Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η φτώχεια διώχνει τον πελαργό
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η φτώχεια διώχνει τον πελαργό

  • A-
  • A+
Υπηρεσίες για την πλαισίωση της μέριμνας του παιδιού και οικογενειακές ενισχύσεις προτείνουν οι δύο ερευνητικοί φορείς προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της υπογεννητικότητας, καθώς επίσης και την ίδρυση σχετικού γραφείου στη Βουλή ● Ενα στα τέσσερα παιδιά μεγαλώνει σε συνθήκες ένδειας στη χώρα μας ● Πώς να αποφασίσει να τεκνοποιήσει ένα ζευγάρι, όταν δεν γνωρίζει αν μπορεί να αναθρέψει τα παιδιά του;

Ας αφήσουμε κατά μέρος ότι ένα δικαίωμα που αποτελεί ατομική επιλογή ανάγεται σε εθνικό ζήτημα. Οι προβολές στο μέλλον είναι γνωστές. Γνωστές όμως είναι και οι αιτίες όπως και οι λύσεις.

Ο λόγος για το δημογραφικό, την υπογεννητικότητα ή κρίση γονιμότητας, όπως συνήθως περιγράφεται το πρόβλημα.

Από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη συνάντηση εργασίας για το θέμα, που διοργάνωσαν το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών και ο ερευνητικός οργανισμός ΔιαΝΕΟσις, κρατάμε μονάχα δύο τα οποία μαρτυρούν τόσο το πρόβλημα όσο και τη λύση του:

● Ανατροπή πρώτη: Αποκαλυπτική της σκληρής δοκιμασίας της οικογένειας από την κρίση και την εργασιακή επισφάλεια είναι η παιδική φτώχεια, που αφορά σχεδόν το ένα στα τέσσερα παιδιά στη χώρα μας (24,5%), το οποίο μεγαλώνει σε συνθήκες φτώχειας. Σε αντίθεση με τον καιρό της ευμάρειας, που η ένδεια απειλούσε κυρίως τους ηλικιωμένους, φαίνεται τώρα πόσο ευάλωτα είναι πλέον τα παιδιά, το μέλλον δηλαδή της χώρας. Ομως ποιος να κάνει παιδί όταν δεν γνωρίζει αν θα μπορεί να το αναθρέψει, δεδομένης και της ανυπαρξίας δομών που να στηρίζουν την οικογένεια;

● Ανατροπή δεύτερη: Σε ολόκληρη την περίοδο της κρίσης, μόνο για ένα διάστημα φάνηκε να ανακάμπτουν οι γεννήσεις στη χώρα μας, γεννήσεις που έτσι κι αλλιώς τις έχουν εδώ και χρόνια υποσκελίσει οι θάνατοι, με αποτέλεσμα να υπάρχει αρνητικό πρόσημο στην αύξηση του πληθυσμού. Ηταν το χρονικό διάστημα με τις μεγάλες μεταναστευτικές ροές, όταν καταγράφηκαν μερικές χιλιάδες γεννήσεις περισσότερες στη χώρα. Καθόλου τυχαία λοιπόν το πολιτικό προσωπικό κάθε απόχρωσης βλέπει στο μεταναστευτικό μια κάποια λύση στο πρόβλημα του γηράσκοντος πληθυσμού.

Ο συντελεστής Gini

Στη συνάντηση εργασίας παρουσιάστηκαν οι προτάσεις της επιστημονικής επιτροπής για το θέμα, στις οποίες, εκτός από υπηρεσίες για την πλαισίωση της μέριμνας του παιδιού και οικογενειακές ενισχύσεις, περιλαμβανόταν και η ίδρυση σχετικού γραφείου στη Βουλή. Επιπλέον, αναδείχθηκε το περίγραμμα της πολιτικής για τη στήριξη της οικογένειας στη Σουηδία, όπου υπάρχουν υποχρεωτικές τρίμηνες άδειες και για τον πατέρα όταν γεννιέται το παιδί.

Τη στενή σχέση της οικονομίας με το δημογραφικό και τις συνέπειες της ανισότητας στη διόγκωσή του ανέδειξε ο υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, Θεόδωρος Μητράκος, δίνοντας τα εξής στοιχεία:

◼ Από έρευνα των Ρομπόλη και Μπέτση για τα στοιχεία επιβάρυνσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης λόγω της γήρανσης του εργατικού δυναμικού, εκτιμάται ετήσια επιβάρυνση ύψους περίπου 1,3 δισ. ευρώ την περίοδο 2017-2057.

◼ Από την έκθεση του διοικητή της ΤτΕ (πρόκειται να παρουσιαστεί προσεχώς), φαίνεται ότι μια ταχύτερη αύξηση της ηλικιακής ομάδας των 65 ετών και άνω επιδρά μειωτικά στο ΑΕΠ ήδη από το πρώτο τρίμηνο μετά την αύξηση, ενώ η αντίστοιχη επίδραση στην επιδείνωση του δημοσιονομικού αποτελέσματος (ως ποσοστού του ΑΕΠ) γίνεται εμφανής περίπου ένα έτος μετά την αύξηση, με τις αρνητικές επιπτώσεις να είναι παρατεταμένης διάρκειας.

Αλλωστε η χώρα μας «πρωταγωνιστεί» στην ανισότητα με βάση τον συντελεστή Gini, μαζί με τη Βουλγαρία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Λιθουανία και τη Λετονία, κατέχοντας τα υψηλότερα επίπεδα εισοδηματικής ανισότητας στην Ε.Ε. (για την Ε.Ε.-28 συντελεστής Gini: 30,7%, S80/S20: 5,1).

Παράλληλα υπάρχει στη χώρα σημαντικά υψηλό ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, δηλαδή ζει με υλικές στερήσεις ή και με χαμηλή ένταση εργασίας:

Το 2017 ανερχόταν σε 34,8% (Ε.Ε.-28: 22,4%) ή σε 3,7 εκατομμύρια άτομα, καθιστώντας μας την τρίτη χώρα με τον μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ε.Ε. μετά τη Βουλγαρία (38,9%) και τη Ρουμανία (35,7%).

Επιπλέον, η χώρα εγκλωβίστηκε στη λεγόμενη «παγίδα χαμηλής γονιμότητας», καθώς σε όλη την περίοδο της κρίσης (2008-2017) ο συντελεστής συσχέτισης μεταξύ του κινδύνου φτώχειας και του δείκτη γονιμότητας έλαβε έντονα αρνητική τιμή (-0,804 έναντι -0,317 για όλη την περίοδο 1995-2017).

Ο κ. Μητράκος αναφέρθηκε στην ελλιπή προσφορά κρατικής κοινωνικής μέριμνας, η οποία όμως τα τελευταία χρόνια σημειώνει βελτιώσεις: το μεγαλύτερο μέρος των κοινωνικών δαπανών στις μεσογειακές χώρες και ειδικά στην Ελλάδα το κατέχουν οι συντάξεις (65,1% για την Ελλάδα το 2016, έναντι 45,6% στην Ε.Ε.-28) και σε μικρότερο βαθμό οι μη συνταξιοδοτικές κοινωνικές παροχές, όπως τα κοινωνικά επιδόματα (ανεργίας, αναπηρίας, πρόνοιας, ασθένειας, στέγασης, οικογενειακά κ.ά.), τα οποία είναι πιο προοδευτικά, με την έννοια ότι ενισχύουν περισσότερο τους οικονομικά ασθενέστερους.

Ωστόσο η αναδιανεμητική επίδραση των κοινωνικών επιδομάτων περιόρισε τον κίνδυνο φτώχειας στην Ελλάδα μόλις κατά 3,8 ποσοστιαίες μονάδες το 2017, έναντι 8,7 μονάδων για τον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε.-28 το 2017, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη οι σχετικά περιορισμένοι πόροι που διατίθενται όχι μόνο να ενισχυθούν, αλλά και να φτάνουν στους πραγματικούς δικαιούχους.

Αλλωστε μόλις το 4% του συνόλου των κοινωνικών δαπανών στην Ελλάδα κατευθύνθηκε προς την οικογένεια και τα παιδιά (έναντι 8,7% στην Ε.Ε.-28). Ο υποδιοικητής της ΤτΕ αναφέρθηκε στις πολιτικές που αποτρέπουν καταστάσεις φτώχειας για την οικογένεια και τα παιδιά, στην ενίσχυση της απασχόλησης αλλά και στη διεύρυνση των δομών προσχολικής και σχολικής φροντίδας (παιδικοί σταθμοί, ολοήμερο σχολείο κ.ά.).

Καλές πρακτικές

Η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΕΚΚΕ, ΔιαΝΕΟσις) δεν εξαντλήθηκε στην ημερίδα εργασίας αλλά έχει αποδώσει μια σχεδόν 300σέλιδη έρευνα που κυκλοφόρησε φέτος με τίτλο «Η χαμηλή γονιμότητα στην Ελλάδα, δημογραφική κρίση και πολιτικές ενίσχυσης της οικογένειας», την οποία υπογράφουν πρώτης γραμμής επιστήμονες και ερευνητές (Δ. Μπαλούρδος, Ν. Δεμερτζής, Γ. Πιερράκος, Ηλ. Κικίλιας, Ειρήνη Κοσμά).

Η έρευνα ρίχνει φως σε όλες τις πτυχές που συνθέτουν τη δημογραφική κρίση, περιέχει αναλυτικές προτάσεις πολιτικών και περιλαμβάνει τις καλές πρακτικές που ακολουθούν χώρες που καταφέρνουν να κάνουν τη διαφορά στην Ευρώπη.

Κοινός τόπος αυτών των πολιτικών είναι η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, οι πολύμηνες πληρωμένες γονικές άδειες, ενώ στη Γαλλία και την Αγγλία σημαντικός είναι ο ρόλος αφενός της τοπικής αυτοδιοίκησης στην ανάπτυξη και εφαρμογή προγραμμάτων παιδικής μέριμνας και αφετέρου των εταιρειών που παρέχουν στους εργαζόμενους διευκολύνσεις για τη φροντίδα των παιδιών τους.

Μοντέλα στήριξης της οικογένειας σε προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες

 Γαλλία: Ο γονέας μπορεί να επιλέξει μεταξύ της γονικής άδειας μέχρι έναν χρόνο με αμοιβή περίπου στο 60% του ελάχιστου μισθού ή τριετούς γονικής άδειας αμειβόμενης στο 35% του κατώτατου μισθού (350 ευρώ/μήνα), που φαίνεται να προτιμούν οι περισσότεροι. Οι μητέρες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 96% των δικαιούχων. Το 2009 η επιδοτούμενη παιδική φροντίδα αφορούσε το 48,7% των παιδιών ηλικίας κάτω των τριών ετών.

Το 2008, δημιουργήθηκε ένα παρατηρητήριο γονικής μέριμνας για τις επιχειρήσεις και ένας «χάρτης» σύμφωνα με τον οποίο οι εργοδότες αναλαμβάνουν τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για τους εργαζόμενους γονείς, είτε με υπηρεσίες -ημερήσια φροντίδα παιδιών από την εταιρεία- είτε με ειδικά επιδόματα. Τον «χάρτη» έχουν υπογράψει περίπου 400 εργοδότες οι οποίοι αντιπροσωπεύουν 3 εκατομμύρια εργαζόμενους -πάνω από το 10% του γαλλικού εργατικού δυναμικού.

Υπάρχει ακόμη μια μορφή «ενεργητικής» παροχής κοινωνικής πρόνοιας με εισοδηματική ενίσχυση, ιδίως των ωφελούμενων με εργασιακή ικανότητα, προσφέροντας ένα ελάχιστο εισόδημα στους ανέργους και τους υποαπασχολούμενους εργαζόμενους με σκοπό να τους ενθαρρύνει να βρουν απασχόληση, αλλά και να συμπληρώσει το χαμηλό εισόδημα ώστε να τους προστατεύσει από τη φτώχεια.

Το σύστημα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων προς τους δικαιούχους είναι αυστηρό και αποτελεί το εισιτήριο για την πρόσβασή τους στις υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας και προώθησης στην απασχόληση. Το γαλλικό μοντέλο διοικητικής οργάνωσης είναι έντονα αποκεντρωμένο, καθώς έχει εκχωρήσει ισχυρές αρμοδιότητες κοινωνικής πρόνοιας στις νομαρχίες.

Βρετανία: Οι υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλειας πραγματοποιούν στοχευμένες παρεμβάσεις σε ομάδες ανθρώπων που υστερούν εισοδηματικά ή κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό, με το κοινωνικό κράτος να παρεμβαίνει υποστηρικτικά μέσω των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. Το πρόγραμμα εισοδηματικής ενίσχυσης ατόμων με ανεπαρκείς πόρους -που είτε δεν εργάζονται, είτε το εισόδημα από την εργασία τους δεν είναι ικανό για βιοπορισμό- ενισχύει τα άτομα που πλήττονται από τη φτώχεια μέσω της ενεργητικής εργασιακής ένταξης και όχι μέσω της παθητικής λήψης επιδομάτων και συνάμα στηρίζει την οικογένεια - φτάνει να επιδοτεί έως και 85% των εξόδων φύλαξης τέκνων ώστε να μην αποκλείονται από την αγορά εργασίας κυρίως οι γυναίκες που πλήττονται συνήθως.

Εχει ανεπτυγμένα προγράμματα δεδομένων για τη μητρότητα και το παιδί για την αποτελεσματική εφαρμογή ποιοτικών υπηρεσιών και την περιστολή των ανισοτήτων.

Οι περισσότερες εταιρείες παρέχουν τη βοήθεια παιδικής μέριμνας σε χρήμα στις αδρά φορολογούμενες αποδοχές των εργαζομένων, ενώ αντίθετα οι εταιρείες που παρέχουν στις εγκαταστάσεις τους δωρεάν φροντίδα παιδιών έχουν ειδική φορολογική μεταχείριση και εκπτωτικά τιμολόγια στους λογαριασμούς παροχών κοινής ωφέλειας (ρεύμα, νερό κ.λπ.). Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συμμετέχουν στην υποστήριξη των εργαζόμενων με παιδιά, αλλά και στη χάραξη πολιτικής.

Γερμανία: Η γονική άδεια έχει επεκταθεί και η άδεια μητρότητας έχει αναβαθμιστεί, με το καθαρό εισόδημα του γονέα σε άδεια να είναι μόλις 25% λιγότερο από τον κανονικό καθαρό μισθό. Αυξήθηκαν οι δημόσιοι χώροι παιδικής μέριμνας και το νόμιμο δικαίωμα της παιδικής φροντίδας ξεκινά από την ηλικία του ενός έτους. Η αναλογία παιδιών κάτω των τριών ετών με πρόσβαση σε κάποια δομή παιδικής μέριμνας αγγίζει σχεδόν το ένα στα τρία (32,9%).

Από το 2015, οι γονείς μπορούν να επιλέξουν:

● Είτε ένα βασικό γονικό επίδομα που επιτρέπει και στους δύο γονείς να ασκήσουν το δικαίωμά τους να περνούν χρόνο με το νεογέννητο παιδί τους για 12-14 μήνες συνολικά και βασίζεται στο σκανδιναβικό σύστημα. Τον πρώτο χρόνο εφαρμογής πάνω από 885.000 άτομα επέλεξαν αυτή τη δυνατότητα, με το 83% να είναι μητέρες.

● Είτε να εργάζονται με μερική απασχόληση, ενώ βρίσκονται σε γονική άδεια, λαμβάνοντας ένα άλλο γονικό επίδομα (ElterngeldPlus), το οποίο ήταν επιλογή μόλις για το 14% των νέων γονέων.

Μαζί με άλλα μέτρα, έχει ανέβει η συμμετοχή των γυναικών 15 έως 64 ετών στην αγορά εργασίας από το 57,7% το 2000 στο 73% το 2016. Και μπορεί οι γυναίκες να καταλαμβάνουν αρκετά συχνά θέσεις μερικής απασχόλησης, ωστόσο, αν και χαμηλό σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα, το ποσοστό γονιμότητας της Γερμανίας έχει αρχίσει να αυξάνει.

Σουηδία: Ηταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που καθιέρωσε την αμειβόμενη γονική άδεια και για τους πατέρες, αυξάνοντας την πατρική φροντίδα στα νήπια, καθώς η ισότητα των δύο φύλων αποτελεί κυρίαρχο μέλημα στις ασκούμενες πολιτικές.

Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της, αξιόλογα: Εχει προκύψει θετική συσχέτιση μεταξύ της συνολικής διάρκειας της γονικής άδειας και της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό. Ακόμη, συμβάλλει η δημόσια παιδική μέριμνα: το 1997 το 73% όλων των παιδιών ηλικίας 1-6 ετών απολάμβανε τη δημόσια παρεχόμενη ημερήσια παιδική φροντίδα. Το 2012, το 84% των παιδιών ηλικίας 1-5 ετών πήγαιναν στο νηπιαγωγείο.

Η οικογενειακή πολιτική έχει τρεις διαστάσεις: άμεση στήριξη της οικογένειας και των παιδιών, στήριξη των εργαζόμενων γονέων με αμειβόμενες γονικές άδειες και επιμερισμό του δικαιώματος στον πατέρα και στη μητέρα.

Η γονική ασφάλιση περιλαμβάνει οικονομική αποζημίωση στους γονείς για συνολικά 480 ημέρες για κάθε παιδί που γεννιέται. Για τις 390 ημέρες από τις 480, καταβάλλεται αποζημίωση για το 80% του μισθού τους, ενώ για τις υπόλοιπες 90 ημέρες καταβάλλεται ένα πάγιο ποσό που είναι χαμηλότερο αλλά ίσο για όλους τους γονείς, ανεξαρτήτως εισοδήματος.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η «Μαίρη Παναγιωταρά» στην εποχή της κρίσης
Στις νέες μορφές οικογένειας που προκύπτουν από την κρίση αυξάνονται οι γυναίκες κουβαλήτριες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η ανεργία, η έλλειψη εισοδήματος αλλά και οι περικοπές στις επιχορηγήσεις δημόσιων δομών...
Η «Μαίρη Παναγιωταρά» στην εποχή της κρίσης
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τρεις γενιές συντηρεί η σύνταξη του... παππού
Στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα τίθεται πραγματικό θέμα επιβίωσης και έλλειψης βασικών αγαθών, όπως τροφή, στέγη, ένδυση, ωστόσο στη Γερμανία δεν υπάρχει κάτι ανάλογο και ο άνεργος θεωρεί πρόβλημα...
Τρεις γενιές συντηρεί η σύνταξη του... παππού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Κρίση γονιμότητας το δημογραφικό και όχι κρίση γήρανσης του πληθυσμού
Μια διαφορετική προσέγγιση στο δημογραφικό ως κρίση γονιμότητας και όχι ως κρίση γήρανσης του πληθυσμού προτείνει ο διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών. Ο Διονύσης Μπαλούρδος, ξεπερνά την...
Κρίση γονιμότητας το δημογραφικό και όχι κρίση γήρανσης του πληθυσμού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Σούπερ ηρωίδες οι εργαζόμενες μητέρες
Η κρίση δεν έκανε διακρίσεις. Γονάτισε τους εργαζόμενους, εξευτέλισε την έννοια της αμειβόμενης εργασίας και δεν χαρίστηκε ούτε στα επαγγέλματα που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προνομιούχα. Οι συνθήκες...
Σούπερ ηρωίδες οι εργαζόμενες μητέρες
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Και οι έσχατοι έσονται... φτωχότεροι
Από το κακό στο χειρότερο πηγαίνει ο αντίκτυπος της κατάστασης της οικονομίας στα νοικοκυριά, ιδίως όσον αφορά τις νεότερες γενιές, που φτωχοποιούνται με ισοπεδωτικούς ρυθμούς, γεγονός που μεταφράζεται στην...
Και οι έσχατοι έσονται... φτωχότεροι
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Λιγότερα αλλά πιο βαριά αδικήματα έφερε η κρίση...
Μεγάλη έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών για την ποιότητα της παραβατικότητας σε βάθος 25ετίας: Γεννάει η φτώχεια το έγκλημα; Κατά πόσο τα ποσοτικά δεδομένα βοηθούν στην κατανόηση εγκλήματος και...
Λιγότερα αλλά πιο βαριά αδικήματα έφερε η κρίση...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας