Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ωρα ανάπλασης για ένα ιστορικό μνημείο

Τα Προσφυγικά σήμερα

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ωρα ανάπλασης για ένα ιστορικό μνημείο

  • A-
  • A+
Προσφυγικά: Αντίστροφη μέτρηση για τη μεγαλύτερη οικιστική παρέμβαση στην Αθήνα μετά τα Ολυμπιακά έργα. Ο ρόλος της νεοσύστατης «Ανάπλασης Αθήνας», οι δύο φάσεις υλοποίησης, οι παλαιότερες αποτυχημένες προσπάθειες αναβάθμισης και η βαριά ιστορία των εμβληματικών κτιρίων.

Κατοικίες για οικονομικά αδύναμους, ξενώνες για συνοδούς νοσηλευομένων στο Νοσοκομείο «Αγιος Σάββας» και ένας πολυχώρος με μουσείο του Μικρασιατικού Ελληνισμού θα φέρουν και πάλι τη ζωή στις από χρόνια εγκαταλειμμένες προσφυγικές πολυκατοικίες στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, που αναπτύσσονται σε έκταση 17.215 τετραγωνικών μέτρων.

Θα είναι η μεγαλύτερη οικιστική παρέμβαση της πρωτεύουσας από το 2004 και έχει ενδιαφέρον ότι αφορά κτίρια που έχουν χαρακτηριστεί μνημεία λόγω «της ιδιαίτερης κοινωνικής και ιστορικής τους σημασίας», η οποία είναι «άρρηκτα συνδεδεμένη με την αποκατάσταση και ένταξη των Μικρασιατών προσφύγων στον παραγωγικό και κοινωνικό ιστό της χώρας».

Κατασκευάστηκαν σε δύο φάσεις από το 1933 ώς το 1936 για τη στέγαση προσφύγων που για περισσότερο από μία δεκαετία έμεναν «προσωρινά» σε πρόχειρους καταυλισμούς.

Στην Κατοχή αποτέλεσαν έναν από τους δυναμικούς πυρήνες της Εθνικής Αντίστασης και με την Απελευθέρωση άνοιξαν διάπλατα τις πόρτες τους για να υποδεχθούν τους πολίτες που πανηγύριζαν.

Στον Εμφύλιο που ακολούθησε, στην περιοχή δόθηκαν μάχες και τα σημάδια από τις σφαίρες παραμένουν ακόμη στις προσόψεις των κτιρίων που βρίσκονται κοντά στη λεωφόρο.

Το σχέδιο

Ο διαγωνισμός για τη ριζική ανακαίνισή τους προγραμματίζεται για το τέλος του μήνα, με την προϋπόθεση ότι θα εκδοθεί η άδεια δόμησης από τις υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων.

Οι παρεμβάσεις, με προϋπολογισμό περίπου 12 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτούνται από την Περιφέρεια Αττικής, στην οποία ανήκουν από τον Αύγουστο του 2016 τα 177 από τα συνολικά 228 διαμερίσματα των οκτώ εμβληματικών κτιρίων.

Με τη βοήθεια της νεοσύστατης «Ανάπλασης Αθήνας» επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες που είναι απαραίτητες για να ξεκινήσουν τα έργα. Εκπονήθηκαν οι μελέτες, που εγκρίθηκαν στα τέλη Ιανουαρίου από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, και οριστικοποιήθηκε το σχέδιο των στατικών ενισχύσεων που απαιτούνται σε μπαλκόνια, στις ταράτσες και στους κοινόχρηστους χώρους στο εσωτερικό όλων των πολυκατοικιών, όπως σκάλες και εισόδους.

Το ζωντάνεμα της υποβαθμισμένης γειτονιάς των Αμπελοκήπων θα υλοποιηθεί σε δύο φάσεις. Η πρώτη περιλαμβάνει τη διάσωση των πολυκατοικιών, που θα αποκτήσουν όλες τις σύγχρονες υποδομές για να υποδεχθούν τους νέους ενοίκους τους.

Με βάση τον νόμο, δεν επιτρέπεται να χρηματοδοτηθούν εργασίες στο εσωτερικό των 51 διαμερισμάτων που ανήκουν σε ιδιώτες, θα γίνει όμως προσπάθεια να ενταχθούν σε προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις. Θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να ανακαινίσουν τις ιδιοκτησίες τους με τις χαμηλότερες τιμές εργασιών που θα εξασφαλιστούν από τον διαγωνισμό για τα διαμερίσματα του Δημοσίου.

Η δεύτερη φάση περιλαμβάνει τους χώρους που περιβάλλουν τις προσφυγικές πολυκατοικίες και την κατασκευή υπόγειου γκαράζ, αλλά θα χρειαστεί αναθεώρηση του ρυμοτομικού σχεδίου από τον Δήμο Αθηναίων, γιατί αποκαλύφθηκε ότι ολόκληρο το συγκρότημα των οκτώ πολυκατοικιών χαρακτηρίζεται ενιαίο οικοδομικό τετράγωνο στο οποίο οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν καθορίσει όρους δόμησης!

«Μόλις εκδοθεί η άδεια δόμησης θα οργανώσουμε ανοιχτές συγκεντρώσεις με τους κατοίκους που ζουν στα Προσφυγικά αλλά και στη γύρω περιοχή, γιατί όλες οι παρεμβάσεις προϋποθέτουν διάλογο και κοινωνικές συναινέσεις», εξήγησε στην «Εφ.Συν.» μηχανικός από την ομάδα που εκπόνησε τις μελέτες, χάρη στις προσπάθειες του Αλέκου Φλαμπουράρη, ο οποίος μαζί με τον υπουργό Υποδομών Χρήστο Σπίρτζη είναι συναρμόδιοι για τα έργα. Δεν μας κρύβει ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν οι καταλήψεις που υπάρχουν σε ορισμένα διαμερίσματα και διαβεβαιώνει πως θα εξασφαλιστεί στέγη για όσους έχουν ανάγκη.

Το παρολίγον «έγκλημα

Το 2016, με τροπολογία που εντάχθηκε στον νόμο 4414 ύστερα από πρόταση των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ Κώστα Γαβρόγλου, Χαράς Καφαντάρη και Δημήτρη Σεβαστάκη, τερματίστηκε η πολύχρονη περιπέτεια των προσφυγικών πολυκατοικιών, οι οποίες από το 2012 είχαν μεταβιβαστεί στο ΤΑΙΠΕΔ και είχαν ενταχθεί σε πρόγραμμα «αξιοποίησης» με την πώλησή τους σε ιδιώτες που ευτυχώς δεν υλοποιήθηκε.

Η εγκατάλειψη είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1970, όταν άρχισε να γίνεται ασύμφορη η ανακαίνισή τους από τους ιδιοκτήτες τους, που τα νοίκιαζαν σε οικονομικούς μετανάστες. Η μεγαλύτερη απειλή ήρθε το 2002, όταν αποφασίστηκε να αγοραστούν τα διαμερίσματα από την τότε Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου (ΚΕΔ), με σκοπό να... κατεδαφιστούν και να εξασφαλιστεί η απαραίτητη έκταση για να κατασκευαστεί το σύγχρονο γήπεδο του ΠΑΟ!

Για να υλοποιηθεί το πολεοδομικό... ανοσιούργημα, τα σχέδια του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ, που είχαν τη σύμφωνη γνώμη της δημοτικής αρχής, προέβλεπαν τη «βύθιση» της λεωφόρου Αλεξάνδρας. Ηταν πάντως το μόνο σωστό μέτρο, αφού θα ένωνε τους Αμπελόκηπους με τα Κουντουριώτικα και τον Λυκαβηττό...

Οι παρεμβάσεις είχαν ξεσηκώσει από την αρχή έντονες αντιδράσεις των φορέων των Αμπελοκήπων αλλά και της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου.

Οι προσφυγές τους στο ΣτΕ έφεραν τη διάσωση των πολυκατοικιών, που στη συνέχεια υποχρέωσαν τα συναρμόδια υπουργεία να τις κηρύξουν διατηρητέες σε δύο φάσεις, το 2003 οι δύο και το 2009 οι υπόλοιπες. Ηταν αποφάσεις που έσωσαν τις πολυκατοικίες από την κατεδάφιση, αλλά όχι και από την υποβάθμιση καθώς δεν συνοδεύτηκαν από σχέδια ανάπλασης.

Μόνο το 2009 η διοίκηση του Τεχνικού Επιμελητηρίου και η τότε δημοτική αρχή είχαν παρουσιάσει ένα σχέδιο που προέβλεπε την παραχώρηση των τεσσάρων πρώτων κτιρίων για τη στέγαση του φορέα των 100.000 μηχανικών.

Σε αντάλλαγμα το ΤΕΕ θα έδινε στον δήμο το οικόπεδο μεταξύ Χαριλάου Τρικούπη και Ναυαρίνου, που εκείνη την εποχή είχε καταληφθεί από κατοίκους των Εξαρχείων, οι οποίο το διαμόρφωσαν και από τότε είναι πάρκο.

Ιστορικό

Αρχιτεκτονική πρωτοτυπία-απάντηση στο «φλύαρο» μπαρόκ της εποχής

Οι προσφυγικές πολυκατοικίες στη λεωφόρο Αλεξάνδρας συγκαταλέγονται στα 100 κτίρια που αντιπροσωπεύουν την ελληνική αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα. Αποτελούν επιτυχημένο παράδειγμα εφαρμογής των αρχών του Bauhaus, του μοντέρνου κινήματος που ξεκίνησε από τη Γερμανία και κυριάρχησε στον Μεσοπόλεμο.

Ηταν η απάντηση στη «φλυαρία» του μπαρόκ, αφού κατάφερε να συνδυάσει τις απλές γραμμές με τη λειτουργικότητα των χώρων.

Οι κανόνες του εφαρμόστηκαν άψογα από τους δυο μηχανικούς που σχεδίασαν το προσφυγικό συγκρότημα. Ο Κίμων Λάσκαρις (1905-1978) σπούδασε στο Παρίσι και επιστρέφοντας στην Αθήνα εργάστηκε στην τεχνική υπηρεσία της Τραπέζης της Ελλάδος και στη συνέχεια του Δήμου Αθηναίων.

Ως ιδιώτης μηχανικός, μεταξύ άλλων σχεδίασε την κατοικία του Φώτη Κόντογλου στην Κυπριάδου, τη λέσχη του Ναυτικού Ομίλου στο Μικρολίμανο και το Δημοτικό σχολείο στη Λαμία, που ήταν η γενέτειρά του. Ο Δημήτρης Κυριακός (1881-1971) είχε γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη, αλλά εργάστηκε στο Ηράκλειο Κρήτης όπου σχεδίασε το δημαρχείο, το υποκατάστημα της Τραπέζης της Ελλάδος και τον καθεδρικό ναό του Αγίου Τίτου.

Στην περίπτωση της λεωφόρου Αλεξάνδρας οι δυο μηχανικοί διέταξαν τα κτίρια σε παράλληλη γραμμή και σχεδίασαν διαμπερή διαμερίσματα για να έχουν πλούσιο φυσικό φωτισμό.

Οι άνετες εσωτερικές σκάλες εξυπηρετούν δυο κατοικίες σε κάθε όροφο και στην ταράτσα έφτιαξαν κοινόχρηστους χώρους για το πλύσιμο των ρούχων.

Οι εξωτερικοί τοίχοι είναι από επιχρισμένη λιθοδομή και οι όψεις τους έχουν μοναδικό στολίδι τους τα μπαλκόνια, που συνδυάζουν δομημένα κομμάτια με απλά κάγκελα.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Στον αέρα 8 έργα για την Αθήνα
Οκτώ παρεμβάσεις, που θα άλλαζαν την εικόνα της πρωτεύουσας, κινδυνεύουν να οδηγηθούν στις καλένδες αν γίνουν πράξη οι δεσμεύσεις στελεχών της κυβέρνησης σχετικά με την κατάργηση του φορέα «Ανάπλαση Αθήνας».
Στον αέρα 8 έργα για την Αθήνα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ο Δήμος Αθηναίων χαιρετίζει τη διατήρηση των «Αττικόν» και «Απόλλων»
Με θετική ανακοίνωση υποδέχτηκε η δημοτική αρχή της Αθήνας την ομόφωνη απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής με την οποία κρίθηκαν διατηρητέοι ως προς τη χρήση τους οι δύο ιστορικοί κινηματογράφοι...
Ο Δήμος Αθηναίων χαιρετίζει τη διατήρηση των «Αττικόν» και «Απόλλων»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΑπελευθερώΣτΕ τη θέα προς την Ακρόπολη
Ασπίδα προστασίας της Ακρόπολης αλλά και των οικιστικών ζωνών γύρω από μνημεία όρθωσε το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), το οποίο συνεδρίασε για να εκδικάσει σε ολομέλεια τις δύο υποθέσεις με τη δόμηση στην...
ΑπελευθερώΣτΕ τη θέα προς την Ακρόπολη
To δεκαόροφο ξενοδοχείο επί της οδού Φαλήρου
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Αθωώθηκαν» από τη σύμβουλο του Καμίνη οι πολεοδομικές υπερβάσεις στην Ακρόπολη
Πλήρη κάλυψη στο πολεοδομικό «έγκλημα» στην περιοχή Μακρυγιάννη έδωσαν στην ουσία οι σύμβουλοι της παράταξης του Γιώργου Καμίνη για το πολυώροφο κτίριο που επισκιάζει την Ακρόπολη.
«Αθωώθηκαν» από τη σύμβουλο του Καμίνη οι πολεοδομικές υπερβάσεις στην Ακρόπολη
Τo δεκαώροφο ξενοδοχείο επί της οδού Φαλήρου.
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ο δήμος τα ρίχνει στους νόμους
Αντί για αυτοψία στο προκλητικό για το δημόσιο αίσθημα δεκαώροφο κτίριο στην οδό Φαλήρου, το οποίο επισκιάζει την Ακρόπολη, ο Δήμος Αθηναίων εξέδωσε ανακοίνωση για να υπερασπιστεί τη νομιμότητα της οικοδομικής...
Ο δήμος τα ρίχνει στους νόμους
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ξεκινά από την Αθήνα το μέτρο της προανάρτησης δηλώσεων ακινήτων
Με καθυστέρηση δώδεκα χρόνων ξεμπλοκάρει το Κτηματολόγιο για τον Δήμο της Αθήνας. Το 2006, που είχε ξεκινήσει η πρώτη φάση του έργου, είχαν υποβληθεί δηλώσεις για 700.000 δικαιώματα επί των ακινήτων, αλλά δεν...
Ξεκινά από την Αθήνα το μέτρο της προανάρτησης δηλώσεων ακινήτων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας