις αυτά, αλλά ακόμα και μένα με ξαφνιάζουν. Τα Εξάρχεια, στα οποία έχω ανδρωθεί, είναι πια άλλη κατάσταση. Δεν το βλέπω μόνο αισθητικά. Εξάλλου την πρώτη μου έκθεση εκεί την έκανα, απέναντι από το πάρκο Ναυαρίνου. Εχω δει γεγονότα και καταστάσεις που με ενοχλούν πολύ.

● Πού πιστεύεις ότι οφείλεται η όλο και αυξανόμενη τάση για έργα στους τοίχους της πόλης με πολιτικά μηνύματα; Ποια η σχέση μας με τους τοίχους συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια;

Σε συζητήσεις που κάναμε παλιότερα με καλλιτέχνες του δρόμου, που πηγαίναμε και δείχναμε τις δουλειές μας, τα βιβλία, τα slideshows κτλ. σε σχολεία, τους έθετα πάντα ένα ερώτημα: Τι χτυπάς στους τοίχους, πού το χτυπάς και γιατί το χτυπάς; Το αυθόρμητο είναι σίγουρα ωραίο, αλλά αυτή η αγανάκτηση σαν νοοτροπία εμένα δεν με εκφράζει. Ανάβει και σβήνει και τελειώνει. Συνήθως σε οδηγεί και σε χειρότερη κατάσταση.

Αρα τα κριτήρια πρέπει να μπαίνουν και τουλάχιστον τα δικά μου κριτήρια είναι αυτά: Αν εγώ γράψω ένα δίκαιο σύνθημα, π.χ. «όχι στην ομοφοβία», και το γράψω σε έναν τελείως άκυρο χώρο, αυτό το καταστρέφει, το αναιρεί. Ομως, αν το σκεφτώ και αγαπάω την πόλη μου, διεκδικώ ένα αίτημα και το κάνω σωστά, σίγουρα θα αγκαλιαστεί. Εξάλλου, γιατί επεμβαίνουμε στον χώρο; Αυτό είναι άλλο ένα κρίσιμο ερώτημα. Επεμβαίνουμε για να διεκδικήσουμε ή επεμβαίνουμε για να ξεσπάσουμε;

Συγκριτικά με παλιά, η διαφορά, ποσοτικά, είναι χαοτική. Ας πούμε, κάθε πενταετία έχει τεράστια διαφορά στο τι χτυπιέται στους τοίχους. Πάντα υπήρχε όμως ένα ποσοστό, το οποίο όσο πάει και ξεφεύγει, ανάμεσα στα εν γένει συνθήματα, tags, street art, graffitis κτλ., δηλαδή τα πολιτικά μηνύματα.

Τα τελευταία, αν εξαιρέσεις το κέντρο και ορισμένες συγκεκριμένες συνοικίες, έχουν χαθεί μέσα στον όγκο του tagging και της ομαδοποίησης των ποδοσφαιρόφιλων και άλλων. Αυτό είναι μια άλλη μεγάλη κουβέντα όμως. Αυτό που ενδιαφέρει εμάς -το πολιτικό graffiti- σίγουρα είναι ορατό τα τελευταία δέκα χρόνια. Μεγάλο μέρος του κόσμου έχει εξοικειωθεί και το παρατηρεί, η παιδεία σε αυτό το θέμα έχει «ανέβει» και τα αισθητικά κριτήρια, από το 2010 και μετά, είναι πιο συγκεκριμένα.

● Είμαστε μια χώρα που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο πάντα οι δρόμοι μας είχαν τη δική τους ιστορία. Πώς το εξηγείς αυτό και τι πιστεύεις ότι μας διαφοροποιεί από άλλες κουλτούρες, όσον αφορά αυτό το κομμάτι;

Νομίζω ότι ειδικά οι νότιοι Ευρωπαίοι και ειδικά οι Ελληνες είναι ως χαρακτήρες στην πλειονότητά τους εξωστρεφείς. Εχουν μάθει, λοιπόν, να εκφράζονται είτε γραπτά είτε προφορικά και τα τελευταία είκοσι χρόνια και στους τοίχους. Πάντα υπήρχε μια παράδοση, βέβαια, στην Ελλάδα σ’ αυτό, που πάει πολύ πίσω, από την Κατοχή και από πριν. Πάντα ο κόσμος στην Ελλάδα και παντού επενέβαινε στους τοίχους καθαρά πολιτικά. Τα τελευταία σαράντα χρόνια και κυρίως μετά τον Μάη του ’68, την ελληνική χούντα και τη μεταπολίτευση, αυξήθηκε πάρα πολύ.

Κατά πόσο σεβόμαστε τον δημόσιο χώρο ή όχι έχει να κάνει με την παιδεία μας και την αισθητική μας. Εγώ είμαι υπέρ της συλλογικής δράσης, είτε αφορά την πολιτική έκφραση είτε αφορά την αυτο-οργάνωση είτε αφορά τον δημόσιο χώρο. Νομίζω, έχουμε φτάσει στο άλλο άκρο. Το συζητάω αυτό και με δημιουργούς, παλιούς και νέους, και προσπαθούμε να το εξηγήσουμε.

Οχι μόνο στη street art, γενικά στην έκφραση στους τοίχους η τεράστια πλειονότητα αυτών που γράφονται ειδικά στην Αθήνα είναι για πέταμα. Κυριολεκτικά για πέταμα. Δηλαδή, δεν μπορώ να καταλάβω τι μπορώ να πάρω πολιτικά π.χ. από ένα σύνθημα που λέει «είσαστε όλοι μουνιά» και δίπλα να βάζει έναν αγκυλωτό σταυρό. Τέτοια έχω καταγράψει πάρα πολλά.

Είναι ένα μεγάλο φαινόμενο αυτό, δεν το έχουμε εξηγήσει. Στο κέντρο, πραγματικά εννιά στα δέκα κομμάτια είναι σκουπίδια και αυτό εκφράζει την καθημερινή ένταση που υπάρχει στη νεολαία κυρίως, το κοινωνικό «σφίξιμο» και την εξωστρέφεια, ειδικά στα χρόνια της κρίσης.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Συντήρηση έργων τέχνης και γκραφίτι
Η λεγόμενη street art κάνει καμβά της την πόλη και τα τελευταία χρόνια εικονογραφεί την κρίση. Αποτελεί πολιτιστική μας κληρονομιά; Χρήζει αποκατάστασης από τις φθορές; Σε μια διάλεξη τέθηκαν προβληματισμοί...
Συντήρηση έργων τέχνης και γκραφίτι
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ηχητικό ντοκουμέντο από τη φασιστική επίθεση κατά ρεπόρτερ
Συγκλονίζει το ηχητικό ντοκουμέντο από την επίθεση οργανωμένης φασιστικής ομάδας στον δημοσιογράφο Θωμά Ιακόμπι, ο οποίος κάλυπτε για λογαριασμό ξένων μέσων ενημέρωσης το συλλαλητήριο για την Μακεδονία. Η...
Ηχητικό ντοκουμέντο από τη φασιστική επίθεση κατά ρεπόρτερ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Να μην προχωρήσει η εκκένωση της «κοινωνικής πολυκατοικίας» στην Μπουμπουλίνας 36
Η απόφαση του Δήμου Αθηναίων να βάλει τέλος στη λειτουργία της «κοινωνικής πολυκατοικίας» στην οδό Μπουμπουλίνας 36, όπου βρήκαν καταφύγιο άστεγοι, γυναίκες, άνδρες και παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτων κοινωνικών...
Να μην προχωρήσει η εκκένωση της «κοινωνικής πολυκατοικίας» στην Μπουμπουλίνας 36
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
25 χρόνια «Γιατροί χωρίς Σύνορα» σε μία έκθεση
Έκθεση φωτογραφίας με αφορμή τη συμπλήρωση 25 χρόνων από την ίδρυση των Γιατρών χωρίς Σύνορα πραγματοποιείται στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων. Επίσης διοργανώνονται ενημερωτικές δράσεις για τη δυνατότητα...
25 χρόνια «Γιατροί χωρίς Σύνορα» σε μία έκθεση
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Νίκος Μπελαβίλας: «Καρκίνωμα» για το ιστορικό κέντρο τα τραπεζοκαθίσματα
«Οι χρήσεις αναψυχής απλώνονται ως καρκίνωμα στο κέντρο της πρωτεύουσας», τόνισε ο καθηγητής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου Νίκος Μπελαβίλας και ζήτησε να εφαρμοστούν οι νόμοι, για να μην κατακλυστούν τα πεζοδρόμια και...
Νίκος Μπελαβίλας: «Καρκίνωμα» για το ιστορικό κέντρο τα τραπεζοκαθίσματα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Περιστατικά υποσιτισμού σε σχολεία της Αθήνας
Την ύπαρξη δραματικών περιστατικών υποσιτισμού σε σχολεία του Δήμου Αθηναίων, λόγω καθυστέρησης διαγωνισμού για την προμήθεια τροφίμων, κοινοποίησαν εκπαιδευτικοί. Ο δήμαρχος Αθηναίων διαβεβαίωσε ότι το...
Περιστατικά υποσιτισμού σε σχολεία της Αθήνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας