Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αντεπιστημονική εκδήλωση του Ι.Σ. Πάτρας για το φύλο
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ

Αντεπιστημονική εκδήλωση του Ι.Σ. Πάτρας για το φύλο

  • A-
  • A+

Επιστημονικά άκυρες, παρωχημένες και βασισμένες σε κακοποιητικά στερεότυπα απόψεις διατυπώθηκαν στην «Διεπιστημονική Συζήτηση για την Ταυτότητα Φύλου» που διοργάνωσε την Κυριακή ο Ιατρικός Σύλλογος Πατρών, με αφορμή τη μνήμη του Αγίου Ιατρού Ευαγγελιστή Λουκά.

Όπως καταγγέλλει ο φορέας ειδικών ψυχικής υγείας για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα ORLANDO, μέλη της επιστημονικής ομάδας του οποίου παρακολούθησαν τη συζήτηση και, παρά το αφιλόξενο κλίμα, παρενέβησαν, οι τοποθετήσεις των ομιλητών «δε συμβαδίζουν με τα επιστημονικά δεδομένα αλλά και προδίδουν μία σοβαρή προκατάληψη απέναντι στα τρανς άτομα και την ψυχική τους υγεία. Η θέση, όμως, της αυθεντίας που οι ομιλητές διεκδικούσαν μετατρέπει τις προκαταλήψεις αυτές σε κακοποιητικές πρακτικές».

Άλλωστε, η ανακοίνωση του Ιατρικού Συλλόγου προϊδέαζε για το είδος της εκδήλωσης, που χαρακτηρίστηκε «ιατροκοινωνική» και οργανώθηκε «επ' ευκαιρία του εορτασμού της μνήμης του Αγίου Ιατρού Ευαγγελιστή Λουκά, προστάτη των Ιατρών», όπως σημείωνε ο Ιατρικός Σύλλογος. Μάλιστα, η ανακοίνωση ξεκινούσε ενημερώνοντας για την τέλεση «θείας Λειτουργία μετά αρτοκλασίας, καθώς και μνημοσύνου για τους συναδέλφους που έχουν φύγει από την επίγεια ζωή [sic]», ενώ ακολουθούσε η αναγγελία της «ιατροκοινωνικής εκδήλωσης», στην οποία συμμετείχαν ο Πρωτοπρεσβύτερος και παιδοψυχίατρος π. Βασίλειος Θερμός, ο Αρχιμανδρίτης και Προϊστάμενος του Ι.Ν. Ευαγγελιστρίας π. Αμβρόσιος Γκουρβέλας ο νευρολόγος-ψυχίατρος, διδάκτωρ Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Θάνος Ασκητής και ο παιδίατρος Νικόλαος Νικολαΐδης από την Α΄ Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ του Νοσοκομείου Παίδων Αγία Σοφία.

Οι προθέσεις της εκδήλωσης ήταν περισσότερο από έκδηλες, καθώς οι ομιλητές επέμειναν να χρησιμοποιούν τον όρο «διαταραχή φύλου», σε αντίθεση με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και τις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις. Εξηγεί η ανακοίνωση του ORLANDO: «O όρος «διαταραχή ταυτότητας φύλου» -καθώς και κάθε προσέγγιση που παθολογιοποιεί την τρανς κατάσταση- είναι πλήρως αντιεπιστημονικός, παθολογιοποιητικός και πλέον κακοποιητικός για τα τρανς άτομα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) η τρανς κατάσταση ΔΕΝ αποτελεί διαταραχή». Σημειώνουν ότι ο όρος έχει αφαιρεθεί από το τελευταίο διαγνωστικό εγχειρίδιο του ΠΟΥ και από το εγχειρίδιο της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, ενώ και ο όρος "δυσφορία φύλου" έχει αφαιρεθεί και αυτός από τον κατάλογο ψυχιατρικών διαταραχών του ΠΟΥ.

«Κάθε προσέγγιση εκ μέρους επαγγελματιών υγείας και ψυχικής υγείας που δεν εναρμονίζεται με τα παραπάνω, αγνοεί τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αλλά και τις οδηγίες διεθνών οργανισμών επαγγελματιών ψυχικής υγείας, είναι αντιεπιστημονική, δεν ακολουθεί τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα και κρίνεται ως εξαιρετικά επικίνδυνη για την υγεία και την ευζωία των τρανς ατόμων», υπογραμμίζει η ανακοίνωη του ORLANDO.

Ακολουθούν οι δύο ανακοινώσεις του ORLANDO, μετά και πριν τη διενέργεια της εκδήλωσης του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών.

22/10/2018

Το παρόν αποτελεί συνέχεια του χθεσινού δελτίου τύπου μας (επισυνάπτεται στα σχόλια) για την ημερίδα «Διεπιστημονική Συζήτηση για την Ταυτότητα Φύλου» που διοργανώθηκε από τον Ιατρικό Σύλλογο Πατρών.
Καθώς η περιγραφή της εκδήλωσης και οι τίτλοι των προσκεκλημένων εισηγητών άφηναν σοβαρές υπόνοιες για την επιστημονικότητα και την επαρκή γνώση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων εκ μέρους των εισηγητών, μέλη της επιστημονικής ομάδας του Orlando LGBT+ μεταβήκαμε στην Πάτρα για την παρακολούθηση της συζήτησης.
Στόχος μας ήταν να συμβάλλουμε στο να γίνει ένας ουσιαστικός και έγκυρος επιστημονικός διάλογος. Δυστυχώς, οι ανησυχίες μας επιβεβαιώθηκαν: οι απόψεις που εκφράστηκαν εκ μέρους των φερομένων ως ειδικών στα εν λόγω ζητήματα, παραπέμπουν σε προσεγγίσεις παρωχημένες και πλέον αποδεδειγμένα επιστημονικά άκυρες.

Ενδεικτικά αναφέρουμε:
- χρησιμοποιήθηκαν επανειλημμένα προβληματικοί και κακοποιητικοί όροι όπως: τραβεστί, τρανσέξουαλ, "άτομα διεμφυλικής λογικής" κ.α.
- έγινε αναφορά σε κακοποιητικά, τρανσφοβικά στερεότυπα, π.χ ότι τα τρανς άτομα χρησιμοποιούν πλαστά στοιχεία ταυτότητας και "έχουν ξεγελάσει τις νόμιμες αρχές, έχουν διοριστεί χωρίς να το δικαιούνται",
- έγιναν ξεκάθαρες τοποθετήσεις σε πλήρη αντίθεση με τα επιστημονικά δεδομένα και τις καλές πρακτικές, όπως ότι δεν πρέπει τα έφηβα τρανς άτομα να έχουν πρόσβαση στην ορμονοθεραπεία ή στη νομική αλλαγή των εγγράφων τους,
-αμφισβητήθηκε ακόμα και η απρόσκοπτη πρόσβαση των ενηλίκων ατόμων στην νομική αλλαγή της ταυτότητας φύλου, με σαφή τοποθέτηση ότι πρέπει να εξετάζονται κατά περίπτωση για την ύπαρξη "διαταραχών", και
- τέθηκε θέμα διαφορικής διάγνωσης με "άλλες διαταραχές" όπως η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας ή ο αυτισμός.
Είναι πρόδηλο από τα αναφερθέντα, ένα δείγμα μόνο όσων ειπώθηκαν, ότι οι εν λόγω ομιλίες δε συμβαδίζουν με τα επιστημονικά δεδομένα αλλά και προδίδουν μία σοβαρή προκατάληψη απέναντι στα τρανς άτομα και την ψυχική τους υγεία· η θέση, όμως, της αυθεντίας που οι ομιλητές διεκδικούσαν μετατρέπει τις προκαταλήψεις αυτές σε κακοποιητικές πρακτικές.
Ο λόγος που επιμένουμε στην αναφορά και την καταγγελία των παραπάνω, είναι ότι δυστυχώς οι κακοποιητικές αυτές θέσεις που αναφέρουμε εδώ, δεν αφορούν μόνο μία περίπτωση όπως η χθεσινή που μπορεί να χαρακτηριστεί ίσως ως "ακραίο" παράδειγμα από τους γνώστες των επιστημονικών δεδομένων. Αγγίζουν και επηρεάζουν τη στάση πολλών συναδέλφων μας αλλά και επίσημων φορέων, κάτι που θα συνεχίσει να συμβαίνει όσο τα ζητήματα σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου παραμένουν σε μία "γκρίζα περιοχή" στο δημόσιο και επιστημονικό διάλογο.
Στο τέλος των ως άνω εισηγήσεων, δόθηκε χώρος και στην προγραμματισμένη ομιλία για τη θέση της εκκλησίας. Η συμπερίληψη εκπροσώπων της εκκλησίας σε ημερίδες με καθαρά επιστημονικό αντικείμενο δε μας είναι άγνωστη. Θεωρούμε όμως πως είναι απαραίτητο να υπάρχει σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο πεδίο της πνευματικότητας και της προσωπικής πίστης από τη μία και των επιστημονικών αρχών από την άλλη. Η ιστορία και η επιστημολογία έχουν δείξει ότι κάθε φορά που αυτά συγχέονται, ελλοχεύουν εξαιρετικοί κίνδυνοι σε βάρος της επιστήμης και της κοινωνικής εξέλιξης.

Παρότι το κλίμα και ο συντονισμός της συζήτησης ήταν αφιλόξενα προς άλλες τοποθετήσεις, καταφέραμε, με την ολοκλήρωση των εισηγήσεων, να μας δοθεί ο λόγος. Στην τοποθέτηση μας:
-αναφερθήκαμε σε όλα τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και των διεθνών οργανισμών ψυχικής υγείας για τα ζητήματα της ταυτότητας φύλου,
-τονίσαμε την επίδραση των διακρίσεων στην ψυχική υγεία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και το γεγονός ότι αυτές αποτελούν τον πραγματικό παράγοντα επικινδυνότητας για την εμφάνιση προκλήσεων ψυχικής υγείας και όχι η ταυτότητα φύλου ή/και ο σεξουαλικός προσανατολισμός κάθε ατόμου,
-εκφράσαμε την έντονη και αδιάλειπτη ανησυχία μας για την αντιεπιστημονική προσέγγιση πολλών ειδικών ψυχικής υγείας στην Ελλάδα όσον αφορά ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα, και -υπογραμμίσαμε τη δυνάμει καταστροφική συνέπεια των κακών πρακτικών τους κατά την παροχή υπηρεσιών σε τρανς άτομα.
Οι απαντήσεις των εισηγητών (όσων είχαν επιστημονική ιδιότητα) στις παρατηρήσεις μας, κινούνταν σε δυο άξονες: απο τη μια αναφέρονταν στα δεδομένα με τα οποία διαφωνούσαν ως ιδεολογικά και όχι επιστημονικά στοιχεία, ενώ όσα επιστημονικά δεδομένα και οδηγίες δεν μπορούσαν να αρνηθούν, είτε παραδέχτηκαν ότι δεν τα γνωρίζουν είτε τα αμφισβήτησαν ευθέως -αμφισβητώντας ταυτόχρονα τον ίδιο τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με την αιτιολόγηση ότι "χρειάζεται ως επιστήμονες να έχουμε κριτική στάση". Έφτασαν δε και σε σημείο αμφισβήτησης της ίδιας της επιστημονικότητας του κλάδου της ψυχικής υγείας, λέγοντας επί λέξει ότι "δεν είμαστε χειρουργοί να ακολουθούμε τόσο αυστηρά δεδομένα". Ταυτόχρονα υποτίμησαν την ψυχιατρική και ψυχολογική επιστήμη (των οποίων είναι λειτουργοί), κάνοντας ουσιαστικά αυτό που κατέκριναν εξαρχής: στη θέση των επιστημονικών αρχών, τοποθέτησαν προσωπικές απόψεις και φοβικές αντιλήψεις.

Κλείνοντας, αντί άλλου σχολίου, χρειάζεται ίσως να κάνουμε μία ειδική αναφορά σε έναν παραμελημένο αλλά κεντρικό ρόλο των επαγγελματιών ψυχικής υγείας: αυτόν της κοινωνικής συνηγορίας σε θέματα διακρίσεων.
Ενδεικτικά, ο Αμερικάνικος Ψυχολογικός Σύλλογος (μεταξύ άλλων φορέων), στις επίσημες θέσεις του για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε τρανς και εν γένει ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, τονίζει ότι οι ψυχολόγοι πρέπει να κατανοούν την ανάγκη να προωθήσουν κοινωνική αλλαγή για τη μείωση του στίγματος. Έτσι, μειώνονται και οι αρνητικές επιδράσεις του στη δημόσια υγεία, την ψυχική υγεία και την ευζωία.
Ο ρολος μας επομένως δεν περιορίζεται μόνο στην παρατήρηση φαινομένων ή την ατομική υποστήριξη, αλλά είμαστε υπόλογοι για κάθε διάκριση που ανεχόμαστε με πράξεις ή παραλείψεις μας.
Αυτή τη δεοντολογική αρχή δεσμευόμαστε να ακολουθούμε και ως επιστημονική ομάδα του Orlando LGBT+, θεωρώντας αναπόσπαστο κομμάτι της επιστημονικής και επαγγελματικής μας δραστηριότητας την άρθρωση δημόσιου λόγου ενάντια σε κάθε κακοποιητική θέση και πρακτική, αλλά και κάθε κατάχρηση της ιδιότητας της αυθεντίας.

21/10/2018

Σήμερα, 21/10/2018, πρόκειται να διοργανωθεί στην Πάτρα εκδήλωση-συζήτηση με τίτλο «Διεπιστημονική Συζήτηση για την Ταυτότητα Φύλου», από τον Ιατρικό Σύλλογο Πατρών. Από το πρόγραμμα της εκδήλωσης, όπως έχει ήδη ανακοινωθεί, φαίνεται πως η προσέγγιση των ζητημάτων της ταυτότητας φύλου γίνεται με πλήρως αντιεπιστημονικό και τρανσφοβικό τρόπο. Συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στη «διαταραχή ταυτότητας του φύλου» και τις «διαταραχές του φύλου», ενώ μεταξύ των ομιλητών βρίσκεται ο Δρ. Θάνος Ασκητής, που υιοθετεί τους πιο πάνω χαρακτηρισμούς στον τίτλο της εισήγησής του, αλλά και ο αρχιμανδρίτης π. Αμβρόσιος Γκουρβέλος ο οποίος εισηγείται τη θέση της εκκλησίας σχετικά με το θέμα.
Ως ο πρώτος επιστημονικός φορέας στην Ελλάδα που ασχολείται εξειδικευμένα με την ψυχική υγεία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, είμαστε υποχρεωμένες-οι να αποσαφηνίσουμε για άλλη μία φορά τα εξής: 
O όρος «διαταραχή ταυτότητας φύλου» -καθώς και κάθε προσέγγιση που παθολογιοποιεί την τρανς κατάσταση- είναι πλήρως αντιεπιστημονικός, παθολογιοποιητικός και πλέον κακοποιητικός για τα τρανς άτομα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) η τρανς κατάσταση ΔΕΝ αποτελεί διαταραχή και η λεγόμενη διαταραχή ταυτότητας φύλου έχει αφαιρεθεί τόσο από το πιο πρόσφατο διαγνωστικό του εγχειρίδιο του WHO, το ICD 11 (από το οποίο αφαιρέθηκε και η λεγόμενη δυσφορία φύλου) αλλά και από το ψυχιατρικό διαγνωστικό εγχειρίδιο-κατάλογο ψυχιατρικών διαταραχών της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας, το DSM 5 (η επόμενη έκδοση του οποίου αναμένεται να έχει εναρμονιστεί πλήρως με τον ΠΟΥ και για την ονομαζόμενη «δυσφορία», αφαιρώντας και αυτή από τις ψυχιατρικές διαταραχές).
Κάθε προσέγγιση εκ μέρους επαγγελματιών υγείας και ψυχικής υγείας που δεν εναρμονίζεται με τα παραπάνω, αγνοεί τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αλλά και τις οδηγίες διεθνών οργανισμών επαγγελματιών ψυχικής υγείας, είναι αντιεπιστημονική, δεν ακολουθεί τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα και κρίνεται ως εξαιρετικά επικίνδυνη για την υγεία και την ευζωία των τρανς ατόμων.

Δηλώνουμε ότι:

- Κρίνουμε ως ιδιαίτερα ανησυχητική και δυνάμει κακοποιητική την αναπαραγωγή αντιεπιστημονικών στερεοτύπων από ειδικούς ψυχικής υγείας και επαγγελματίες υγείας εν γένει, των οποίων ο δημόσιος λόγος έχει ακόμα πιο ισχυρό αντίκτυπο στο κοινωνικό πλαίσιο όπου αρθρώνεται 
- Θεωρούμε ότι θεσμικοί φορείς και συλλογικά επιστημονικά όργανα (όπως οι Ιατρικοί Σύλλογοι) βαρύνονται από την ευθύνη προάσπισης και προώθησης των κατευθυντηρίων αρχών της δεοντολογίας και των επιστημονικών δεδομένων και κατά συνέπεια θεωρούμε επιβεβλημένο να ενισχύουν το δημόσιο διάλογο με έγκυρες και σύγχρονες τοποθετήσεις και διεπιστημονικές προσεγγίσεις, που συντάσσονται ταυτόχρονα με την άρση των διακρίσεων και την ενίσχυση της υγείας και της ευζωίας των πολιτών. Σε αντίθετη περίπτωση ελλοχεύει ο κίνδυνος της περαιτέρω επιβάρυνσης της δημόσιας υγείας, μέσω της εκφοράς αναχρονιστικών, αντιεπιστημονικών θέσεων.
- Θεωρούμε ανησυχητική την παρουσία εκπροσώπου της εκκλησίας ως ισότιμου εκφραστή άποψης για ένα επιστημονικό θέμα που αφορά το κοσμικό κράτος και την επιστημονική κοινότητα και όχι την εκκλησία. Η προσωπική πίστη και σχέση κάθε ατόμου με τη θρησκεία και την εκκλησία πρέπει να γίνεται απόλυτα σεβαστή, αλλά είναι ανεξάρτητη από την άρθρωση επιστημονικών θέσεων. Ταυτόχρονα, η δεοντολογία μας επιβάλλει να διαχωρίζουμε τον επιστημονικό διάλογο από τον αντιεπιστημονικό λόγο (όπως και από τη ρητορική μίσους), όπως τα τελευταία έχουν εκφραστεί επανειλημμένως από άλλους ιεράρχες.
- Τέλος εισηγούμαστε, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τη θέσπιση νομοθετικού πλαισίου που να προστατεύει τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και οικογένειες, λήπτες/λήπτριες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, από αντιεπιστημονικές και κακοποιητικές πρακτικές ειδικών ψυχικής υγείας, αλλά και τη δημιουργία συγκεκριμένου κώδικα δεοντολογίας για τους ειδικούς ψυχικής υγείας που θα τηρείται υποχρεωτικά,ακολουθώντας το παράδειγμα και άλλων ευρωπαϊκών κρατών αλλά και τις οδηγίες για την παροχή υπηρεσιών Διεθνών Οργανισμών Ψυχικής Υγείας όπως η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, ο Αμερικανικός και ο Βρετανικός Σύλλογος Ψυχολόγων, αλλά και η Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία, ως ενδεικτικά παραδείγματα.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Συνεχίζεται το... έμφραγμα στην Καρδιοχειρουργική
Ολοταχώς για Αθήνα φεύγουν όλα τα σοβαρά καρδιολογικά περιστατικά που προκύπτουν στο Ρίο της Πάτρας καθώς η αρμόδια κλινική παραμένει ακέφαλη εδώ και μήνες, μετά την αποχώρηση του διευθυντή ● Την «καυτή...
Συνεχίζεται το... έμφραγμα στην Καρδιοχειρουργική
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ερίζουν για την ασφάλεια των χειρουργείων
Νέο σίριαλ παίζεται από χθες με φόντο το πολύπαθο Νοσοκομείο Ζακύνθου. Ενα περιστατικό σκωληκοειδίτιδαςαποτέλεσε το νέο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ διοίκησης και του συντονιστή των χειρουργείων. Υπενθυμίζεται...
Ερίζουν για την ασφάλεια των χειρουργείων
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Θεωρητική» γνώση η Ιατρική στην Πάτρα
Χωρίς αναλώσιμα υλικά εδώ και πολλά χρόνια και χωρίς συγγράμματα από φέτος μένουν οι φοιτητές-μέλλοντες γιατροί στο Πανεπιστήμιο της δυτικής Ελλάδας, αφού -όπως αναφέρει ο Σύλλογός τους- η απάντηση των...
«Θεωρητική» γνώση η Ιατρική στην Πάτρα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ο καταγγέλλων του καταγγέλλοντος
H άρνηση του διευθυντή της μονάδας χημειοθεραπείας του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών «Αγιος Ανδρέας» να χορηγήσει θεραπεία σε καρκινοπαθείς ασθενείς την προηγούμενη εβδομάδα έφερε στο φως μια ζοφερή κατάσταση η...
Ο καταγγέλλων του καταγγέλλοντος
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ελλάς Ελλήνων Ομοφοβικών
Ομοφοβική επίθεση στο μετρό και στην πλατεία Συντάγματος, χθες το μεσημέρι, καταγγέλλει νεαρός. Παράλληλα, για άλλη μια φορά ξηλώθηκε η πινακίδα «Zackie Oh», στην οδό Γλάδστωνος, δείχνοντας το μίσος ορισμένων...
Ελλάς Ελλήνων Ομοφοβικών
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ο περιφερειάρχης και η συγγνώμη για το σεξιστικό βίντεο
Ο Απόστολος Τζιτζικώστας αναγκάστηκε, με καθυστέρηση, να αναδιπλωθεί για τις χυδαίες ατάκες του στη χριστουγεννιάτικη εκδήλωση του Film Office της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.
Ο περιφερειάρχης και η συγγνώμη για το σεξιστικό βίντεο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας