Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι πληγές της μνήμης που δεν (πρέπει να...) σβήνουν

Στο κήρυγμά του μετά τη λειτουργία την Κυριακή ο μητροπολίτης Ιωαννίνων Μάξιμος χαρακτήρισε τον ναζισμό ως «ειδωλολατρία, μια δαιμονική κατάσταση η οποία δεν είχε ούτε θεό ούτε σεβασμό για την ανθρώπινη ύπαρξη, ούτε το χάρισμα και την έννοια της ελευθερία

Οι πληγές της μνήμης που δεν (πρέπει να...) σβήνουν

  • A-
  • A+

Με μία συμβολική, αλλά και ουσιαστική πρωτοβουλία, οι κάτοικοι του χωριού Ασπράγγελοι στο Ζαγόρι Ιωαννίνων ανέδειξαν για μία ακόμα φορά τη μνήμη της ναζιστικής βαρβαρότητας.

Στις 15 Ιουλίου 1943 γερμανικές δυνάμεις κατέκαψαν το χωριό, καταστρέφοντας τη συντριπτική πλειονότητα από τα περίπου 130 υπέροχα πετρόκτιστα σπίτια του. Ανάμεσά τους και την εκκλησία του Αγ. Νικολάου. 

Στα απομεινάρια αυτής της καμένης εκκλησίας τελέστηκε νωρίς το πρωί, προχθές, αρχιερατική θεία λειτουργία χοροστατούντος του μητροπολίτη Ιωαννίνων Μάξιμου.

Παρέστησαν πολλοί κάτοικοι του χωριού, ο βουλευτής Ιωαννίνων του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Καραγιάννης, ο περιφερειάρχης Αλέξανδρος Καχριμάνης, ο δήμαρχος Ζαγορίου Βασίλης Σπύρου κ.ά. 

Αντίστοιχη λειτουργία τελέστηκε για τελευταία φορά στον ναό το 1938 για την εορτή της Πεντηκοστής, πέντε χρόνια πριν από την πυρπόλησή του, οπότε υπήρχε και ένας επιπλέον θρησκευτικός συμβολισμός για την ιερότητα του χώρου. 

Λειτούργησε, όμως και ως μία ακόμα αφορμή για τους κατοίκους να επαναφέρουν στη συλλογική μνήμη το δράμα του χωριού τους εκείνο το «μαύρο» καλοκαίρι για όλη την Ηπειρο του 1943, όταν εκατοντάδες χωριά δέχτηκαν τις επιθέσεις αποσπασμάτων του γερμανικού στρατού κατοχής, με εκατοντάδες αμάχους εκτελεσμένους, χιλιάδες σπίτια στην πυρά, ομηρίες, φυλακίσεις και βασανισμούς.

Ξεχωρίζουν τα εγκλήματα στη Μουσιωτίτσα, το Κομμένο ή τους Λιγκιάδες τον Οκτώβριο για τα πολλά θύματα, αλλά ίσως να μην υπάρχει χωριό στον νομό Ιωαννίνων και στο μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου που να μη γνώρισε τον θάνατο, την καταστροφή και το δράμα εκείνη την περίοδο. 

Από γενιά σε γενιά 

Από τις 6 Ιουλίου 1943, όταν ναζιστικές δυνάμεις κατεβαίνουν από τα χωριά της νότιας Αλβανίας τον κάθετο άξονα προς τα Ιωάννινα, δεν υπάρχει μέρα σχεδόν χωρίς φονικά χτυπήματα στον τοπικό πληθυσμό. Αηδονοχώρι, Κεφαλόβρυσο, Ζαγοροχώρια και μετά τα χωριά ώς την Αρτα και την Πρέβεζα, η Παραμυθιά, τα χωριά της Πίνδου στη συνέχεια, αλλεπάλληλες επιχειρήσεις, διαταγές αντιποίνων, «εκκαθαρίσεις», που δεν θα σταματήσουν ώς τον Αύγουστο του 1944.

Οι «στόχοι» των Γερμανών είναι η «ασφάλεια» των οδικών αξόνων, η αντιμετώπιση ανταρτικών ομάδων, η προετοιμασία για την πιθανή απόβαση των Συμμάχων στα παράλια.

Πόσοι φόνοι όμως και πόσες καταστροφές μπορούν να δικαιολογηθούν με τέτοια επιχειρήματα;

Γιατί δεν είχε τέλος αυτή η εκστρατεία του θανάτου; Και πώς άραγε μπορεί να επουλωθεί αυτή η «πληγή» της μνήμης που φαίνεται ότι περνά από γενιά σε γενιά με εκδηλώσεις που δεν υποχωρούν, αλλά αυξάνουν ίσως με τον χρόνο, ενώ εντείνεται και η επιστημονική έρευνα για όσα έγιναν καθώς και το πολιτικό ενδιαφέρον που συμπυκνώνεται στο ζήτημα των αποζημιώσεων

Για την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, χτισμένη το 1778, υπάρχουν σκέψεις να γίνουν εργασίες ανάδειξης με τη συνεργασία όλων των τοπικών φορέων, διατηρώντας όμως τη σημασία της ως μνημονικού τόπου. 

Στο κήρυγμά του μετά τη λειτουργία την Κυριακή ο μητροπολίτης Ιωαννίνων Μάξιμος χαρακτήρισε τον ναζισμό ως «ειδωλολατρία, μια δαιμονική κατάσταση η οποία δεν είχε ούτε θεό ούτε σεβασμό για την ανθρώπινη ύπαρξη, ούτε το χάρισμα και την έννοια της ελευθερίας». 

Για τις αποζημιώσεις

Ο δήμαρχος Ζαγορίου Βασίλης Σπύρου, μιλώντας στην «Εφ.Συν.», τονίζει ότι οι πληγές δεν πρόκειται να σβήσουν:

«Το Ζαγόρι πλήρωσε υψηλό τίμημα, σε ανθρώπινες απώλειες, καταστροφή σπιτιών και δημόσιων κτιρίων, θρησκευτικών μνημείων και συνολικά της αρχιτεκτονικής του παράδοσης. Οι πληγές αυτές από τη ναζιστική θηριωδία δεν πρόκειται ποτέ να σβήσουν -άλλωστε είναι ορατές παντού, ιδίως στο Ανατολικό Ζαγόρι- από τη μνήμη όσων επέζησαν, αλλά και των νεότερων γενεών που μαθαίνουν τη μαύρη αυτή σελίδα της ιστορίας του τόπου μας. Αυτόν τον σκοπό έχει άλλωστε και η "Ημέρα Μνήμης Ζαγορίου", που τιμάται κάθε χρόνο την πρώτη Κυριακή του Ιουλίου στο Γρεβενίτι, χωριό με τα περισσότερα θύματα, αλλά και άλλες εκδηλώσεις, όπως η σημερινή στους Ασπραγγέλους, με αρχιερατική θεία λειτουργία στην καμένη από τους ναζί εκκλησία του Αγίου Νικολάου, στις 15 Ιουλίου 1943», σημειώνει ο κ. Σπύρου.

Και επαναφέρει το αίτημά του για μία ακόμα συμβολική ενέργεια: «Ο δήμος μας, μέλος του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών Ελλάδος περιόδου 1941-1944, αναμένει την ικανοποίηση του αιτήματός του από το υπουργείο Εσωτερικών για αναγνώριση και άλλων 11 χωριών του ως Μαρτυρικών για να προστεθούν στα 12 ήδη αναγνωρισμένα και βέβαια ποτέ δεν θα πάψει να διεκδικεί τις αποζημιώσεις που οφείλονται, την ηθική αναγνώριση της καταστροφής και του πόνου που προκάλεσαν τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής και στο Ζαγόρι», τονίζει. 

Για τον βουλευτή Γιάννη Καραγιάννη, που κατάγεται από τους Ασπραγγέλους, υπάρχουν πολλαπλές παράμετροι που σηματοδοτούνται και από την εκδήλωση της Κυριακής, όπως λέει στην «Εφ.Συν.»:

«Η πρώτη έχει να κάνει με την υπενθύμιση, ιδίως στις νέες γενιές, του διαχρονικού συνθήματος "Ποτέ πια φασισμός" και το δεύτερο με την πάγια, επιβεβλημένη και σταθερή θέση στο ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων. Οσοι από μας καταγόμαστε από μαρτυρικά χωριά έχουμε χρέος και ευθύνη να επιμένουμε, χωρίς όμως φανατισμό, στο ζήτημα αυτό. Δυστυχώς, τα μεγάλα εγκλήματα της γερμανικής ταξιαρχίας ''Εντελβάις'', που αιματοκύλησε και κατέστρεψε δεκάδες χωριά σε όλη την Ηπειρο, όπως και τους Ασπραγγέλους τις 15 Ιουλίου του '43, παραμείνανε ατιμώρητα».

Και συμπληρώνει για ένα θέμα που ανέδειξε πέρυσι και η «Εφ.Συν.»:

«Πριν από έναν χρόνο περίπου κατέθεσα στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής τον φάκελο του ιστορικού αναλυτή Αλέκου Ράπτη που ερευνά εδώ και πολλά χρόνια τα εγκλήματα της ''Εντελβάις'' στην Ηπειρο, για να αποτελέσει ακόμη ένα αποδεικτικό στοιχείο στο μεγάλο ζήτημα των αποζημιώσεων. Οπως η Γερμανία βοηθήθηκε οικονομικά μετά τον πόλεμο από τους Συμμάχους, οφείλει με την ίδια σοβαρότητα και ευθύνη να επανεξετάσει το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου». 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η μνήμη ψάχνει δρόμους να εκφραστεί
Κυριακάτικο πρωινό με ήλιο και καλό καιρό με θέα τη λίμνη Ιωαννίνων, αυτό το πρώτο του Οκτωβρίου. Απέναντι από την πόλη, ψηλά στο Μιτσικέλι, στην πλατεία στις Λιγκιάδες, μια σύντομη τελετή, όπως κάθε χρόνο,...
Η μνήμη ψάχνει δρόμους να εκφραστεί
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Προτεραιότητά μου, η ανάδειξη της ταυτότητας των Ιωαννίνων»
Μπορεί τα Γιάννενα να αποφάσισαν ποιον δήμαρχο θέλουν για την επόμενη τετραετία, η εκλογή του Μωυσή Ελισάφ, όμως, αποτελεί είδηση με διεθνή αντίκτυπο, αφού για πρώτη φορά εκλέγεται Ελληνας Εβραίος δήμαρχος.
«Προτεραιότητά μου, η ανάδειξη της ταυτότητας των Ιωαννίνων»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αναζητώντας τη Νέλλη και τη συλλογική ταυτότητα
Μία επιστροφή, ο δρόμος προς το σπίτι, την πατρίδα, την προσωπική ταυτότητα. Τη Δευτέρα το βράδυ, εκατοντάδες κάτοικοι των Ιωαννίνων, άντρες και γυναίκες όλων των ηλικιών, ακολούθησαν την πορεία της εικαστικού...
Αναζητώντας τη Νέλλη και τη συλλογική ταυτότητα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αναστάσιμη μουσική από τους τάφους των δολοφονημένων παιδιών
Η Στέλλα Σάλεμ ζει και κινείται σε ένα αόρατο νεκροταφείο. Καθημερινά βάζει ονοματεπώνυμα σε χιλιάδες, ανώνυμους μέχρι σήμερα, τάφους. Μόνη της, εκπληρώνει το χρέος της Θεσσαλονίκης, αλλά και της ανθρωπότητας,...
Αναστάσιμη μουσική από τους τάφους των δολοφονημένων παιδιών
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η ζώσα μνήμη μιας μακραίωνης παράδοσης
Η πόλη των Ιωαννίνων είναι μία από τις λίγες πόλεις της χώρας που τιμούν την Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος. Η εκδήλωση θα γίνει με διοργανωτές την Περιφέρεια Ηπείρου σε...
Η ζώσα μνήμη μιας μακραίωνης παράδοσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας