Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση άνοιξε τον ασκό του Αιόλου
Eurokinissi

Η υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση άνοιξε τον ασκό του Αιόλου

  • A-
  • A+

Τι ακριβώς είναι η προσχολική εκπαίδευση; Τι σημαίνει εκπαιδευτική ανάπτυξη στην πρώιμη παιδική ηλικία; Υπάρχουν ηλικιακές διακρίσεις; Ποιες είναι οι διεθνείς πρακτικές για τα προνήπια, τη φροντίδα και την εκπαίδευσή τους; Υπάρχουν ενιαίες στρατηγικές και στόχοι στο πλαίσιο της Ε.Ε.; Οσο παράδοξο κι αν φαίνεται, δεν υπάρχει μία απάντηση σε κάθε ερώτημα.

Ακόμη και για τα πιο προφανή, όπως οι αποφάσεις των οργάνων της Ε.Ε., έχει τεθεί ζήτημα ερμηνείας, την ορθότητα της οποίας διεκδικούν οι δύο κλάδοι που ερίζουν για την εκπαίδευση και τη φροντίδα των τετράχρονων στην Ελλάδα: οι νηπιαγωγοί και οι βρεφονηπιοκόμοι.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Βαρκελώνη το 2002, αποφασίζοντας τη γενίκευση της προσχολικής εκπαίδευσης, έθεσε δύο στόχους:

α) μέχρι το 2010 τα κράτη-μέλη της Ενωσης να παρέχουν Προσχολική Εκπαίδευση και Φροντίδα (ΠΕΦ) στο 33% των παιδιών έως τριών ετών και στο 90% των παιδιών από τέσσερα έως την είσοδο στο δημοτικό σχολείο, β) ώς το 2020 να έχει γίνει «καθολική πρόσβαση (100%) των παιδιών από τεσσάρων ετών σε υψηλής ποιότητας ΠΕΦ».

Στη βάση αυτή, το 2009, το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Πλαίσιο «ΕΚ 2020» μεταξύ των στόχων που έθεσε για την εκπαίδευση και κατάρτιση ώς το 2020 είναι: τουλάχιστον το 95% των παιδιών (από τεσσάρων ετών μέχρι την ηλικία υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης) πρέπει να συμμετέχει σε προσχολική εκπαίδευση.

Ποιο υπουργείο είναι αρμόδιο;

Είναι σαφείς στόχοι; Μάλλον όχι, καθώς υπάρχουν τουλάχιστον δύο διαμετρικά αντίθετες ερμηνείες της απόφασης, η οποία κατά τα άλλα αποτελεί σημείο αναφοράς και επίκλησης για αμφότερους τους διαφωνούντες, που άρχισαν να συγκρούονται σκληρά μετά τις εξαγγελίες του υπουργού Παιδείας, αλλά και του ίδιου του πρωθυπουργού για τη σταδιακή εφαρμογή (σε βάθος τριετίας) της δίχρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης.

«Η προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα [ΠΕΦ] [ISCED 0] απευθύνεται σε δύο ηλικιακές ομάδες: α. γέννηση - τριών ή τεσσάρων και β. έως την είσοδο στο δημοτικό σχολείο. Η δεύτερη αναφέρεται και ως προσχολική εκπαίδευση. Αυτό το λέει η UNESCO (2011, άρθρο 102) στη διεθνή κατάταξη των εκπαιδευτικών συστημάτων», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο επίκουρος καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, στο Πανεπιστήμιο Πατρών, Νεκτάριος Στελλάκης, ο οποίος είναι και αντιπρόεδρος στον ευρωπαϊκό τομέα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Προσχολικής Αγωγής (OMEP). «Αυτό εξηγεί –συνεχίζει– τις αποφάσεις της Βαρκελώνης και ειδικότερα τον δεύτερο στόχο στο πλαίσιο του Europe 2020. Οταν λοιπόν ο υπουργός εξαγγέλλει δύο χρόνια προσχολικής εκπαίδευσης, έρχεται 15 χρόνια μετά (!) τη Βαρκελώνη να την εφαρμόσει ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, να μας την ξαναθυμίσει».

Την ίδια άποψη συμμερίζονται και οι νηπιαγωγοί: «Πρόκειται για διαφορετικά αντικείμενα ενασχόλησης με παιδιά τουλάχιστον δύο διαφορετικών ηλικιών (0-3 και 3-6 ετών), τα οποία εντάσσονται σε δύο διαφορετικά ιδρύματα ως προς το αντικείμενο προσφοράς, την οργάνωση, τις απαιτήσεις, τους στόχους και το προσωπικό: στους Βρεφικούς-Παιδικούς Σταθμούς και στα Νηπιαγωγεία», αναφέρει στην τελευταία επιστολή που έστειλε ο Σύλλογος Αναπληρωτών Νηπιαγωγών (ΣΑΝ) στον υπουργό Παιδείας.

Η πρόεδρος Μαρία Σπανού συμπληρώνει: «Τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη που έχουν ενοποιήσει τις υπηρεσίες φροντίδας και εκπαίδευσης είτε δεν έχουν θεσπίσει την προσχολική εκπαίδευση ως υποχρεωτική, είτε το πρόγραμμα σπουδών είναι περισσότερο κοινωνικού παρά εκπαιδευτικού χαρακτήρα, είτε η προσχολική εκπαίδευση δεν υπάγεται στον έλεγχο του υπουργείου Παιδείας. Τίποτα από τα παραπάνω δεν ισχύει στην Ελλάδα».

Τι «έλεγε» η Βαρκελώνη

Στον αντίποδα βρίσκονται οι βρεφονηπιοκόμοι, οι οποίοι τονίζουν κατηγορηματικά πως «καθολική πρόσβαση» δεν σημαίνει υποχρεωτική, αλλά δικαίωμα όλων των παιδιών να έχουν μια θέση σε ποιοτικές δομές προσχολικής αγωγής.

«Σε κανένα κείμενο της Ε.Ε., ούτε της Βαρκελώνης, δεν αναφέρεται ότι ο στόχος της καθολικής πρόσβασης θα πρέπει να επιτευχθεί μέσω της θέσπισης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης έτσι όπως παρέχεται στο ελληνικό νηπιαγωγείο», τονίζει η πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Βρεφονηπιαγωγών ΤΕΙ (ΠΑΣΥΒΝ), Ευαγγελία Καλαϊτζή, για να προσθέσει:

«Στη Βαρκελώνη τα ευρωπαϊκά κράτη δεσμεύτηκαν να προσπαθήσουν να εντάξουν το 33% των μικρών παιδιών σε δομές προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας, δηλαδή κάτι σαν αυτό που είναι οι παιδικοί σταθμοί. Αυτός ο στόχος ανανεώθηκε για το 2020. Τότε το 95% των παιδιών θα πρέπει να έχει την εμπειρία κάποιου πλαισίου προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης».

Με βάση αυτή τη θεμελιώδη διαφορά, βρεφονηπιοκόμοι και νηπιαγωγοί αντιμάχονται σκληρά ακόμα και για το μέλλον του κλάδου τους το οποίο, όπως λένε, εξαρτάται απόλυτα από το περιεχόμενο των ρυθμίσεων της προσχολικής, ενώ αμφότεροι ρίχνουν βέλη προς το υπουργείο Παιδείας.

Οι μεν βρεφονηπιοκόμοι εξαιτίας της αναγγελίας για την (έστω σταδιακή) εφαρμογή της δίχρονης υποχρεωτικής προσχολικής, οι δε νηπιαγωγοί για τον προαιρετικό χαρακτήρα της πρώτης φετινής χρονιάς. Κατά την άποψή τους, πρόκειται για πισωγύρισμα της ηγεσίας του υπουργείου ώστε να αποφευχθούν οι εντάσεις, οι οποίες, είναι η αλήθεια, έχουν οξυνθεί και από τις ισχυρές αντιδράσεις των δήμων που προειδοποιούν για χιλιάδες απολύσεις βρεφονηπιοκόμων, κάτι, όμως, που αμφισβητείται από την άλλη πλευρά.

Οι... λειάνσεις Γαβρόγλου

Η κατάσταση είναι έκρυθμη. Οι βρεφονηπιοκόμοι πραγματοποίησαν, χθες και προχθές, διήμερη απεργία, ενώ οι νηπιαγωγοί βομβαρδίζουν τον υπουργό με επιστολές.

Μεταξύ άλλων ζητούν άμεση ενεργοποίηση του (υπάρχοντος) νόμου κατά προτεραιότητα στις νησιωτικές και στις απομακρυσμένες περιοχές όπου και υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης της φοίτησης προνηπίων και νηπίων.

Μετά την ανακοίνωση του τριετούς σχεδίου του υπουργείου Παιδείας, όπου η εξαγγελία για την άμεση εφαρμογή της διετούς προσχολικής μετατράπηκε σε «εκτίμηση για ενδεχόμενη επέκταση της προσχολικής με την προσθήκη ενός ακόμα έτους», το κλίμα οξύνθηκε περισσότερο και τροφοδοτήθηκε με δηλώσεις του κ. Γαβρόγλου για τις επιφυλάξεις του σχετικά με την ετοιμότητα των τετράχρονων να πάνε νηπιαγωγείο, αλλά και για το δικαίωμα του γονέα στην επιλογή.

Οπως λένε οι νηπιαγωγοί: «Σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο, η φοίτηση στα νηπιαγωγεία αφορά παιδιά τεσσάρων και πέντε ετών, δηλαδή προνήπια/νήπια ή αλλιώς νήπια Α' και Β' ηλικίας. Σε καμία περίπτωση δεν αφορά βρέφη. Ο Παιδικός Σταθμός δεν αποτελεί δομή εκπαίδευσης, αλλά δομή φύλαξης, φροντίδας και μέριμνας, η οποία υπάγεται στο υπουργείο Εσωτερικών και όχι στο υπουργείο Παιδείας. Πώς ακριβώς ο γονέας θα επιλέξει πού θα στείλει το παιδί του, όταν η πλειονότητα των γονέων αγνοούσε το δικαίωμα εγγραφής του προνηπίου στο Νηπιαγωγείο

! Πέρα από τη διεκδίκηση των τετράχρονων, που αναπόφευκτα συνοδεύεται από συντεχνιακές ανάγκες, το διακύβευμα είναι πολύ σοβαρό και κρίσιμο για να αντιμετωπιστεί είτε βιαστικά είτε συμβιβαστικά είτε μονοδιάστατα.

Βρεφονηπιοκόμοι-νηπιαγωγοί: βασικά σημεία σύγκρουσης

Επαγγελματικά προσόντα και επιστημονική κατάρτιση

Νηπιαγωγοί (βάσει έρευνας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονία): «Η ενοποίηση δύο διακριτών επιστημονικών χώρων αποτελεί το έναυσμα για την περαιτέρω απορρύθμιση και την αποδιοργάνωση των επαγγελματικών προσόντων και κατ' επέκταση των επαγγελματικών δικαιωμάτων τα οποία απορρέουν από τους εν λόγω χώρους. Αυτό σημαίνει πως μια τέτοια στρατηγική επιλογή αλλάζει άρδην το τοπίο των εργασιακών προοπτικών και σχέσεων των αποφοίτων μας αλλά και των επιστημονικών πεδίων στα οποία δραστηριοποιούμαστε».

Βρεφονηπιοκόμοι: «Τα Τμήματα έχουν μετονομαστεί σε τμήματα Προσχολικής Αγωγής. Η αλλαγή στην ονομασία έγινε προκειμένου να εναρμονιστεί ο τίτλος σπουδών του κλάδου μας με τον νέο, σύγχρονο πλέον, ρόλο του παιδαγωγού προσχολικής ηλικίας, ο οποίος δεν είναι “φροντιστής” παιδιών ούτε φύλακας, αλλά παιδαγωγός.»

Παιδαγωγικά δεδομένα

Νηπιαγωγοί: «Σε ό,τι αφορά την αναγκαιότητα συνύπαρξης και από κοινού φοίτησης των παιδιών 4-6, σύμφωνα με τη θεωρία του Piaget για την κατανόηση των κανόνων, τα προνήπια "παρατηρούν τα μεγαλύτερα παιδιά να παίζουν ομαδικά παιχνίδια και στη συνέχεια προσπαθούν να τα μιμηθούν" (Piaget, 1932).

»Τα προνήπια εγκαταλείπουν σταδιακά το εγωκεντρικό παιχνίδι και προσπαθούν να ενταχθούν στις ομάδες των μεγαλύτερων παιδιών και να ακολουθήσουν συγκεκριμένους κανόνες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τα προνήπια ωριμάζουν κοινωνικά, ενώ παράλληλα αναβαθμίζεται ποιοτικά ο τρόπος σκέψης τους.

»Επίσης, στην κοινωνικοπολιτισμική θεωρία του Vygotsky αναφέρεται, εκτός των άλλων, ότι καθώς τα παιδιά (και συγκεκριμένα τα προνήπια) συμμετέχουν ενεργά στο κοινωνικό περιβάλλον που ανήκει το καθένα, εσωτερικεύουν όλο και πιο ώριμους και αποτελεσματικούς τρόπους σκέψης και επίλυσης προβλημάτων που χρησιμοποιούν οι γονείς, οι δάσκαλοι και άλλα άτομα που συναναστρέφονται στην καθημερινότητά τους. Επιπλέον, μιμούνται και επαναλαμβάνουν τις νέες δεξιότητές τους συνεχώς (Craig & Βaucum, 2007)».

Βρεφονηπιοκόμοι: «Σύμφωνα με έρευνες από τον χώρο της ψυχολογίας και των νευροεπιστημών, όταν τα μικρά παιδιά πριν από την ωρίμανσή τους εντάσσονται σε σχολειοποιημένα περιβάλλοντα, αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζουν φαινόμενα σχολικής αποτυχίας, δυσλεξίας και πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Για τον λόγο αυτό, η διεθνής πρακτική είναι τα παιδιά να εντάσσονται στην υποχρεωτική μετά τα έξι».

Διεθνής εμπειρία

Νηπιαγωγοί: (βάσει έρευνας Πανεπιστημίου Κρήτης): Η φροντίδα και η εκπαίδευση παιδιών ηλικίας 0-6 ετών στις περισσότερες χώρες του κόσμου και, ιδιαίτερα, της Ευρωπαϊκής Ενωσης διαχωρίζονται ως προς:

α) τον τύπο του φορέα στον οποίον υπάγονται (υπουργεία Κοινωνικής Πρόνοιας ή Εκπαίδευσης),

β) την ταυτότητα των ιδρυμάτων (δομές κοινωνικού ή εκπαιδευτικού χαρακτήρα),

γ) το επίπεδο σπουδών των επαγγελματιών φροντίδας (Μεταλυκειακό ή Ανώτερο κατ’ αναλογία με τα αντίστοιχα ελληνικά) και των επαγγελματιών εκπαίδευσης (Πανεπιστημιακό),

δ) τις αποδοχές των διαφορετικών κλάδων επαγγελματιών,

ε) τη διαφορετική επαγγελματική ανάπτυξη και υποστήριξη των διαφορετικών κλάδων επαγγελματιών.

Οι χώρες που έχουν ενοποιήσει τις υπηρεσίες φροντίδας και εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία στην πλειονότητά τους: α) δεν έχουν θεσπίσει ως υποχρεωτική την Προσχολική Εκπαίδευση, β) διαθέτουν προγράμματα σπουδών Προσχολικής Εκπαίδευσης περισσότερο κοινωνικού και όχι ακαδημαϊκού χαρακτήρα.

Βρεφονηπιαγωγοί: Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αλλά και διεθνώς σχεδιάζονται ή εφαρμόζονται σημαντικές αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα στην κατεύθυνση της άρσης της διχοτόμησης (Παιδικοί Σταθμοί – Νηπιαγωγεία) και της ολιστικής και ενιαίας προσέγγισης της εκπαίδευσης και αγωγής στην προσχολική ηλικία.

Σε χώρες όπως η Φινλανδία, η Ισπανία, η Αυστρία, η Δανία, η Σουηδία, η Γαλλία, η Ν. Ζηλανδία κ.ά., οι υπηρεσίες παροχής προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας έχουν ενταχθεί σε έναν κοινό εκπαιδευτικό φορέα, ο οποίος υπάγεται στο υπουργείο Παιδείας.

Αριθμητικά στοιχεία

Νηπιαγωγοί: 36.769 παιδιά αποκλείστηκαν από δομές Παιδικών Σταθμών. Οι αιτήσεις αφορούσαν 121.569 και ενεγράφησαν 84.800 (με voucher σε δημόσιους και ιδιωτικούς). Το 2016-17, σε πανελλαδικό επίπεδο, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕΤΑΑ (Ελληνική Εταιρία Τοπικής Ανάπτυξης & Αυτοδιοίκησης) στους Παιδικούς Σταθμούς έκαναν εγγραφή με voucher 28.915 παιδιά (τριών χρόνων – έτος γέννησης 2013). Δεν πήραν voucher 8.180 παιδιά.

Στα Νηπιαγωγεία της χώρας ενεγράφησαν 48.450 παιδιά ηλικίας 4-5 χρόνων (έτος γέννησης 2012), ενώ στους Παιδικούς Σταθμούς (με voucher) 18.424. Αποκλείστηκαν 7.724.

Βρεφονηπιαγωγοί: Οι νηπιαγωγοί αναφέρονται σε στοιχεία που προκύπτουν από το πρόγραμμα «Εναρμόνιση της οικογενειακής με την Επαγγελματική ζωή», το οποίο όμως αφορά μια μικρή μερίδα δικαιούχων (άνεργοι και εργαζόμενοι με ετήσιο εισόδημα μέχρι 12.000 ευρώ).

Στους βρεφονηπιακούς σταθμούς τα προνήπια αποτελούν το 42% και στους παιδικούς σταθμούς το 80%. Επιπλέον, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα παιδιά κάτω των 2,5 ετών εγγράφονται σε ποσοστό 10%.

ΑΥΡΙΟ: Τι ισχύει σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, τι λένε οι εμπλεκόμενοι φορείς

 

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Ολοι οι μαθητές είναι άξιοι για τη σημαία
Η ρύθμιση που προβλέπει ότι όλοι και όχι οι καλύτεροι στην τελευταία τάξη του Δημοτικού θα διεκδικούν (με κλήρωση) την πιθανότητα να κρατούν τη σημαία στις εθνικές και τις τοπικές γιορτές προκάλεσε υποστολή...
Ολοι οι μαθητές είναι άξιοι για τη σημαία
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Εντάσεις και... υψηλές ταχύτητες
Η αναδιάρθρωση του χώρου της ανώτατης εκπαίδευσης εξακολουθεί να είναι το κυρίαρχο ζήτημα στα Ιδρύματα. Αλλού με εντάσεις, αλλού με ψυχραιμία και αλλού με μεγάλες ταχύτητες, ειδικά από τους αναποφάσιστους. Ηδη...
Εντάσεις και... υψηλές ταχύτητες
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Σκληρά νεοφιλελεύθερες, αλλά από την προστακτική στην... υποτακτική
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην έκθεση του ΟΟΣΑ του 2011 και τη φετινή; «Τώρα γνωρίσαμε καλύτερα το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα», δήλωσε η ειδική σύμβουλος του γενικού γραμματέα του ΟΟΣΑ, Γκαμπριέλα Ράμος,...
Σκληρά νεοφιλελεύθερες, αλλά από την προστακτική στην... υποτακτική
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΟΟΣΑ(Ν) να ακούς τον Κυριάκο...
​Πώς μπορεί το εκπαιδευτικό σύστημα να συμβάλει στην οικονομική ανάκαμψη της χώρας; Λίγες ημέρες μετά την παρουσίαση του οράματος του προέδρου της Ν.Δ. για την εκπαίδευση, η σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ αποδεικνύει...
ΟΟΣΑ(Ν) να ακούς τον Κυριάκο...
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Οι αλλαγές χρειάζονται κονδύλια
Ψηλά στην ατζέντα της πολιτικής αντιπαράθεσης, πάλι, η παιδεία, μετά τις σχετικές δηλώσεις του προέδρου της Ν.Δ. Με νέα δήλωσή του, χθες, ο υπουργός Παιδείας κατηγορεί τον κ. Μητσοτάκη για «ανησυχητική άγνοια...
Οι αλλαγές χρειάζονται κονδύλια
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Αγιασμοί με υποσχέσεις
​Σε σχολεία επιλεγμένα για διαφορετικούς λόγους, όλα όμως σημειολογικού ενδιαφέροντος, βρέθηκαν χθες οι περισσότεροι από τους αρχηγούς κομμάτων και φυσικά οι αρμόδιοι θεσμικοί παράγοντες, όπως ο υπουργός...
Αγιασμοί με υποσχέσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας