Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Χωρίς συναίνεση, ήταν, είναι και θα είναι πάντα βιασμός!

Το ντύσιμό μας δεν σημαίνει «ναι»... «Ο,τι και να φοράμε, δεν σημαίνει ότι συναινούμε»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χωρίς συναίνεση, ήταν, είναι και θα είναι πάντα βιασμός!

  • A-
  • A+
Στην εποχή που για να θεσμοθετηθεί το αυτονόητο, δηλαδή ο ορθός ορισμός του βιασμού με βάση τη συναίνεση, χρειάστηκε τιτάνιος αγώνας, είναι βέβαιο ότι ο αγώνας συνεχίζει να είναι απαραίτητος, μέχρι να μπορεί η κάθε γυναίκα να καταγγείλει το βίωμά της, μέχρι να τιμωρηθεί και ο τελευταίος βιαστής ● Το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας διοργάνωσε διαδικτυακή εκδήλωση για τη νίκη του κινήματος αλλά και τις επόμενες μάχες που μένει να δοθούν.

Η σεξουαλική πράξη χωρίς συναίνεση είναι βιασμός. Ακούγεται αυτονόητο; Δεν είναι. Μόλις πέρσι νομοθετήθηκε ο σχετικός ορισμός στο ελληνικό δίκαιο, καθιστώντας την Ελλάδα μία από τις εννέα χώρες της Ευρώπης που συμμορφώθηκαν με το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο ένας νόμος δεν αρκεί για να αλλάξει ριζωμένες κοινωνικές νοοτροπίες και πατριαρχικά στερεότυπα. Χρειάζεται πολύπλευρη συνεργασία και εκπαίδευση για να μπορέσουμε κάποτε να πούμε ότι θα ζούμε σε κοινωνίες ασφαλείς για τις γυναίκες, ελεύθερες από το έγκλημα του βιασμού. Κάτι που αποτελεί το ζητούμενο σε όλες τις χώρες όχι μόνο της Ευρώπης αλλά του κόσμου.

Στη διαδικτυακή εκδήλωση «Χωρίς Συναίνεση είναι Βιασμός» που διοργάνωσε το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας δεν παρουσιάστηκαν μόνο τα βήματα που οδήγησαν στην επιτυχία της εκστρατείας τροποποίησης του άρθρου 336 του ποινικού κώδικα, ώστε ο βιασμός να ορίζεται πλέον νομικά με βάση την απουσία συναίνεσης, που κατοχυρώθηκε πέρσι στις 6 Ιουνίου στη χώρα μας. Ως «ένα παράδειγμα ιδιαίτερα επιτυχημένης στρατηγικής συνηγορίας» έκανε λόγο η Ειρήνη Γαϊτάνου, υπεύθυνη εκστρατειών στο ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας με απήχηση σε κοινωνία και θεσμούς, που βασίστηκε στις συνέργειες μεταξύ συλλογικοτήτων.

Στη συζήτηση, που στη δίωρη διάρκειά της παρακολούθησαν σταθερά περισσότερα από 200 άτομα, δόθηκαν και εκείνα τα στοιχεία που απαιτούν επαγρύπνηση ώστε το σημαντικό νομοθετικό βήμα να εφαρμοστεί στην πράξη, συμβάλλοντας στην κοινωνική ευαισθητοποίηση και στην εκπαίδευση θεσμών και κοινωνίας πάνω στο ζήτημα των δικαιωμάτων των γυναικών ώστε να γίνει πράξη η προστασία των θυμάτων σεξουαλικής βίας και κακοποίησης.

Πόσο αναγκαίο είναι κάτι τέτοιο; Ακόμη και πριν από την πανδημία, μία στις πέντε γυναίκες στην Ευρώπη ήταν θύμα κακοποίησης από τον σύντροφό της. Μιλάμε για σχεδόν μία Ελλάδα κακοποιημένες γυναίκες, περίπου 9 εκατομμύρια όπως ανέφερε στη συζήτηση η υπεύθυνη εκστρατειών για τα δικαιώματα των γυναικών στο ευρωπαϊκό περιφερειακό γραφείο της διεθνούς οργάνωσης, Μόνικα Κόστα Ρίμπα.

Στη διάρκεια της πανδημίας και του αναγκαστικού εγκλεισμού, οι κίνδυνοι κακοποίησης εντάθηκαν: οι κλήσεις έκτακτης ανάγκης αυξήθηκαν έως και 60% όπως εκτιμά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Φωτίζοντας την ευρωπαϊκή διάσταση του θέματος ανέφερε ότι σε καμία χώρα οι γυναίκες δεν χαίρουν πραγματικής ασφάλειας από την έμφυλη βία και τον βιασμό, με τα εμπόδια του φόβου και του στίγματος να καθιστούν δύσκολη την καταγγελία στις αρχές – ακόμη δυσχερέστερη στην περίπτωση μεταναστριών, έγχρωμων, τρανς γυναικών, αφήνοντας στην ουσία ένα έγκλημα αόρατο και ατιμώρητο.

Λίγες καταγγελίες, ελάχιστες καταδίκες

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι εκτιμώμενες καταγγελίες των βιασμών στην αστυνομία είναι ελάχιστες – μόλις 14% και σε ακόμη μικρότερο ποσοστό οδηγούνται στη Δικαιοσύνη και καταλήγουν σε καταδίκες: για παράδειγμα στη Δανία από τις περίπου 24.000 γυναίκες που έχουν βιασθεί, μόνο οι 900 προέβησαν σε καταγγελία, ασκήθηκαν διώξεις περίπου στις 500, ενώ υπήρξαν μόλις 90 καταδίκες.

Γίνεται έτσι φανερό ότι τα κοινωνικά στερεότυπα είναι βαθιά ριζωμένα τόσο στην αστυνομία όσο και στη Δικαιοσύνη και υπάρχει ακόμη μακρύς δρόμος να διανυθεί μέχρι να κατακτηθεί η κουλτούρα της συναίνεσης από την κοινωνία καθώς σύμφωνα με το ευρωβαρόμετρο του 2016, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις βρίσκουν κάποια δικαιολογία για το σεξ χωρίς συναίνεση (λόγω μέθης κ.λπ.), ενώ περισσότεροι από ένας στους πέντε θεωρούν υπερβολικές τις καταγγελίες περί κακομεταχείρισης και βιασμού.

Είναι αυτά τα στερεότυπα που ορθώνουν εμπόδια στις καταγγελίες, αφήνοντας τους κακοποιητές να διαφεύγουν της λογοδοσίας για τα εγκλήματά τους και καθιστούν επιβεβλημένη την ευρύτερη συζήτηση όπου μόνο το «ναι» σημαίνει συναίνεση και τίποτα άλλο, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από την κανονικοποίηση του βιασμού και τον εξαναγκασμό που δηλώνει η απουσία συναίνεσης, είτε σωματικό είτε ψυχολογικό, που μπορεί να μην έχει εμφανή σωματικά τραύματα και μπορεί να συμβαίνει ακόμα και μέσα στο οικογενειακό, φιλικό, συντροφικό και εργασιακό περιβάλλον.

Για την επόμενη μέρα της νομοθετικής κατοχύρωσης μίλησε η Καταρίνα Μπέργκεχεντ, ανώτατη σύμβουλος πολιτικής για τα δικαιώματα των γυναικών και τα σεξουαλικά/αναπαραγωγικά δικαιώματα από το σουηδικό τμήμα της οργάνωσης. Αναφέρθηκε στον μακροχρόνιο και πολυδιάστατο αγώνα ενάντια στη βία κατά των γυναικών και για τη σχετική νομοθετική μεταρρύθμιση στη χώρα της που επιτεύχθηκε μόλις το 2018 – κι ας εκλαμβάνεται η Σουηδία ως πρωτοπόρος στην ισοτιμία των φύλων. Μίλησε για τη συνεργασία με τις άλλες σκανδιναβικές χώρες και τις κοινές δυσκολίες των γυναικών να έχουν πρόσβαση στη Δικαιοσύνη, με τους νόμους που βασίζονται στην άσκηση βίας και όχι στη συναίνεση να μην αποτελούν το μοναδικό εμπόδιο.

«Σήμερα δουλεύουμε ακριβώς πάνω σε αυτό: την άρση των εμποδίων για την πρόσβαση στη Δικαιοσύνη και την παροχή υποστήριξης στις επιζήσασες βιασμού προκειμένου να διασφαλίσουμε δικαιοσύνη. Κατόπιν έρευνας εντοπίσαμε ελλείμματα στη διερεύνηση αυτών των καταγγελιών από την αστυνομία» επισήμανε. Ετσι, πέρυσι πραγματοποίησαν μια εκστρατεία απαιτώντας μια συνάντηση με τον αρχηγό της Αστυνομίας και μαζί με διάφορες οργανώσεις και δίκτυα της κοινωνίας των πολιτών διοργάνωσαν ένα πικ νικ έξω από το αρχηγείο της αστυνομίας την ώρα της συνάντησης προσκαλώντας τις αστυνομικές αρχές «να έρθουν έξω μαζί μας».

Δύο μέρες πριν από τη συνάντηση και το πικ νικ ο αρχηγός της αστυνομίας ανακοίνωσε πρόσληψη 350 νέων αστυνομικών με αποκλειστικό αντικείμενο τη διερεύνηση βιασμών, ενδοοικογενειακής βίας και σεξουαλικών εγκλημάτων κατά παιδιών.

Εδωσε ακόμη τον απολογισμό από την αξιολόγηση του ενός χρόνου από την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας στη χώρα της. Ετσι, σε αντίθεση με ό,τι αναμενόταν, δεν σημειώθηκε μεγάλη αύξηση στον αριθμό των καταγγελιών για βιασμό που πέρσι ήταν 6.256. Αντίθετα, υπήρξε μια μεγάλη διαφορά στον αριθμό των διώξεων καθώς απαγγέλθηκαν σχετικές κατηγορίες σε 425 άτομα πέρσι έναντι 236 κατηγορούμενων για βιασμό το 2017.

Μια ακόμη σημαντική αλλαγή παρατηρήθηκε στις καταδικαστικές αποφάσεις για βιασμό: συγκεκριμένα, από τις 190 καταδίκες το 2017, το 2019 καταγράφηκαν 333, σημειώνοντας αύξηση 75%. Ως εξίσου σημαντικό αξιολογήθηκε το γεγονός ότι πλέον τέθηκαν υπό διερεύνηση και διώκονται και νέοι τύποι υποθέσεων, όπως περιπτώσεις εκμετάλλευσης συνθηκών, για παράδειγμα όταν μια σεξουαλική πράξη ξεκινάει συναινετικά, αλλά καταλήγει να μην είναι συναινετική, όταν ο κατηγορούμενος άσκησε βία ή προέβη σε πράξεις που δεν είχαν τη συναίνεση της καταγγέλλουσας, πάρτι νέων που μπορεί να καταλήγουν σε ανεπιθύμητες σεξουαλικές πράξεις κ.ά.

«Ενα ακόμη έλλειμμα που αναδείχτηκε συζητώντας με επιζήσασες βιασμού είναι η διαχείριση της ψυχολογικής βλάβης που προκαλεί ένα τέτοιο έγκλημα στα θύματα και η έλλειψη ψυχολογικής συμβουλευτικής, κομμάτι πάνω στο οποίο δουλεύουμε αυτή τη στιγμή πιέζοντας για την ανάπτυξη υπηρεσιών προς αυτήν την κατεύθυνση» παρατήρησε η Σουηδή ακτιβίστρια, η οποία έθεσε ακόμη το ζήτημα μετάβασης από τον βιασμό στην κουλτούρα της συναίνεσης στη σεξουαλική εκπαίδευση που παρέχεται στο σχολείο.

Ο ρόλος του κινήματος

Για τη δίκη των... θυμάτων στην ελληνική κοινωνική και δικαστική εμπειρία, το γυναικείο κίνημα και την καθοριστική επίδραση της υπόθεσης Τοπαλούδη μίλησε η Καλλιόπη Μιχαηλίδου από τη φεμινιστική συλλογικότητα Βέροιας «Κιλοτίνα».

«Το θύμα συχνά έχει να αντιμετωπίσει μια ολόκληρη κοινωνία που θα ρωτούσε τι φορούσε, γιατί βρισκόταν εκεί, αν είχε πιει, έτοιμη να τη δικάσει και να τη στιγματίσει. Και είχε να σηκώσει όλο αυτό το βάρος μαζί με το σωματικό και ψυχικό της τραύμα» επισήμανε και έδωσε μερικά από τα στοιχεία που συνθέτουν το πρόβλημα. Οπως το σύνθημα "Οι γυναικοκτόνοι έχουν τα κλειδιά του σπιτιού μας", αφού οι βιαστές συχνά προέρχονται από την ίδια την οικογένεια – «οι πατεράδες μας, σύντροφοι, σύζυγοι, πρώην σύντροφοι και σύζυγοι».

Μίλησε για τους άντρες που ξέρουμε και ανέτρεψε τον κυρίαρχο ισχυρισμό ότι ο βιαστής είναι ο ψυχασθενής, όχι μόνο γιατί έτσι στιγματίζεται η ψυχική ασθένεια, που δεν έχει σχέση, αλλά επειδή αποπροσανατολίζεται η συζήτηση από τον βιασμό και αυτό που είναι: «Είναι έγκλημα εξουσίας, δεν έχει να κάνει με πάθος, ψυχική ασθένεια, σεξουαλικές ορμές» τόνισε.

Χρησιμοποιώντας ένα ακόμη κινηματικό δρώμενο, οι συγκεντρωμένες έλεγαν «ο βιαστής είσαι εσύ» και με τον δείκτη έδειχναν τον καθένα: «το δάχτυλο δείχνει την αστυνομία, το δικαστήριο, τους καθημερινούς άνδρες, αυτό το πατριαρχικό σύστημα» και τελικά την κουλτούρα που δικαιολογεί τον βιασμό και είναι βαθιά ριζωμένη σε όλες τις κοινωνίες. Εκανε ακόμη λόγο για το γεγονός ότι είναι συνηθισμένο οι βιαστές να κυκλοφορούν ελεύθεροι, λόγος για τον οποίο ήταν σημαντικές οι καταδίκες στην υπόθεση Τοπαλούδη και η νομική και ηθική καταδίκη τους από μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

«Μέχρι να φτάσουμε στο «καμία μόνη καμία λιγότερη» η καταδίκη των βιαστών και των κακοποιητών γυναικών αποτελεί πάγιο αίτημα του φεμινιστικού κινήματος» κατέληξε.

Νόμος μεν, αλλά...

Μπορεί το αυτονόητο που δεν αποτυπωνόταν στο νομικό μας πλαίσιο, μέχρι την τελευταία στιγμή, να έγινε πλέον νόμος ωστόσο χρειάζεται να γίνουν πολλά ακόμη ώστε το έγκλημα του βιασμού να μην παραμένει ατιμώρητο, ώστε η ενδοοικογενειακή βία, ο σεξισμός και η έμφυλη βία να πάψουν να αποτελούν «προσωπική υπόθεση» και να έχουν τη θεσμική αντιμετώπιση που αρμόζει, τόσο στους θύτες όσο και στη στήριξη των επιζησασών της έμφυλης βίας που δραματικά επέτειναν τα μέτρα περιορισμού της πανδημίας, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα την έκτασή της.

Στη νέα πραγματικότητα επιδεινώθηκαν επίσης οι ανισότητες και οι διακρίσεις κυρίως σε βάρος των γυναικών με πολλαπλές ταυτότητες (Ρομά, προσφύγισσες, μετανάστριες, σεξουαλικές εργάτριες, γυναίκες με αναπηρία, τρανς γυναίκες και άλλες σε συνθήκες περιθωριοποίησης), καθώς αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να αποτελέσουν στόχο του κράτους και να υποστούν βλάβες συμπεριλαμβανομένου του φυλετικού τους προφίλ όπως επισήμανε η κ. Γαϊτάνου.

Δεδομένου, μάλιστα, για βαθιά ριζωμένες σεξιστικές και πατριαρχικές αντιλήψεις, ίσως δεν αρκεί μια νομοθετική αλλαγή, αλλά χρειάζεται να διανυθεί ακόμη απόσταση για την ευαισθητοποίηση, την ενημέρωση και την κινητοποίηση της κοινωνίας, ώστε να επιτευχθεί η κοινωνική αλλαγή με ενδυνάμωση και χειραφέτηση.

Σε αυτήν την κατεύθυνση επιθυμούσε να συμβάλει η συζήτηση «Χωρίς συναίνεση είναι βιασμός» στο πλαίσιο του έργου «Διεκδικούμε την Αλλαγή! Επιμόρφωση στη Συνηγορία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα»: «Φυσικά, η αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου συνιστά ένα ιδιαίτερα σημαντικό αλλά όχι και μοναδικό βήμα σε έναν αγώνα που έχει διάρκεια και στοχεύει στην περαιτέρω κοινωνική ευαισθητοποίηση, στη διασφάλιση της εφαρμογής του νόμου και στην πράξη και στην ευρύτερη εκπαίδευση των θεσμών και της κοινωνίας πάνω στο ζήτημα της σεξουαλικής βίας και κακοποίησης» είπε στην «Εφ.Συν.» η υπεύθυνη του έργου Δέσποινα Παρασκευά-Βελουδογιάννη.

Το έργο υλοποιείται με την υποστήριξη του επιμορφωτικού προγράμματος «Active Citizens Fund», στο οποίο συναντιούνται περισσότερες από 30 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από διαφορετικά πεδία, με στόχο τη δημιουργία ενός δικτύου ενδυνάμωσης και διαθεματικής συνεργασίας.

Σημειώνεται ότι το Εθνικό Ιδρυμα Κωφών εξασφάλισε παράλληλη διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα όλης της εκδήλωσης, την οποία διεξήγαγε η Σοφία Φουνταλή.

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
«Άκουσέ την, πίστεψέ την»: Τρεις πραγματικές ιστορίες σεξουαλικής παρενόχλησης
Τρεις πραγματικές ιστορίες σεξουαλικής παρενόχλησης στο εργασιακό περιβάλλον έδωσε στη δημοσιότητα η ActionAid ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου.
«Άκουσέ την, πίστεψέ την»: Τρεις πραγματικές ιστορίες σεξουαλικής παρενόχλησης
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Η Διεθνής Αμνηστία ζητά ολοκληρωμένο ορισμό του βιασμού
Ανεπαρκή και αναποτελεσματική χαρακτηρίζει η Διεθνής Αμνηστία την πρόταση της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής του υπουργείου Δικαιοσύνης για την τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα σε ό,τι αφορά τον...
Η Διεθνής Αμνηστία ζητά ολοκληρωμένο ορισμό του βιασμού
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
«Το σεξ χωρίς συναίνεση είναι βιασμός»
«Το σεξ χωρίς συναίνεση είναι βιασμός. Είναι τόσο απλό. Ή τουλάχιστον, θα έπρεπε να είναι», τονίζει το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας, που ξεκίνησε νέα καμπάνια με αίτημα να αναθεωρηθεί το άρθρο 336 του...
«Το σεξ χωρίς συναίνεση είναι βιασμός»
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
«Σε πόλεμο για κάθε Ελένη»
Με αφορμή τη δολοφονία της Ελένης στη Ρόδο που κακοποιήθηκε και βασανίστηκε επειδή δεν συναίνεσε στις αρσενικές ορέξεις, που δολοφονήθηκε επειδή ήταν γυναίκα, έξι οργανώσεις καλούν σε πορεία στην Καπνικαρέα,...
«Σε πόλεμο για κάθε Ελένη»
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Γυναίκες εγκλωβισμένες στην οικιακή εργασία
Σύμφωνα με έρευνα, οι γυναίκες μετανάστριες, την περίοδο 2010-2016, δεσμεύονταν από τις οικογένειές τους, λόγω της οικονομικής κρίσης, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται να ξαναγυρίσουν στην εσωτερική οικιακή...
Γυναίκες εγκλωβισμένες στην οικιακή εργασία
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Εκδήλωση για τον νομικό ορισμό του βιασμού στην Ελλάδα
Εκδήλωση σχετικά με το θέμα αυτό στο πλαίσιο της εκστρατείας της Διεθνούς Αμνηστία για την τροποποίηση του άρθρου 336 του Ποινικού της Κώδικα που ορίζει το έγκλημα του βιασμού.
Εκδήλωση για τον νομικό ορισμό του βιασμού στην Ελλάδα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας