Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μάχη για το «ιερό δισκοπότηρο» της ηγεσίας

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος με τον Ρώσο Πατριάρχη Κύριλλο στο Φανάρι (φωτ. αρχείου)

AP Photo/Ibrahim Usta
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μάχη για το «ιερό δισκοπότηρο» της ηγεσίας

  • A-
  • A+

Οταν ο Bartolomeo Rastrelli το μακρινό 1754 θεμελίωνε το μπαρόκ κτίσμα στη δεξιά όχθη του Δνείπερου, δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι αιώνες αργότερα εκεί θα παιζόταν ένα από τα μεγαλύτερα δράματα του ορθόδοξου κόσμου. Σ’ αυτήν ακριβώς την εκκλησία, που η παράδοση θέλει τον Αγιο Ανδρέα να βαπτίζει χριστιανούς στο Κίεβο, αναμένεται να γίνει η πρώτη λειτουργία της Εκκλησίας της Ουκρανίας στην οποία παραχώρησε αυτοκεφαλία ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος και για τον έλεγχο της οποίας έχει ξεσπάσει «ιερός» και διπλωματικός πόλεμος.

Η Ουκρανία είναι απλώς το πεδίο όπου η σύγκρουση εκδηλώνεται αυτή τη στιγμή και κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι το πεδίο εν ευθέτω χρόνω δεν θα μεταφερθεί σε ένα άλλο σημείο.

Και τέτοια σημεία τήξης στον ορθόδοξο κόσμο υπάρχουν και αλλού, αφού τα πατριαρχεία Ιεροσολύμων και Αντιόχειας έχουν διακόψει τις διμερείς τους σχέσεις, ενώ και στα Βαλκάνια υπάρχουν εκκλησίες με «φιλοδοξίες» να γίνουν αυτοκέφαλες.

Τι σημαίνει πρακτικά η ακοινωνησία μεταξύ Μόσχας και Κωνσταντινούπολης; Καταρχήν ότι οι οι ιερείς που αναφέρονται στο Πατριαρχείο της Ρωσίας δεν θα συλλειτουργούν με τους κληρικούς του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και τα 25 εκατομμύρια των λαϊκών θα κληθούν να αποφασίσουν πού θα μεταλαμβάνουν των «Αχράντων Μυστηρίων».

Εδώ και 25 χρόνια στη χώρα τους λειτουργεί μία Εκκλησία υπό τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Μόσχας, μία υπό τον Πατριάρχη Φιλάρετο και μία υπό τον Μητροπολίτη Μακάριο - αυτούς τους δυο η Μόσχα θεωρεί «σχισματικούς».

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποφάσισε να χορηγήσει Αυτοκεφαλία στους Ορθόδοξους Χριστιανούς της Ουκρανίας στις 22 Απριλίου. Η πρώτη απάντηση της Μόσχας στην Κωνσταντινούπολη ήταν να σταματήσει να μνημονεύει τον Πατριάρχη ως «Οικουμενικό», να αμφισβητήσει δηλαδή την πρωτοκαθεδρία του μεταξύ ίσων, αλλά και το δικαίωμά του να δημιουργεί εκκλησίες και να αποφασίζει για το status quo τους.

Τη θέση του Οικουμενικού Πατριάρχη ως «Primus inter pares» είχε αμφισβητήσει η Μόσχα από το 2016 με το να μη μετάσχει στην πανορθόδοξη σύνοδο της Κρήτης.

Στις 15 Οκτωβρίου στο Μινσκ της Λευκορωσίας η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ρωσίας αποφάσισε να διακόψει πλήρως τις σχέσεις της με το Φανάρι. Ο δημοσιογραφικός κόσμος υποδέχθηκε την είδηση με πηχυαίους τίτλους: «σχίσμα στην ορθοδοξία».

Οι απαρχές της σύγκρουσης βρίσκονται αιώνες πίσω και πάντα είχαν να κάνουν με εδαφικές διαμάχες και πολιτικές συγκρούσεις, τις τελευταίες δεκαετίες όμως εντάθηκαν ξανά από τότε που κατέρρευσε το κομμουνιστικό μπλοκ και οι δημοκρατίες άρχισαν να αποσχίζονται.

Ανάλογα γεγονότα είχαν διαδραματιστεί το 1996, όταν το Πατριαρχείο παραχώρησε αυτοκεφαλία στην εσθονική Εκκλησία. Οι Ρώσοι επικαλούνται αυτά ακριβώς τα γεγονότα στην τωρινή τους απόφαση και μάλιστα χρησιμοποιούν πολεμικό λεξιλόγιο, μιλώντας για «εισβολή της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως στην Εσθονία».

Εντελώς αντίθετη αφήγηση ωστόσο έχει ο μητροπολίτης Εσθονίας Στέφανος, που παρενέβη με άρθρο του, όπου αναφέρεται στη συμφωνία... κατάπαυσης των αγίων πυρών στη Ζυρίχη: «Η Συμφωνία στην πράξη έχει καταστεί άνευ σημασίας και, επομένως, δεν ισχύει, λόγω της μη εφαρμογής της μονομερώς εκ μέρους του Πατριαρχείου Μόσχας. Υπάρχει ακόμη κανείς που να πιστεύει, μετά από αυτή την ασυνέπεια, ότι μπορούμε να εμπιστευτούμε τους ανθρώπους αυτούς που κατ’ αρχήν συγκατατίθενται να υπογράψουν μία συμφωνία, υπογράφουν στη συνέχεια αλλά τελικώς δεν σέβονται αυτά για τα οποία προηγουμένως δεσμεύτηκαν με την υπογραφή τους;»

Ο Ρωσικός παράγοντας

Alexander Nemenov/Pool Photo via AP, File

Οι Ρώσοι ιερείς αποδίδουν στα τωρινά γεγονότα βαρύτητα ανάλογη με την περίφημη «ουνία» πριν 1.000 χρόνια ή με τον εκθρονισμό του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Νεστόριου που «έπεσε σε αίρεση».

Ανάλογη βαρύτητα, αν και με καμία «θεία» περιβολή, τους αποδίδει και η ρωσική πολιτική ηγεσία. Για πρόκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, που υποκινείται από την πλευρά των ΗΠΑ, έκανε λόγο ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Λαβρόφ: «Η Εκκλησία της Ουκρανίας του Πατριαρχείου Μόσχας είναι ενάντια σε εκείνες τις προκλήσεις που ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης Βαρθολομαίος σχεδιάζει τώρα με την άμεση δημόσια στήριξη της Ουάσινγκτον».

«Ανησυχούμε ιδιαίτερα για τις αποφάσεις που υιοθέτησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Συμμεριζόμαστε απόλυτα την ανησυχία της Ρωσικής Εκκλησίας για τις εξελίξεις», δήλωσε ο εκπρόσωπος Τύπου του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, ενώ πρόσθεσε πως η Ρωσία θα υπερασπιστεί τα συμφέροντα των Ορθοδόξων Χριστιανών εάν η κατάσταση στην Ουκρανία λάβει αντικανονική οδό.

Ενα από τα πρώτα ερωτήματα που απηύθυναν οι δημοσιογράφοι στον πρόεδρο του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου, Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνα, αμέσως μετά τη σύνοδο του Μινσκ ήταν αν αναμένεται ένταση των συγκρούσεων στην Ουκρανία με πράξεις βίας και κατάληψη των ναών.

«Ευελπιστούμε στην επικράτηση της νηφαλιότητας. Ευελπιστούμε ότι δεν θα υπάρξουν συγκρούσεις», είπε ο κ. Ιλαρίωνας για να συνεχίσει: «Ακούσαμε και τις υποσχέσεις του Πρόεδρου της Ουκρανίας κ. Π. Ποροσένκο ότι οι πιστοί θα μπορούν να εκκλησιάζονται στους Ναούς της Εκκλησίας στην οποία ανήκουν ανεμπόδιστα. Πιστεύουμε πως αυτές οι υποσχέσεις θα εκπληρωθούν».

Αμερικανική παρέμβαση

AP Photo/Lefteris Pitarakis

Στη σύγκρουση παρενέβη και το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο χαρακτηρίζει τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο «φωνή της θρησκευτικής ανοχής και του διαθρησκειακού διαλόγου».

Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ σέβονται την ικανότητα των Ορθόδοξων θρησκευτικών ηγετών της Ουκρανίας και των πιστών να επιδιώξουν την αυτοκέφαλη λειτουργία σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους [...] Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να παρέχουν τη σθεναρή στήριξή τους στην Ουκρανία και την εδαφική της ακεραιότητα απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα στην Ανατολική Ουκρανία και στη ρωσική κατοχή της Κριμαίας. Υποστηρίζουμε επίσης την Ουκρανία, καθώς χαράζει τη δική της πορεία και λαμβάνει τις δικές της αποφάσεις και συνεργασίες, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις», ανέφερε συγκεκριμένα.

«H βόμβα της αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας θα γίνει αισθητή στα Βαλκάνια», έχει ως τίτλο εκτενές άρθρο του Balkan Insight. Σύμφωνα με το πόρταλ, τα Βαλκάνια φιλοξενούν τουλάχιστον τρεις εκκλησίες με τις δικές τους φιλοδοξίες για αυτοκεφαλία – της ΠΔΓΜ, του Μαυροβουνίου και της Μολδαβίας. «Το πρόβλημα για την Ορθόδοξη Εκκλησία είναι ότι η διαμάχη δεν θα περιοριστεί στην Ουκρανία ή τους δύο αντίπαλους πατριάρχες της Μόσχας και της Κωνσταντινούπολης. Αλλες εκκλησίες εισέρχονται στη διαμάχη», σχολιάζει ο δημοσιογράφος.

Ο σιωπηλός Ιερώνυμος

EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ

Ακόμα -ενώ παραμένει πάντα πάνω στο τραπέζι ανοιχτό το θέμα των εκκλησιών των καλούμενων «νέων χωρών»- ο επικεφαλής της Εκκλησίας της Ελλάδας κ. Ιερώνυμος δεν έχει τοποθετηθεί.

Ο Ιγκόρ Γιακίμτσουκ, γραμματέας διορθοδόξων σχέσεων του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, απαντώντας στην ερώτηση του πρακτορείου RIA Novosti για το αν υπάρχει αντίδραση από την αθωνική πολιτεία, δήλωσε ότι «στο Αγιον Ορος, πολλοί άνθρωποι δεν χρησιμοποιούν το διαδίκτυο ή το κινητό τηλέφωνο. Ετσι δεν γνωρίζουν καν τις αποφάσεις που ελήφθησαν στην Κωνσταντινούπολη και το Μινσκ. Αλλά με την πάροδο του χρόνου, νομίζω ότι θα μάθουν και θα υπάρξει κάποια αντίδραση».

Θέση υπέρ του δικαιώματος του Οικουμενικού Πατριάρχη να απονέμει το αυτοκέφαλο σε όποια Εκκλησία εκείνος κρίνει πήρε ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Αμανατίδης μιλώντας στον Ρ/Σ Στο Κόκκινο.

«Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το «κανονικό» δικαίωμα που έχει το οικουμενικό πατριαρχείο για τα ζητήματα αυτά. Εμείς σαν χώρα παρακολουθούμε αυτά τα ζητήματα, έχουν τις επιπτώσεις τους, αλλά δεν μπορούμε να μπούμε και δεν θέλουμε να μπούμε στα ζητήματα αυτά», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Αμανατίδης.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Το αίμα νερό δεν γίνεται»
Εξαιρετικά σημαντική είναι η επίσκεψη που από πραγματοποιεί στην Αθήνα ο Οικουμενικός Πατριάρχης, έπειτα από μια μακρά περίοδο που οι σχέσεις Αθήνας και Φαναρίου δεν ήταν οι καλύτερες δυνατές
«Το αίμα νερό δεν γίνεται»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης για το Αυτοκέφαλο στην Ουκρανία
Στην απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να αποδώσει αυτοκεφαλία στην Εκκλησία της Ουκρανίας αναφέρθηκε δύο φορές τις τελευταίες ημέρες ο Οικουμενικός Πατριάρχης. «Η αγαπητική μέριμνα της Εκκλησίας μοναδικό...
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης για το Αυτοκέφαλο στην Ουκρανία
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Διακοπή επι...Κοινωνίας
Σε ακοινωνησία με τη ρωσική Εκκλησία τέθηκαν οι μητροπόλεις στη μισή επικράτεια της χώρας, καθώς υπάγονται κανονικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και όχι στην Εκκλησία της Ελλάδος, με την «ποινή» να ισχύει και...
Διακοπή επι...Κοινωνίας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Στις ΗΠΑ το φθινόπωρο ο Οικουμενικός Πατριάρχης
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος συναντήθηκε χτες σε εξαιρετικά θετικό κλίμα με τον υπουργό Παιδείας Κ. Γαβρόγλου και τον Αμερικανό πρέσβη που τον προσκάλεσε στην Ουάσινγκτον.
Στις ΗΠΑ το φθινόπωρο ο Οικουμενικός Πατριάρχης
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αξιος και ελπιδοφόρος
Πολλές ελπίδες συντροφεύουν τον νέο αρχιεπίσκοπο Αμερικής, που εξελέγη παμψηφεί από το Φανάρι κι αναμένεται να ενθρονιστεί μέσα στον Ιούνιο. Ο μέχρι πρότινος καθηγούμενος Χάλκης και μητροπολίτης Προύσης...
Αξιος και ελπιδοφόρος
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Στην Αθήνα για συναντήσεις με Τσίπρα και Ιερώνυμο πενταμελής αντιπροσωπεία του Φαναρίου
Πενταμελή αντιπροσωπεία, η οποία θα συναντηθεί απευθείας με τον πρωθυπουργό και τον αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, αναμένεται να στείλει τις επόμενες ημέρες το Φανάρι, ενόψει της κατάθεσης του νομοσχεδίου για τη...
Στην Αθήνα για συναντήσεις με Τσίπρα και Ιερώνυμο πενταμελής αντιπροσωπεία του Φαναρίου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας