Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θα επιστρέψουν στην Ελλάδα τα παιδιά της;

Από το brain drain στο brain gain

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θα επιστρέψουν στην Ελλάδα τα παιδιά της;

  • A-
  • A+

Η είδηση που διαβάσαμε το καλοκαίρι έμοιαζε πολύ καλή για να είναι αληθινή σε μια χώρα που τα τελευταία χρόνια μάς έχει εξουθενώσει παράγοντας περισσότερα άσχημα νέα από όσα μπορούμε να καταναλώσουμε: 192 ερευνητικά έργα Ελλήνων μεταδιδακτόρων ερευνητών υψηλών προδιαγραφών επιστημονικής ποιότητας και πρωτοτυπίας προχωρούν στη φάση υλοποίησης.

Για πρώτη φορά μετά το ξέσπασμα της κρίσης η Ελλάδα μέσω του Ελληνικού Ιδρύματος Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) επενδύει 34.000.000 ευρώ στην επιστημονική έρευνα. 1.671 ερευνητικές προτάσεις υποβλήθηκαν και, από τις 192 που εγκρίθηκαν, το 20% έρχεται από Ελληνες μεταδιδάκτορες του εξωτερικού.

Η είδηση στη συνέχεια γίνεται ακόμα καλύτερη – κι ακόμα πιο απίστευτη: «μεταξύ των φορέων προέλευσης των μεταδιδακτόρων του εξωτερικού συγκαταλέγονται και κορυφαία πανεπιστήμια διεθνούς φήμης όπως το MIT, η Οξφόρδη, το Κέιμπριτζ, το Πανεπιστήμιο του Παρισιού». Γιατί ένας λαμπρός επιστήμονας αφήνει πίσω του πανεπιστήμια τέτοιου βεληνεκούς για να επιστρέψει σε μια χώρα όπου –αν πιστέψουμε την αξιωματική αντιπολίτευση– το πανεπιστήμιο είναι άβατο παραβατικότητας και οι άριστοι ασφυκτιούν;

Την εικόνα που φτιάχνει η είδηση συμπλήρωσε στα τέλη του καλοκαιριού –με την τυπική τουλάχιστον έξοδο της χώρας από τα μνημόνια– έρευνα της Kapa Research, που συγκρίνει στάσεις και αντιλήψεις των νέων σε δύο χρονικές στιγμές, το 2010 και σήμερα. Εκεί διαβάζουμε πως το 45% των νέων Ελλήνων που έχει μεταναστεύσει τα χρόνια της κρίσης θα ήθελε να ζει στην Ελλάδα σε δέκα χρόνια από σήμερα, όπως και το 73% όσων μένουν εδώ.

Ενας στους δύο που ζει στην Ελλάδα δηλώνει ότι δεν θα έφευγε ακόμα κι αν του δινόταν η ευκαιρία, ενώ τον Ιούνιο του 2010, στην αρχή των μνημονίων, θα έφευγε το 74% και θα έμενε το 20%. Ενας στους δύο νέους, είτε ζει στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό, πιστεύει ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό τον Ιούνιο του 2010 ανέρχονταν σε 87%.

Τι ακριβώς συμβαίνει; Και πώς μπορεί να ανασχεθεί η αιμορραγία εγκεφάλων που τουλάχιστον όλοι συμφωνούμε πως είναι μία από τις μεγαλύτερες πληγές που έχουν αφήσει τα οκτώ χρόνια λιτότητας και ταυτόχρονα ένας από τους βασικότερους λόγους ανάσχεσης της ανάπτυξης; Μιλήσαμε με επιστήμονες που μόλις επέστρεψαν στην Ελλάδα, άλλους που θα το ήθελαν αλλά δεν το βλέπουν καν πιθανό κι άλλους που έχουν ρίξει μαύρη πέτρα πίσω τους. Αν υπάρχει ένα κοινό σημείο για όλους, είναι η βαθιά αγάπη για τη χώρα τους. Κι άλλο ένα που θα μας επιτρέψετε να το πούμε πιο ποιητικά: «να πεθαίνεις για την Ελλάδα είναι άλλο κι άλλο εκείνη να σε πεθαίνει».

Παναγιώτα Βασιλοπούλου

Η προσδοκία της επιστροφής είναι... νοσταλγία

Η Παναγιώτα έφυγε για μεταπτυχιακές σπουδές πριν από 23 χρόνια, χωρίς να έχει σκοπό να μείνει μόνιμα στο εξωτερικό – παρ' όλα αυτά δεν επέστρεψε ποτέ. Σήμερα διδάσκει Αισθητική και Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ. «Είχα για πολλά χρόνια την αίσθηση ότι θα μπορούσα να γυρίσω στην Ελλάδα όποτε το αποφάσιζα. Προσπάθησα να επιστρέψω πριν από περίπου δέκα χρόνια, αλλά η ανεπιτυχής αίτηση για μια θέση στο Πανεπιστήμιο, η οποία εντέλει ανακηρύχθηκε άγονη, μου παρουσίασε ανάγλυφα όλα όσα είναι προβληματικά με τον θεσμό και πολλά, ευτυχώς όχι όλα, από τα πρόσωπα του ελληνικού πανεπιστημίου.

Eπικρατεί ένα καθεστώς φόβου, μια κλειστοφοβική αίσθηση ανασφάλειας, στην οποία το κυρίαρχο ζητούμενο, ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε πολιτικές ή προσωπικές διαφορές, είναι η διατήρηση της υπάρχουσας κατάστασης. Δυστυχώς, όσο μπορώ να δω, καμιά πολιτική δύναμη δεν φαίνεται να διαθέτει μια σταθερή πρόθεση να συγκρουστεί με αυτή την κατάσταση, η οποία βέβαια δεν περιορίζεται στον εκπαιδευτικό χώρο.

»Η οξύτητα των δημόσιων αντιπαραθέσεων φαίνεται αντιστρόφως ανάλογη με την έκταση των πραγματικών αλλαγών προς οποιαδήποτε κατεύθυνση θα μπορούσε να δημιουργήσει μια αισιόδοξη δυναμική. Αυτή η έλλειψη δυναμικής ευθύνεται εξίσου με τις υπάρχουσες συνθήκες για το γεγονός ότι όσοι φεύγουν τα τελευταία χρόνια αισθάνονται ότι δεν έχουν άλλη επιλογή.

Ο εξαναγκασμός, η απογοήτευση και η μελαγχολία του κυνηγημένου, τους εμποδίζει να χαρούν πραγματικά και να εμπλακούν ενεργά στην κοινωνία της χώρας όπου πήγαν· είναι με το ένα πόδι εδώ και το άλλο εκεί. Τουλάχιστον αυτό παρατηρώ εγώ στην Αγγλία, όπου ο πληθυσμός των Ελλήνων έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια.

Πολλοί θα ήθελαν να γυρίσουν πίσω, αλλά αυτή η επιθυμία δεν έχει δημιουργική χροιά: ακόμη δεν έχω ακούσει για κάποιον που θέλει να γυρίσει επειδή αισθάνεται ότι στην Ελλάδα υπάρχει ορίζοντας, προοπτική για να δημιουργήσει ή να συμμετάσχει σε κάτι καινούργιο. Η προσδοκία της επιστροφής είναι εντέλει μια νοσταλγία, ένα όνειρο τόσο μακρινό και αβέβαιο για τους νέους ανθρώπους, όσο και το τι θα γίνει όταν πάρουν σύνταξη».

Κωνσταντίνος Παληκαράς

Θέλω να μείνω στη χώρα μου, να το παλέψω

Ο Κωνσταντίνος στα 30 του είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας στο Ηράκλειο της Κρήτης. Μελετά τους μηχανισμούς της γήρανσης και του νευροεκφυλισμού. «Δεν νιώθει ασφυξία ένας νέος επιστήμονας σε μια χώρα που επενδύει τόσο λίγα χρήματα στην έρευνα;» τον ρωτήσαμε. «Καταρχήν είναι πολύ σπουδαίο που μετά από τόσα χρόνια η Ελλάδα μέσω του ΕΛΙΔΕΚ επενδύει στην έρευνα – ας ξεκινήσουμε από αυτό! Μακάρι να συνεχιστεί ώστε να ανασχεθεί η διαρροή εγκεφάλων. Πώς θα έρθει η ανάπτυξη αν η χώρα δεν επενδύσει στην έρευνα; Πώς θα έρθουν επενδύσεις;

Για την ασφυξία που λέτε, εξαρτάται από το πεδίο και τα μέσα που χρειάζεται κανείς. Ας πούμε, στο δικό μας πεδίο, οι συνθήκες είναι απείρως καλύτερες εδώ στο ΙΤΕ από ό,τι στο ινστιτούτο όπου βρέθηκα, στην Κολονία, πριν από λίγο καιρό. Προφανώς όλα αυτά τα χρόνια για όλους μας είναι δύσκολη η επιβίωση στην Ελλάδα, αλλά εμένα τα δύσκολα με πεισμώνουν. Θα μπορούσα να έχω φύγει, έχω ένα καλό βιογραφικό και με είχαν δεχτεί και στο εξωτερικό. Από τη στιγμή όμως που μου δίνεται η ευκαιρία να μείνω στην πατρίδα μου και να δημιουργήσω κάτι για όλους μας, γιατί να φύγω; Ποιος θα μείνει εδώ να το παλέψει;».

Ο Κωνσταντίνος μιλά με πάθος για την επιστήμη του. Με το ίδιο πάθος, όμως, μιλά και για τη ζωή: «Φαινόμαστε απόμακροι από την κοινωνία, κλεισμένοι στα εργαστήριά μας να μελετάμε κάτι που δεν αφορά κανέναν. Πρέπει να εξηγήσουμε τι ακριβώς κάνουμε, πώς ο καθένας μας στηρίζει το σύνολο και γιατί τα χρήματα που επενδύουν αυτή τη στιγμή από το υστέρημά τους οι πολίτες θα επιστρέψουν πολλαπλάσια στην κοινωνία. Θέλω να μείνω στη χώρα μου, θέλω να το παλέψω, θέλω να δημιουργήσουμε μια καλύτερη ζωή για όλους μας».

Αρετή Νταραδήμου

Μου λείπει η ζεστασιά του Νότου

Η Αρετή έφυγε για την Ουτρέχτη το 2012 ως... ερωτική μετανάστρια. Σε πρώτη ανάγνωση. Γιατί για τον κλάδο που υπηρετούσε επί χρόνια η κρίση είχε ξεκινήσει πολλά χρόνια πριν σαρώσει τις ζωές όλων μας. Τώρα εργάζεται ως content director στο European Utility Week και κάνει μεταπτυχιακό στην Εφαρμοσμένη Ηθική Φιλοσοφία, ενώ σκέφτεται να προχωρήσει και σε διδακτορικό.

«Εργαζόμουν ήδη μία δεκαετία και μάλιστα σε μια ιστορική και κραταιά κάποτε εφημερίδα», μας λέει. «Ασφυκτιούσα. Υποτίθεται ότι έκανα επιστημονικά θέματα, όμως στην πραγματικότητα έκανα... επιστημονικό λάιφ στάιλ. Οι συνθήκες εργασίας στην Ελλάδα έκαναν αυτονόητη την επιλογή μου». Η Αρετή στην πανεπιστημιούπολη των Κάτω Χωρών βρήκε τις κατάλληλες συνθήκες για να ανθήσει: «Χρειαζόμουν την αξιοκρατία, τις δίκαιες συνθήκες ανταγωνισμού, τον ορθολογισμό, ακόμα και την απόσταση ανάμεσα στους ανθρώπους», μας λέει.

Σήμερα, ύστερα από χρόνια δύσκολης δουλειάς και σκληρού ανταγωνισμού, η Αρετή έχει φτιάξει μια καλή ζωή, αλλά και πάλι σκέφτεται σοβαρά να μετακομίσει – αυτή τη φορά προς τον Νότο. «Μου λείπει η επαφή, η ζεστασιά, η ανοιχτωσιά του Νότου», μας λέει, αποκλείοντας όμως κατηγορηματικά να μετακινηθεί στην Ελλάδα. «Επί της ουσίας δεν έχει αλλάξει τίποτα προς το καλύτερο όλα αυτά τα χρόνια: ούτε αξιοκρατία υπάρχει ούτε ίσες ευκαιρίες ούτε υγιής ανταγωνισμός ούτε σοβαρές προοπτικές εργασίας. Να έρθω πίσω για να κάνω τι ακριβώς;».

Καλλιόπη Δασύρα

Η Ελλάδα έχει επενδύσει πολλά χρήματα για να μας μορφώσει

Η Καλλιόπη από μικρή κοιτάζει τα αστέρια και για να τα μελετήσει ταξίδεψε, σπούδασε κι εργάστηκε στην Κρήτη, τη Γερμανία, την Αμερική, τη Γαλλία. Ερευνά το πώς οι μαύρες τρύπες επηρεάζουν τους γαλαξίες και ειδικότερα τους γαλαξιακούς ανέμους. Στα 38 της είναι μία από τους μόλις 100 Ελληνες αστροφυσικούς και έχει χτίσει λαμπρή επιστημονική διαδρομή που θα της επέτρεπε να εργαστεί σε όποιο σημείο του κόσμου. Τι είναι αυτό που τη φέρνει πίσω στην Ελλάδα και στο Αστεροσκοπείο;

«Για πρώτη φορά το ΕΛΙΔΕΚ μάς δίνει τη δυνατότητα να φτιάξουμε μόνοι μας τις δικές μας ερευνητικές ομάδες, να επιλέξουμε τα θέματα και να δουλέψουμε ο καθένας ακριβώς πάνω στο αντίκειμενό του. Εχω ζήσει πολλά χρόνια στο εξωτερικό, άνοιξε το μυαλό μου, έμαθα πολλά. Στην αρχή εντυπωσιάζεσαι από τον τρόπο ζωής, που διαφέρει τόσο από τον δικό μας, με την πάροδο του χρόνου ωστόσο απομυθοποιείς πολλά και βλέπεις και τα αρνητικά.

Ηθελα πια να επιστρέψω στη χώρα μου, στους ανθρώπους μου, στους φίλους μου. Ξέρω πως τα πράγματα στην Ελλάδα είναι δύσκολα, αλλά από την άλλη έχω τεράστια ερευνητική ελευθερία, έχω φοιτητές και διδασκαλία και μια δική μου ομάδα.

»Και γιατί όχι στην Ελλάδα δηλαδή; Γιατί να στήσω την ομάδα μου στην Αριζόνα και όχι στην Αθήνα; Μόνο τρεις κάθε χρόνο θα πάνε στο ΜΙΤ, οι υπόλοιποι θα βρεθούν να εργάζονται κάπου στο πουθενά ή δεν θα εργαστούν καθόλου στο πεδίο – ξέρω τουλάχιστον 20 αστροφυσικούς που αυτή τη στιγμή κάνουν ιδιαίτερα σε παιδιά για να επιβιώσουν.

Κι έπειτα, η Ελλάδα έχει επενδύσει πολλά χρήματα για να μας μορφώσει, εμείς δεν της χρωστάμε κάτι; Εντάξει, η χώρα μας πτώχευσε, αλλά εγώ θέλω να τη στηρίξω, να κρατήσουμε την έρευνα ζωντανή, να μεταφέρουμε γνώσεις στους νεότερους και να φέρουμε χρήματα μέσα από προγράμματα. Ολοι μου οι φίλοι που ζουν έξω έχουν τον καημό της επιστροφής, κανένας δεν έχει ρίξει μαύρη πέτρα πίσω».

Νίκος Μανουσάκης

Τα πράγματα θα αρχίσουν να πηγαίνουν καλύτερα

Κλασικός φιλόλογος, με ειδίκευση στους αρχαίους τραγικούς, έχει δουλέψει μεταξύ άλλων και ως βοηθός σκηνοθέτη πλάι στον Σπύρο Ευαγγελάτο. Πολύγλωσσος, με δύο μεταπτυχιακά, στα ψηφιακά συστήματα και στην υπολογιστική γλωσσολογία, με διδακτορικό στην Αναγνώριση / Αθέτηση Πατρότητας Κειμένου μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης, ο 33χρονος Νίκος Μανουσάκης δεν είναι απλώς ένας υπερ-προσοντούχος νέος επιστήμονας.

Εχει την τυχερή ατυχία να διαπρέπει σε έναν επιστημονικό κλάδο του οποίου την ύπαρξη λίγοι γνωρίζουν στην Ελλάδα, πόσο μάλλον τις εκρηκτικές επαγγελματικές προοπτικές του. Σε ελεύθερη απόδοση, η δουλειά που κάνει θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένα είδος φιλολόγου-ντετέκτιβ. Αναλύοντας κείμενα της κλασικής γραμματείας με βάση αλγοριθμικούς κώδικες, ταυτοποιεί ή διαψεύδει την πιθανολογούμενη πατρότητά τους.

Το επάγγελμά του είναι περιζήτητο στο εξωτερικό, όπου χρυσοπληρώνουν γλωσσολόγους-αναλυτές σε εγκληματολογικά, αντιτρομοκρατικά και εταιρικά κέντρα πληροφοριών, όμως ο ίδιος προτιμά να ξεκλειδώνει το DNA του «Προμηθέα Δεσμώτη» και της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι». «Ημουν σχεδόν έτοιμος να φύγω, είχα κάνει αιτήσεις σε ερευνητικά κέντρα και υπήρχε αρκετά καλή προοπτική εξόδου. Eυτυχώς στάθηκα τυχερός. Μόλις τελείωσα το διδακτορικό μου, ανακοινώθηκε το πρόγραμμα του ΕΛΙΔΕΚ.

Οι παιδικοί μου φίλοι λείπουν σχεδόν όλοι στο εξωτερικό ή ψάχνονται να φύγουν. Κι εγώ όλα αυτά τα χρόνια των σπουδών ήμουν πολύ οριακά, με το ένα πόδι έξω. Τώρα ξέρω ότι αυτό που θα κάνω είναι μέσα στα ερευνητικά μου ενδιαφέροντα και έχει προοπτικές. Θέλω να μείνω στην Ελλάδα, όχι επειδή είμαι μαζοχιστής, αλλά επειδή με ενθουσιάζει αυτό που κάνω. Θεωρώ ότι τα πράγματα θα αρχίσουν να πηγαίνουν καλύτερα. Αν δεν ήμουν αισιόδοξος δεν θα έμενα στην Ελλάδα, θα την έριχνα τη μαύρη πέτρα».

Κατερίνα Ροζάκου

Προοπτική για έρευνα

Η Κατερίνα ολοκλήρωσε τη διδακτορική της διατριβή στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και έχει εργαστεί ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πρίνστον, στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και σε διάφορα ερευνητικά προγράμματα γύρω από τη μετανάστευση.

Τα τελευταία χρόνια διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ. Εφυγε από την Ελλάδα το 2016 και μόλις επέστρεψε στην Αθήνα. «Γιατί έφυγες και -κυρίως- γιατί επέλεξες να γυρίσεις;» τη ρωτήσαμε. «Είχα τελειώσει το διδακτορικό μου λίγο πριν ξεκινήσει η κρίση και το πάγωμα των ερευνητικών και διδακτικών θέσεων στα πανεπιστήμια. Πέρα από ευκαιριακά ερευνητικά προγράμματα, δεν είχα σταθερά αμειβόμενη απασχόληση. Ο άντρας μου επίσης δεν είχε σταθερή εργασία στην Ελλάδα εκείνη την εποχή.

Στην Ολλανδία η συνεργασία με τους συναδέλφους στο πανεπιστήμιο ήταν ίσως το καλύτερο κομμάτι της δουλειάς. Ηρθα σε επαφή με καινούργια θέματα, έρευνες και μια βιβλιογραφία που ήταν αρκετά μακριά από τα μέχρι τότε ενδιαφέροντά μου. Είχα επίσης την ελευθερία να αναπτύξω το αντικείμενό μου και να διδάξω σχετικά μαθήματα. Με φέρνει πίσω η προοπτική να κάνω έρευνα και να δουλέψω πάνω στο αντικείμενό μου. Επιθυμία μου είναι να δουλέψω με φοιτητές στο δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο. Οι επιφυλάξεις μου αφορούν στο πόσο κάτι τέτοιο θα είναι εφικτό, εάν δηλαδή θα μου δοθεί αυτή η δυνατότητα».

Στήριξη της Ερευνας στη χώρα

EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Του Κώστα Φωτάκη*

Η ανάσχεση της μονόπλευρης φυγής επιστημόνων στο εξωτερικό, που είχε σχεδόν δεκαπλασιαστεί κατά τα χρόνια της κρίσης, αποτέλεσε από την αρχή προτεραιότητα για την κυβέρνηση. Ιδιαίτερα για την κατηγορία των επιστημόνων με υψηλό βαθμό εξειδίκευσης, που είναι έτοιμοι να προσφέρουν στη χώρα, έχει σχεδιαστεί και εφαρμόζεται μια σειρά από μέτρα που απευθύνονται τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Κεντρικό χαρακτηριστικό των μέτρων αυτών είναι η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας σε συνδυασμό με περιβάλλοντα εργασίας που μπορεί να αποτελέσουν πόλους έλξης και έμπνευσης για νέους αλλά και καταξιωμένους επιστήμονες. Ο συνδυασμός αυτός είναι αναγκαία και ικανή συνθήκη για την προσέλκυση εξειδικευμένου επιστημονικού δυναμικού στη χώρα.

Βασικό εργαλείο στην προσπάθεια αυτή έχει αποδειχθεί το ΕΛΙΔΕΚ. Ειδικότερα, η δράση για τη στήριξη έργων μεταδιδακτορικών ερευνητών έχει ήδη αποφέρει τα πρώτα αχνά αλλά απτά δείγματα αναστροφής του brain drain νέων επιστημόνων που επιστρέφουν στην Ελλάδα ή άλλων που δεν μεταναστεύουν στο εξωτερικό.

Στην πρώτη προκήρυξη, από 1.671 ερευνητικές προτάσεις εγκρίθηκαν 192 ερευνητικά έργα που στηρίζονται με 34 εκατ. ευρώ. Από αυτά, τα 37 προέρχονται από ερευνητές που εργάζονται σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στο εξωτερικό.

Το γεγονός ότι οι ίδιοι οι μεταδιδάκτορες ερευνητές μπορεί να είναι Επιστημονικοί Υπεύθυνοι των έργων που έχουν προτείνει, να δημιουργήσουν τη δική τους ομάδα και να έχουν την ευκαιρία να αναδείξουν τη δημιουργικότητά τους, όπως προβλέπει ο νόμος για την Ερευνα, μαζί με τις προοπτικές σταδιοδρομίας που διανοίγονται, αποδείχτηκε καθοριστικό στοιχείο. Και έπεται η συνέχεια με τη δεύτερη προκήρυξη.

Ο δρόμος του ΕΛΙΔΕΚ ως νεοσύστατου Οργανισμού που εισάγει μια νέα αντίληψη για τη στήριξη της Ερευνας στη χώρα δεν είναι απαλλαγμένος από δυσκολίες και αντιστάσεις. Είναι καθήκον όλων μας να ξεπεράσουμε τις νοοτροπίες και τις αντιλήψεις του παρελθόντος που οδήγησαν σε αγκυλώσεις και αποθαρρύνουν το αξιόλογο δυναμικό που υπάρχει στη χώρα. Η επιτυχία των έργων αυτών θα εξασφαλίσει τις αναπτυξιακές προοπτικές που διανοίγονται κατά τη μεταμνημονιακή εποχή.

*αν. υπουργός Ερευνας & Καινοτομίας

   

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τυλίγουν... σουβλάκια με τα πτυχία τους
Σερβίρουν καφέδες, μοιράζουν φυλλάδια και σουβλάκια, με κάμποσους τίτλους σπουδών στο συρτάρι! Η ετεροαπασχόληση στα χρόνια της κρίσης δεν είναι επιλογή, είναι ανάγκη. Κάποτε, οι κακοπληρωμένες «δουλειές του...
Τυλίγουν... σουβλάκια με τα πτυχία τους
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Εσπασε» η ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας
Η συρρίκνωση της μεσαίας τάξης είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης που παρουσιάζει αποκλειστικά η «Εφ.Συν.». Κορυφαία αιτία αυτής της επιδείνωσης, σύμφωνα με την ILO, η μείωση του αριθμού των δημοσίων...
«Εσπασε» η ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Πτήση προς τη δημοκρατία»
Είναι νέοι και νέες Eλληνες μετανάστες. Φοιτητές ή εργαζόμενοι με χαμηλό εισόδημα που αναγκάστηκαν να φύγουν από την Ελλάδα λόγω κρίσης. Αμερική, Αγγλία, Γαλλία, Δανία, Ολλανδία, Ελβετία, 60 από τους χιλιάδες...
«Πτήση προς τη δημοκρατία»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Από το «κενό», στην κοινωνία: ένα εγχείρημα ένταξης προσφύγων
Εδώ και μέρες, η Δημοτική Αγορά της Κυψέλης είναι διακοσμημένη με δεκάδες φωτογραφίες της Αθήνας που έχουν τραβήξει πρόσφυγες στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος που αποσκοπεί στην απομάκρυνσή τους από το...
Από το «κενό», στην κοινωνία: ένα εγχείρημα ένταξης προσφύγων
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Είναι τραγικό σ’ αυτήν την ηλικία να μη γνωρίζουμε τι σημαίνει φασισμός»
Είναι μακράν το πιο ανησυχητικό στοιχείο των ευρωεκλογών: ένας στους δέκα νέους έως 24 ετών ψήφισε Χρυσή Αυγή. Η «Εφ.Συν.» μίλησε με άτομα 17-20 ετών αναζητώντας τις αιτίες.
«Είναι τραγικό σ’ αυτήν την ηλικία να μη γνωρίζουμε τι σημαίνει φασισμός»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Παραδοσιακές συνταγές για το εορταστικό τραπέζι από μετανάστριες
Είναι ίσως η μόνη γλώσσα που δεν έχει ανάγκη ούτε μία λέξη, αρκεί η γεύση, η μυρωδιά, τα χρώματα. Τρυπώσαμε στην κουζίνα του Δικτύου μεταναστριών Μέλισσα και οι φίλες μας μοιράστηκαν συνταγές κι αναμνήσεις από...
Παραδοσιακές συνταγές για το εορταστικό τραπέζι από μετανάστριες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας