Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λιγότερα αλλά πιο βαριά αδικήματα έφερε η κρίση...

Τα αδικήματα ακολουθούν μια ανοδική πορεία από το 1987 μέχρι και το 2006, οπότε φτάνουν στην υψηλότερη τιμή τους για την περίοδο της τελευταίας 25ετίας

ΕUROKINISSI / ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΩΝΤΑΝΟΣ

Λιγότερα αλλά πιο βαριά αδικήματα έφερε η κρίση...

  • A-
  • A+

Πολλά αλλάζουν σε 25 χρόνια: οι επικρατούσες αντιλήψεις, ο τρόπος που προσμετρούνται τα δεδομένα, οι αναπαραστάσεις για αυτά. Στη χώρα μας την εποχή της ευδαιμονίας και της ευρωπαϊκής σύγκλισης ακολούθησε μία σχεδόν δεκαετής κρίση, οικονομική, κοινωνική, αξιακή. 

«Το εγκληματικό φαινόμενο στην Ελλάδα σήμερα, Δεδομένα και Αναγνώσεις» είναι το πρόσφατο βιβλίο του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (εκδόσεις Παπαζήση) που στις περισσότερες από 400 σελίδες του επιχειρεί να διερευνήσει πως έχει διαμορφωθεί η εικόνα του εγκλήματος την τελευταία 25ετία στη χώρα μας, από το 1987 έως το 2015, αν έχει επηρεαστεί από την οικονομική κρίση και παράλληλα να συνάγει συμπεράσματα χρήσιμα για τη χάραξη μιας αντεγκληματικής πολιτικής.

Όμως εκτός από την ραγματικότητα που ποτέ δεν παραμένει ίδια, η μελέτη της διευθύντριας ερευνών του ΕΚΚΕ Ιωάννας Τσίγκανου σε συνεργασία με τις κοινωνιολόγους και εγκληματολόγους Ηλέκτρα Κουτσούκου, Ιουλία Λαμπράκη και Μάρθα Λεμπέση αναμετράται με τις θεωρίες που θα μπορούσαν να ερμηνεύσουν τις τάσεις του εγκλήματος αλλά και τα στερεότυπα: γεννάει η φτώχεια το έγκλημα, κατά πόσο τα ποσοτικά δεδομένα βοηθούν στην κατανόηση εγκλήματος και εγκληματία, μήπως αποτελούν προϊόντα της εξουσίας που τα συγκεντρώνει, μπορεί η συζήτηση για την επικινδυνότητα να προδίδει τη θέση των ομιλητών αποτελώντας μια θεωρητική κατασκευή που αντανακλά μέρος μόνο της πραγματικότητας; 

Με δεδομένες λοιπόν τις επιφυλάξεις ως προς την κατασκευή και αναπαραγωγή των στοιχείων αναπαριστούν ενδεικτικές όψεις του εγκλήματος στη βάση των επίσημων δεδομένων τοποθετώντας πάντα το φαινόμενο μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του.   

Ποιο είναι το βασικό συμπέρασμα; 

«Η τάση είναι απόλυτα διαυγής. Η διόγκωση του εγκληματικού φαινομένου εντοπίζεται στους καιρούς της ευφορίας, άλλως στην εποχή μιας οικονομικά εύρωστης επιφανειακά τουλάχιστον κοινωνικής πραγματικότητας που συνοδευόταν από μια ηθικού τύπου αξιακή αμεριμνησία.

»Αντίθετα την εποχή των δεινών που επέφερε η κρίση, οι πολιτικές λιτότητας και τα μνημόνια της δυσφορίας το εγκληματικό φαινόμενο φαίνεται να υποφέρει κι αυτό, να συρρικνώνεται, να συμπιέζεται από την κρατούσα οικονομική κυρίως
απραξία
» παρατηρεί η κ. Τσίγκανου και συμπληρώνει:

«Η εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη αν την παρατηρήσει κανείς προσεκτικά. Γιατί την ίδια στιγμή αλλάζει η ποιότητα του εγκλήματος καθώς αυξάνονται τα λεγόμενα βαριά αδικήματα.

»Και μετά το ξάφνιασμα της κρίσης που επέφερε μία κάμψη της εγκληματικότητας, αυτή εσχάτως εμφανίζει μια διστακτική ανάκαμψη παρά το γεγονός ότι η κρίση συνεχίζει να ταλαιπωρεί τη χώρα…». 

Όσο για τη διαφθορά, το έγκλημα που διαπράττεται σε βάρος όλων μας; Αυτή δεν αποτιμάται με ασφαλείς μετρήσεις και εργαλεία καθώς εμπίπτει στον σκοτεινό αριθμό, μια πραγματικότητα που δυστυχώς παραμένει ασύλληπτη. 

«Τα δεδομένα και τα στοιχεία από τις διωκτικές, ποινικές, σωφρονιστικές αρχές, αφορούν ένα μικρό δείγμα του πληθυσμού, καθώς η ορατή εγκληματικότητα όχι μόνο δεν αντιπροσωπεύει το πραγματικό μέγεθος του εγκληματικού φαινομένου αλλά ούτε και τη φύση του. Όπως το παγόβουνο μόνο η κορυφή είναι ορατή και άδηλο το μεγαλύτερο τμήμα του». 

Σε κάθε περίπτωση όμως όσο περιορισμένη κι αν είναι αυτή η εικόνα ξετυλίγει ένα μωσαϊκό καταστάσεων που αφορούν την κοινωνική πραγματικότητα: από τις επιπτώσεις της κρίσης στην οικογένεια, την κοινωνική αναταραχή που προκάλεσε η βίαιη εφαρμογή των μέτρων λιτότητας μέχρι τη ναυαρχίδα των αδικημάτων που σχετίζονται με τη θεμέλια σημασία των νόμων και αφορούν την προστασία της περιουσίας- αδικήματα που καμία κρίση δεν αγγίζει καθώς αυξάνονται τόσο στην ευμάρεια όσο και στην κρίση.


Διαπιστώσεις

Πως διαμορφώνεται η εικόνα της εγκληματικότητας σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία και ποιες είναι οι τάσεις του; 

Σύμφωνα με τη στατιστική της Αστυνομίας τα αδικήματα ακολουθούν μια ανοδική πορεία από το 1987 (303.182 αδικήματα) μέχρι και το 2006 όπου
και φτάνουν την υψηλότερη τιμή τους (463.750 αδικήματα) για την περίοδο της τελευταίας 25ετίας.

Έκτοτε ακολουθούν καθοδική πορεία. Το 2015 τα διαπραχθέντα αδικήματα δεν ξεπέρασαν τα 222.245 σε όλη την επικράτεια. 

Τη διετία 2011 (194.031) και 2012 (194.144) καταγράφονται οι ιστορικά χαμηλότερες τιμές ενώ στη συνέχεια τραβούν ξανά την ανηφόρα έστω και με πιο ήπιους ρυθμούς. Ωστόσο αυτή η εικόνα δεν είναι πλήρης.

Τη συμπληρώνει το γεγονός ότι από το 2010 που υπογράφηκε το πρώτο μνημόνιο τα βαρύτερα αδικήματα σε βαθμό κακουργήματος ακολουθούν μια αύξουσα πορεία που κορυφώνεται μαζί με την κορύφωση της κρίσης τα έτη 2012-13 όπου ξεπερνούν τις 14.000 για να μειωθούν στη συνέχεια.

Αντίθετα τα ελαφρύτερης βαρύτητας αδικήματα ακολουθούν τη γενική πορεία της διαπιστωμένης εγκληματικότητας στη χώρα

Πτωτική είναι και η τάση που αφορά τους εντοπισθέντες δράστες: το 1987 φτάνουν τους 285.197, κορυφώνεται το 2001 (425.492 δράστες), αγγίζει ιστορικό χαμηλό το 2013 (98.784) τάση που σχεδόν διατηρείται μέχρι σήμερα δραστών τάση που σχεδόν συνεχίζεται μέχρι σήμερα (2015 111.020 δράστες). 

Η παραβατική δραστηριοποίηση των αλλοδαπών ακολουθεί το ρυθμό αύξησης των μεταναστευτικών ροών στη χώρα ενώ επισημαίνεται η μεγάλη θεατότητα αυτής της κοινωνικής ομάδας καθώς συγκεντρώνει την προσοχή των διωκτικών αρχών με μεγαλύτερη ένταση: το ποσοστό συμμετοχής τους στη διαπιστωμένη εγκληματικότητα αγγίζει το ιστορικά υψηλό 42,2% το 2012 κι έκτοτε φθίνει (34% το 2014). 

►Αν κάτι εντυπωσιάζει όμως είναι η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην εγκληματικότητα που έχει υπερτριπλασιαστεί με την πάροδο του χρόνου: ξεκίνησε από το 8-9% τότε που θεωρείτο ανδροκρατούμενη η συμμετοχή στο έγκλημα κι έφτασε να αθροίζει ως ποσοστό το ¼ της συμμετοχής στην παραβατική συμπεριφορά αγγίζοντας το 26,2% το 2015, με μια ερμηνεία να είναι η έκθεση της σύγχρονης γυναίκας σε δραστηριότητες και ρόλους παραδοσιακά προορισμένων για άνδρες. 

►Ποια είναι η ηλικία των δραστών; Διαθέτει ωριμότητα καθώς πρώτη έρχεται η ηλικιακή κατηγορία των 35-44 ετών, ακολουθούν οι ηλικίες 30-34 και των 45-59 ετών αφήνοντας την τέταρτη θέση στους νεότερους 25-29 ετών.

Σε αντίθεση με τα χρόνια της ευμάρειας που τα σημαντικά ποσοστά δραστών αφορούσαν ανήλικους και μετέφηβους. Πάντως σε όλες οι ηλικιακές κατηγορίες η πτώση των ποσοστών μετά την κρίση είναι ραγδαία.

Κρίση

►Τα εγκλήματα που σχετίζονται με το γάμο και την οικογένεια (διατάραξη οικογενειακής τάξης, παραβίαση υποχρέωσης για διατροφή, εγκατάλειψη εγκύου, παραμέληση εποπτείας ανηλίκου) δείχνουν πόσο υποφέρει ο θεσμός λόγω της κρίσης αφού διαπιστώθηκε ότι η πορεία τους βαίνει ανησυχητικά αύξουσα ιδιαίτερα εν μέσω κρίσης: από 44 το 1987 σε 1234 το ’12 και 2.404 το 2015.

Εντυπωσιάζει η συμμετοχή γυναικών σε αυτά (1/4) ενώ γίνεται φανερό ότι όλο και περισσότεροι γονείς αδυνατούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους λόγω κρίσης. 

►Οι παραβατικές συμπεριφορές κρατικών λειτουργών και υπαλλήλων (δωροδοκίες, υπεξαιρέσεις, χρήσεις ψευδεπίγραφων εγγράφων, καταχρήσεις εξουσιών) αποκαλύπτονται πλέον και καταγράφονται με αυξητικό ρυθμό κατά
τη διάρκεια της κρίσης.

Κοινωνική ανυπακοή 

Όμως η στατιστική της Αστυνομίας μαρτυρεί πολλά γεγονότα που συνθέτουν την πραγματικότητα. Ένα από αυτά είναι η κοινωνική αντίδραση στη βία της φτωχοποίησης που επιβάλλεται που μεταφράζεται με ποικίλα αδικήματα στη γλώσσα των διωκτικών αρχών.  

Τα χρόνια των μνημονίων η εγκληματικότητα απογειώνεται στα αδικήματα που αφορούν προσβολές κατά της πολιτειακής εξουσίας (θεσμών και προσώπων εξουσίας): από 536 το 1987, σημείωσαν κατακόρυφη αύξηση μετά το 2008 (1170), σημειώνοντας αριθμό ρεκόρ 4.243 σχετικών αδικημάτων το 2013 και να μειωθούν σταδιακά έκτοτε φτάνοντας τα 3.838 αδικήματα το 2015.

Σε αυτά αυξημένη εμφανίζεται η συμμετοχή νεαρότερων δραστών και αλλοδαπών. «Τα μνημόνια δεν εφαρμόζονται αναίμακτα» όπως παρατηρούν οι συγγραφείς: οι τέσσερις κυβερνήσεις σε διάστημα σχεδόν μιας τετραετίας- από δύο εκλογικές αναμετρήσεις το ‘12 και το ’15- ίσως δίνουν μια ερμηνεία στα σχετικά δεδομένα.

Επεισόδια στο περιθώριο ειρηνικών διαμαρτυριών, η εμφάνιση του ναζιστικού κόμματος με ακραία ρητορική και πρακτική κατά όψεων του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, η ψήφιση και εφαρμογή των μνημονιακών μέτρων λιτότητας αναζωπυρώνει την κοινωνική αγανάκτηση που στράφηκε ακόμη και κατά φορέων άσκησης εξουσίας δίνουν το κοινωνικό πλαίσιο αυτών των αδικημάτων. 

Η κοινωνική αντίδραση αντανακλάται και στις πράξεις που χαρακτηρίζονται ως «αδικήματα επιβουλής της δημόσιας τάξης» και  από 76 αδικήματα και 39 άτομα το 1987 έφτασαν τα 640 αδικήματα και τους 2185 δράστες το 2015. 

Πρόκειται για πράξεις που απειλούν την κοινωνική ευταξία και την ρυθμισμένη οργάνωση του δημόσιου χώρου, πρόκληση ή διέγερση δημόσια σε απείθεια κατά των νόμων,  δημόσιο εγκωμιασμό εγκλήματος, παρότρυνση σε διάπραξη αδικήματος, διατάραξη κοινής ειρήνης που αφορά ενέργειες συναθροισμένου πλήθους.

Η αύξηση των κοινωνικών περιστάσεων που προκάλεσαν την εφαρμογή αυτών των διατάξεων ενδεικτικά αφορούσαν την άσκηση δίωξης κατά βουλευτών και μελών της Χρυσής Αυγής ιδιαίτερα μετά τη δολοφονία Φύσα, την αυξημένη δυναμική των κινητοποιήσεων, το κίνημα «δεν πληρώνω» για διόδια ή φορολογικές οφειλές κ.α 

Ζωή

►Το δικαίωμα στη ζωή αποτελεί ίσως θεμέλιο λίθο του πολιτισμού μας. Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν πρωτότυπη για την παγκόσμια βιβλιογραφική παραγωγή τη συνέχιση της πτωτικής πορείας των ανθρωποκτονιών στη χώρα κατά τα χρόνια της κρίσης και μάλιστα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα: το 1987 καταγράφηκαν 1663 αδικήματα, το 1998 σημειώθηκε η υψηλότερη καταγραφή 2.059  ανθρωποκτονιών και η συνέχεια ήταν πτωτική για να φράσσουν στις 544 το 2015.

Οι δράστες είναι κυρίως άνδρες πάνω από 30, η συμμετοχή αλλοδαπών στο αδίκημα εκτινάσσεται ενώ αυξάνει και η συμμετοχή των γυναικών. 

Αλλά και σε ότι αφορά την ανθρώπινη ακεραιότητα παρατηρείται μείωση στις σωματικές βλάβες κάτι στο οποίο συνεισφέρει η διαφορετική πλέον ταξινόμηση των αυτοκινητιστικών ατυχημάτων. 

Η πτωτική πορεία των αδικημάτων κατά της ζωής σύμφωνα με τις επιστήμονες υποδηλώνει την εξέλιξη σε αξιακό επίπεδο της χώρας, με μια περιστασιακή αναδίπλωση την περίοδο της παρατεταμένης κρίσης να υποδεικνύει τη σύγχρονη νοηματική ανασφάλεια.

Οπλα

Και μπορεί οι ανθρωποκτονίες να μειώνονται ωστόσο αυξάνονται οι παραβάσεις της νομοθεσίας περί όπλων στην κρίση: τα 501 συναφή αδικήματα του ’87, γίνονται 1390 το 2007, ξεπερνούν τις 2000 το ‘10 (2056 για την ακρίβεια), φτάνουν τις 9.850 καταγραφές -το ιστορικό υψηλό της περιόδου το 2013, και περιορίζονται στις 6.027 το ’15. 

Η απεικόνιση των γνωστών δραστών δείχνει κυρίως ημεδαπούς άνδρες, στο ¼ την συμμετοχή των αλλοδαπών δραστών και στο άλλο ¼ των γυναικών με μεγαλύτερη εξοικείωση των δραστών από 21 ετών και άνω. 

Επαιτεία 

Και η Αστυνομία έχει καρδιά ή όταν η κοινωνία εξαθλιώνεται μαζικά δεν έχει νόημα το κυνήγι των ευάλωτων; Σε αντίθεση με το αναμενόμενο τα αδικήματα επαιτείας και αλητείας που καταγράφονται παρουσιάζουν έντονα πτωτική πορεία τα χρόνια της κρίσης: από 233 περιπτώσεις το 1987 και 1645 το 2009 φτάνουν τις 115 καταγραφές το 2015.

«Σε μια εποχή που η χώρα μαστίζεται από την ανεργία και οι άστεγοι πλημμύρισαν κυριολεκτικά την Αθήνα, οι διωκτικές αρχές εμφανίζονται ιδιαίτερα επιεικείς στο χαρακτηρισμό των σχετικών συμπεριφορών» παρατηρούν οι ερευνήτριες.

Ανεξαρτήτως κρίσης

Τα αδικήματα περί την γενετήσια ελευθερία δεν παρουσιάζουν σημαντικές μεταβολές καθώς διαχρονικά δεν καταγγέλλονται, και ακολουθούν τη δική τους διαδρομή ανεξαρτήτως κρίσης. 

Ακόμη και ο βιασμός παρά την χαμηλή του θεατότητα φαίνεται να παραμένει ανεπηρέαστος από την κρίση αλλά και την εκστρατεία ευαισθητοποίησης των γυναικών παρά τη νομοθέτηση το 2006 της ποινικοποίησης του ενδοοικογενειακού βιασμού παρουσιάζοντας μια κανονικότητα στη διακύμανσή του ανάμεσα στις 200-250 καταγραφές ετησίως.

Οι δράστες συχνά άνω των 35, τελευταία εμφανίζονται και 20ρηδες ενώ καταγράφονται και ελάχιστες περιπτώσεις με δράστες γυναίκες για να αμφισβητηθεί αχνά το στερεότυπο του άνδρα βιαστή. 

Ναρκωτικά: Συνεχής ανοδική η πορεία με διακυμάνσεις και για τις παραβάσεις της νομοθεσίας περί ναρκωτικών ανεξαρτήτως κρίσης: τα 2.020 αδικήματα του 1991, φτάνουν τα 7.516 το 2011 και τα 12.070 το 2015. 

Είναι σαν το αδίκημα αυτό να μεγιστοποιήθηκε τα χρόνια της ευμάρειας και να γιγαντώθηκε στην κρίση, με περιορισμένη συμμετοχή των αλλοδαπών χρηστών, δραματικά αυξημένη των γυναικών (22,4% το 15), πτωτικές τάσεις ανάμεσα στις νεότερες ηλικίες και κυρίως χρόνιους χρήστες άνω των 35 ετών.

Όπως παρατηρούν και οι ερευνήτριες ο παγκόσμιος πόλεμος κατά των ναρκωτικών διεθνώς ελέγχεται ως προς την αποτελεσματικότητά του ενώ η εγκληματοποιημένη χρήση «αποδεικνύεται αλυσιτελής ως προς την αποτρεπτική της δύναμη».

Αντιθέτως τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι οι πρακτικές αυτές συνιστούν ένα από τα «καταφύγια κοινωνικών αδιεξόδων, στερήσεων και αδικιών τόσο εκτός όσο και εντός της οικονομικής κρίσης» διαπίστωση που επαναφέρει στη συζήτηση την κοινωνική φυσιογνωμία του ζητήματος.

Λαθρεμπορία: παρά τη ρητορεία για την απώλεια τεράστιων φορολογικών εσόδων από λαθρεμπορία όπλων, τσιγάρων, καυσίμων, τα αποτελέσματα των διωκτικών αρχών είναι πενιχρά σε αυτόν τον τομέα για να τεθεί το ερώτημα της πραγματικής βούλησης της πολιτείας για την πάταξή της: από τις 161 καταγραφές του 1987, το 2015 καταγράφονται μόλις 158 σχετικές παραβάσεις, για να θυμηθούμε και τις αμνηστεύσεις πρατηριούχων από οικονομικούς αξιωματούχους που άλλαζαν κομματικό στρατόπεδο ταχύτερα από
τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.


Κατά της ιδιοκτησίας

Τι γίνεται όμως με τα αδικήματα που στρέφονται κατά της ιδιοκτησίας, προνομιακό πεδίο προστασίας κάθε δικαίου επί γης;

Διόλου τυχαία οι κλοπές, διαρρήξεις, ληστείες, φθορές ιδιοκτησιακών αντικειμένων είναι η  κατηγορία που συγκεντρώνει το 40-50% του συνόλου των διαπραχθέντων εγκλημάτων στη χώρα.

Και μπορεί η ληστεία να εμπεριέχει βία ακόμη και κατά προσώπων όμως το νομικό της «τσουβάλιασμα» με την κλοπή πλήττει τη δυνατότητα συγκριτικών αποτιμήσεων. 

Η συνολική πορεία αυτών των αδικημάτων είναι «δυσθεώρητα ανοδική»: 38.562 αδικήματα το 1987, 90.583 το 1997, 102.735 το 2009, 108.081 το ‘10, υψηλότερη καταγραφή το ’13 με 124.536 καταγραφές,  119.778 το ‘15. 

Αντίστοιχα οι γνωστοί δράστες από 9.204 άτομα το ‘96, φτάνουν τα 26.391 άτομα το ’15: πρόκειται κυρίως για Έλληνες που αποθρασύνονται με την έλευση της κρίσης ενώ η συμμετοχή των μεταναστών κυμαίνεται σε αισθητά μικρότερα ποσοστά με εμφανείς τάσεις συγκράτησης από την κρίση μέχρι σήμερα και αισθητά ανοδική συμμετοχή γυναικών (10-30% του συνόλου).

Μετά την κρίση δεν υπάρχουν ηλικιακοί περιορισμοί καθώς περιλαμβάνονται και ανήλικοι (13-17 ετών). Παρά τις διαφορετικές νομικές ταξινομήσεις αντίστοιχη είναι πορεία της διακεκριμένης κλοπής. 

Εντελώς ατομική πορεία διαγράφουν οι διαρρήξεις: Από 25945 γνωστούς δράστες το 1998- πρώτο έτος καταγραφής δραστών- φτάνουν στο ιστορικό υψηλό των 56.720 δραστών το 2004 της αυξημένης επιτήρησης λόγω Ολυμπιακών αγώνων, μειώνονται στους 55.649 το ‘11 και φθίνουν έως τους 22.505 το ‘15.

Παράλληλα η κλοπή αντικειμένων ευτελούς αξίας σταδιακά σχεδόν εξανεμίζεται καθώς η επιβίωση επισκιάζει τα υπόλοιπα λόγω κρίσης. Κυρίαρχο αναδεικνύεται το αδίκημα της κλοπής: η ογκώδης ανοδική πορεία του φαίνεται ανεπηρέαστη από την κρίση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία οι 36.672 γνωστοί δράστες του 1987 υπερδιπλασιάζονται σε μία δεκαετία (85.070 το 1997) και συνεχίζουν να αυξάνονται και με την κρίση (96.435 το ‘10, 113.012 το ‘13, 109.496 το ‘15): όπως διευκρινίζουν οι ερευνητές πρόκειται για άτομα φερόμενα ως δράστες από την Αστυνομία και υψηλής θεατότητας (αλλοδαποί). 

Ανοδική πορεία διαγράφει και το αδίκημα της ληστείας από 1.102 ληστείες το 1990, σε 2.131 το 2002 και μετά το 2010 οι ετήσιες καταγραφές να κυμαίνονται γύρω στις 4.500 αδικήματα μεσοσταθμικά με ρεκόρ εγγραφών το 2013 (5.514 αδικήματα) ενώ το 2015 έκλεισε στις 4.775 καταγραφές. 

Ακολούθως αυξάνονται και οι γνωστοί δράστες από 534 το 96 σε 2.402 το 15, κυρίως ημεδαποί, με πτωτική συμμετοχή αλλοδαπών στην κρίση και θεαματική αύξηση στη συμμετοχή γυναικών (από 5,8% το ‘96 στο 36,4% το ’15).

Το ανησυχητικό; Με τα χρόνια ανεβαίνει η συμμετοχή ανηλίκων. «Στα αδικήματα κατά της ιδιοκτησίας δοκιμάζεται η διασύνδεση της φτώχειας με την εγκληματικότητα ενώ φαίνεται ότι η ιδιοκτησία είναι ευάλωτη σε προσβολές τόσο στον πλούτο όσο και στην φτώχεια καθώς κλοπές και ληστείες διαγράφουν ανοδική τροχιά.

»Η ανοδική τάση που καταγράφεται σε αυτά τα αδικήματα αγκαλιάζει ολόκληρη την εικόνα της διαπιστωμένης εγκληματικότητας λόγω του όγκου των καταγραφών και του βάρους των συμπεριφορών (χρήση όπλων, διαρρήξεις σε σπίτια) με σημαντικές επιπτώσεις τόσο για το φόβο του εγκλήματος όσο και για την αντιμετώπιση του εγκληματικού φαινομένου» παρατηρούν οι ερευνήτριες.

Στατιστική Δικαιοσύνης

Ποιες είναι οι αναπαραστάσεις του εγκλήματος όπως αυτή αποτυπώνεται από την απονομή της δικαιοσύνης και τις αποφάσεις των δικαστηρίων; 

Η στατιστική της Δικαιοσύνης, δεδομένα που διατηρεί η Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία δίνει μια εικόνα που συμπίπτει με αυτή της Αστυνομίας: καταγράφει την πτωτική πορεία της συνολικά διαπιστωμένης εγκληματικότητας, με σημαντική καθοδική κατεύθυνση κατά τα πρώτα χρόνια της κρίσης και σημάδια σταθεροποίησης σε ιστορικά χαμηλές τιμές έκτοτε. 

Αντιθέτως τα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας εμφανίζουν  σημαντική άνοδο που μεγιστοποιείται κατά τη διάρκεια της κρίσης. 

Το σύνολο των καταδικασθέντων ανά έτος για την περίοδο 1996-2010 επιδεικνύει μια ξεκάθαρα πτωτική πορεία που εκτός των άλλων φανερώνει μια επιείκεια των δικαστικών λειτουργών απέναντι στου δράστες -ιδίως τους ανήλικους, ενώ αντίθετα διαπιστώνεται ουδετερότητα στη μεταχείριση σε ότι αφορά το φύλο. 

Ενώ το εκπαιδευτικό επίπεδο στη χώρα αυξάνει, οι καταδικασθέντες κατά κύριο λόγο στερούνται εκπαίδευσης, καταγράφονται ως μη εγγράμματοι και ανήκουν κυρίως στις παραγωγικές ηλικίες (35-60 ετών) αθροιστικά ενώ υπάρχει σημαντική συμμετοχή ανηλίκων (14-18 ετών) αφήνοντας ενδείξεις για το κτίσιμο μιας εγκληματικής καριέρας. 

Η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στους φερόμενους ως δράστες και τους καταδικασθέντες κατ’ έτος υποδεικνύει έναν υπερβάλλοντα ζήλο των αστυνομικών αρχών κατά την εξιχνίαση των εγκλημάτων, την ανατρεπτική δύναμη της αποδεικτικής διαδικασίας και την αξία του τεκμηρίου της αθωότητας καθώς ενδεικτικά το 2006 μόνο το 11,9% των δραστών καταδικάστηκε από τα δικαστήρια της χώρας. 

Η βαριά εγκληματικότητα ανθεί: εξετάζοντας τη σχέση του  αριθμού κάθε καταδίκης ανά αδίκημα φαίνεται ότι η βαρύτητα του αδικήματος καθοδηγεί τη στάση των δικαστικών λειτουργών. 

Η έλλειψη κρίσιμων πληροφοριών δεν επιτρέπει τη στοιχειοθέτηση της κοινωνικής μεροληψίας του συστήματος των ισχυρών απέναντι στους αδύναμους παρατηρούν οι ερευνήτριες και επισημαίνουν ότι το δικαστικό φίλτρο κανονικοποιεί το εγκληματικό φαινόμενο απαλλάσσοντάς το από υπέρμετρες διογκώσεις.

Σημειώνεται ότι η πορεία των αδικημάτων και των δραστών από τη στιγμή της διάπραξης του αδικήματος μέχρι την οριστική καταδίκη είναι μακρά.

Συμπεράσματα

Εν κατακλείδι: Πως θα μπορούσε κανείς να συνοψίσει τα κυριότερα ευρήματα από αυτό τον όγκο των δεδομένων για τα αδικήματα όπως καταγράφονται από τις διωκτικές αρχές και εξετάζονται στο βιβλίο και είναι αδύνατον να παρουσιαστούν σε ένα δημοσίευμα; Ποιές ήταν οι ορατές συνέπειες της κρίσης; 

Μας απαντά, συνοψίζοντας τις κυριότερες διαπιστώσεις η διευθύντρια ερευνών στο ΕΚΚΕ Ιωάννα Τσίγκανου

«Οι στατιστικές της Αστυνομίας υποδεικνύουν μια συνολική πτωτική πορεία του εγκλήματος με διακυμάνσεις και τάσεις σταθεροποίησης κατά την τελευταία διετία... Η αποτυπωμένη εγκληματικότητα είναι ελαφράς μορφής. Από την άλλη διαπιστώνεται μια αδιαμφισβήτητη ανοδική πορεία της βαριάς εγκληματικότητας κακουργηματικού χαρακτήρα.

»Φαίνεται σαν το εγκληματικό φαινόμενο να αλλάζει μέτωπο και να αποκτά χαρακτηριστικά ξένα προς την ιστορικά διαπιστωμένη φύση του στη χώρα. Στη μεταβατική περίοδο από την εποχή της αφθονίας στην εποχή των δεινών το έγκλημα φαίνεται πως λειτούργησε ως ένα ιδιότυπο κοινωνικό βαρόμετρο των αντιδράσεων και των αντιστάσεων... 

»Ο βίαιος χαρακτήρας των μέτρων έπληξε την ποιότητα της δημοκρατίας και διευκόλυνε την εμφάνιση ακραίων πολιτικών συμπεριφορών αμφισβήτησής της.  

»Η επιρροή της κρίσης εντοπίζεται δυναμικά στην αυξητική πορεία των αδικημάτων που σχετίζονται με την αμφισβήτηση ενός ηττημένου πολιτικού συστήματος και στρέφονται κατά των εξουσιαστικών δομών και θεσμών του κράτους αλλά και της κοινωνικής ευταξίας με διαφορετικό κάθε φορά ύφος και ύψος ανυπακοής: δεν πρόκειται όμως για την ανυπακοή που υποδαυλίζει η ταξική διευθέτηση αλλά περισσότερο για μια έκφραση απείθειας παροδικού μάλλον χαρακτήρα όπως καταγράφεται από τη σταθεροποίηση, την κόπωση των σχετικών παραβατικών συμπεριφορών κατά την τελευταία διετία, που καθορίστηκε από τις νέου τύπου διαιρετικές δομές της κοινωνίας με όρους απληστείας και πείνας.

»Ακολουθεί η αύξουσα διάθεση εξαπάτησης με κάθε μέσο του συστήματος που άλλωστε είναι εγγενής ιστορικοπολιτισμικά στην παραδοσιακά επιφυλακτική ελληνική αντιμετώπιση του κράτους και των οικονομικών ιδιαίτερα απαιτήσεων και υπηρεσιών του... 

»Οι περικοπές εισοδημάτων, προνοιακών  παροχών και υπηρεσιών και η αναδιάταξη του τοπίου της αγοράς εργασίας με την φτωχοποίηση που επέφεραν είχαν επιπτώσεις και στις οικογενειακές σχέσεις όπως αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία. Η δυναμική ποσοστιαία εμφάνιση ανήλικων δραστών σε συγκεκριμένα αδικήματα συσχετίζεται με τις παραμέτρους των ευκαιριών με το πέρασμα στην πράξη λόγω ακύρωσης προσδοκιών, πόθων, ελπίδων και ονείρων.

»Τοποθετώντας την ελληνική εμπειρία στα αδικήματα κατά της ζωής η πτωτική τάση που διαπιστώνεται και μέσα στην κρίση είναι μια καθησυχαστική πορεία που ερμηνεύεται στη βάση μιας εκσυγχρονιστικής ματιάς. Το έγκλημα φαίνεται να ενίσταται: διαγράφει πτωτική πορεία σε κάποιες περιπτώσεις σταθεροποιημένης σε ιστορικά χαμηλές τιμές.

»Είναι φανερό ότι το εγκληματικό φαινόμενο στην Ελλάδα αποφεύγει τις βαριές εξάρσεις και ποσοτικά χαρακτηρίζεται κυρίως από μια εμμονή στα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας τόσο στον πλούτο όσο και στη φτώχεια.

»Πέρα από την πτωτική πορεία συγκεκριμένων παραβατικών συμπεριφορών μεσούσης της κρίσης είχαμε την ανοδική πορεία άλλων που ενδεχομένως να μη συνιστούν εγκληματικότητα των φτωχών και των δρόμων αλλά μια εγκληματικότητα κατά των φτωχών: ενδεικτική είναι η περίπτωση της διαφθοράς η οποία δεν συνεκτιμάται ούτε αποτυπώνεται σε στατιστικές ταξινομήσεις ακόμη και των προηγμένων χωρών. 

»Η κρίση δεν φαίνεται να επηρέασε με τον ίδιο τρόπο τα διαφορετικά είδη παραβατικότητας ωστόσο φαίνεται ότι η ένταση της προσοχής των διωκτικών αρχών στράφηκε στην καταπολέμηση τόσο των φαινομένων πολιτικής και κοινωνικής ανυπακοής όσο και της παράτυπης μετανάστευσης στη χώρα, καθώς τα επίσημα δεδομένα εν μέρει αντανακλούν τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων του Ξένιου Δία και των περιπολιών και επιτηρήσεων των μονάδων Δίας...».

  

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Και οι έσχατοι έσονται... φτωχότεροι
Από το κακό στο χειρότερο πηγαίνει ο αντίκτυπος της κατάστασης της οικονομίας στα νοικοκυριά, ιδίως όσον αφορά τις νεότερες γενιές, που φτωχοποιούνται με ισοπεδωτικούς ρυθμούς, γεγονός που μεταφράζεται στην...
Και οι έσχατοι έσονται... φτωχότεροι
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η «Μαίρη Παναγιωταρά» στην εποχή της κρίσης
Στις νέες μορφές οικογένειας που προκύπτουν από την κρίση αυξάνονται οι γυναίκες κουβαλήτριες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η ανεργία, η έλλειψη εισοδήματος αλλά και οι περικοπές στις επιχορηγήσεις δημόσιων δομών...
Η «Μαίρη Παναγιωταρά» στην εποχή της κρίσης
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οσο βαθαίνει η κρίση, τόσο αυξάνονται οι πολιτικές αυτοκτονίες
Σύμφωνα με τα στοιχεία από τον ΠΟΥ είναι ακριβώς τα ψυχικά ευάλωτα άτομα που οδηγούνται στην αυτοκτονία (70%), για να ακολουθήσουν άτομα που έχουν πρόβλημα με την κατάχρηση αλκοόλ (30%) ενώ η κρίση και η...
Οσο βαθαίνει η κρίση, τόσο αυξάνονται οι πολιτικές αυτοκτονίες
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Από το Καστελόριζο στο «όχι» του δημοψηφίσματος
Με αφορμή το διεθνές συνέδριο «Αφηγήσεις της κρίσης: Μύθοι και πραγματικότητες», η «Εφ.Συν.» μίλησε με καθηγητές Πανεπιστημίου, που εξηγούν την επικοινωνιακή εκστρατεία για την επιβολή των μνημονίων.
Από το Καστελόριζο στο «όχι» του δημοψηφίσματος
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τρεις γενιές συντηρεί η σύνταξη του... παππού
Στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα τίθεται πραγματικό θέμα επιβίωσης και έλλειψης βασικών αγαθών, όπως τροφή, στέγη, ένδυση, ωστόσο στη Γερμανία δεν υπάρχει κάτι ανάλογο και ο άνεργος θεωρεί πρόβλημα...
Τρεις γενιές συντηρεί η σύνταξη του... παππού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Εμπόριο μοναχικών καρδιών τη μέρα του Αγίου Βαλεντίνου
Η «γιορτή των ερωτευμένων» προκαλεί αμόκ καταναλωτισμού στον πλανήτη, ωστόσο οι επιστήμονες διαβεβαιώνουν ότι η Δύση πεθαίνει κυριολεκτικά από μοναξιά, η οποία βλάπτει την υγεία όσο 15 τσιγάρα ημερησίως.
Εμπόριο μοναχικών καρδιών τη μέρα του Αγίου Βαλεντίνου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας