Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το HIV/AIDS και η μετάδοση του στίγματος 

Το μπλοκ της «Συμμαχίας των Ανθρώπων με AIDS» στην Πορεία για τα Γκέι Δικαιώματα στη Νέα Υόρκη στις 25 Ιουνίου 1989. Από το βιβλίο «Gay Pride: photographs from Stonewall to today», Fred W. McDarrah,Timothy S. McDarrah, a capella books, 1994 

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το HIV/AIDS και η μετάδοση του στίγματος 

  • A-
  • A+

Από τη δεκαετία του 1930, αν και δεν είναι ευρέως γνωστό, υπήρχαν κρούσματα AIDS στην Αφρική, χωρίς να γνωρίζουμε πόσοι άνθρωποι είχαν μολυνθεί από τον άγνωστο τότε HIV ή είχαν εκδηλώσει AIDS μέχρι τη δεκαετία του 1980. Μέχρι το τέλος του 1981 υπήρξαν 270 γνωστές περιπτώσεις ανοσολογικής ανεπάρκειας ομοφυλόφιλων διεθνώς και 121 θάνατοι, καθώς και η καταγραφή του πρώτου κρούσματος στην Ελλάδα. 

Το 1982 η αιτία της ανοσολογικής ανεπάρκειας θεωρήθηκε σεξουαλική και το σύνδρομο ονομάστηκε GRID (Gay-Related-Immune-Deficiency - Ανοσοανεπάρκεια Σχετιζόμενη με Ομοφυλόφιλους). Το όνομα αυτό στιγμάτισε αμετάκλητα τους ομοφυλόφιλους και χρησιμοποιήθηκε για να υποστηριχτεί το επιχείρημα ότι, εφόσον οι ομοφυλόφιλοι νοσούν, δεν μπορούν να θεωρηθούν «φυσιολογικοί».

Στο τέλος της χρονιάς χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο όρος «AIDS» (Acquired Immune Deficiency Syndrome - Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας), αλλά είχε ήδη λανθασμένα θεωρηθεί ότι αφορούσε μόνο συγκεκριμένες ομάδες (π.χ. ομοφυλόφιλους άνδρες ή χρήστες ουσιών) κοστίζοντας πολλές ζωές. 

Το 1986 η Διεθνής Επιτροπή για την Ταξινόμηση των Ιών ονόμασε επίσημα HIV (Human-Immunodeficiency-Virus - Ιός Ανθρώπινης Ανοσοποιητικής Ανεπάρκειας) τον ιό που προκαλεί το AIDS. Λίγο χρόνια αργότερα, εγκρίθηκε η πρώτη αντιρετροϊκή θεραπεία, η ζιδοβουδίνη (AZT). 

Το 1987 το AIDS ήταν η πρώτη ασθένεια που συζητήθηκε στον ΟΗΕ, καταγράφοντας παγκοσμίως περίπου 20.000 θανάτους από AIDS και 71.751 κρούσματα HIV. Ενα χρόνο αργότερα, το 1988, ο ΠΟΥ, όρισε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα του AIDS και το 1991 η κόκκινη κορδέλα καθιερώθηκε διεθνώς ως σύμβολο αλληλεγγύης για τους ανθρώπους που ζουν με τον HIV.

Η δεκαετία του '90 αποτέλεσε ορόσημο με ραγδαίες εξελίξεις στη φαρμακευτική αντιμετώπιση. Σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια δράση έπαιξε η δημιουργία του Κοινού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το AIDS (UNAIDS) το 1996.

Στο τέλος της δεκαετίας, και ενώ συνέχιζαν οι εξελίξεις στη φαρμακευτική αντιμετώπιση του HIV/AIDS, το UNAIDS εκτιμούσε ότι 16.000 νέες μολύνσεις προκύπτουν καθημερινά ενώ, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το AIDS ήταν η τέταρτη μεγαλύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. 

Με την αλλαγή της χιλιετίας μειώθηκαν οι τιμές φαρμάκων για τις αναπτυσσόμενες χώρες και τους επιτράπηκε η παραγωγή γενόσημων. Το 2002 εγκρίθηκε η ταχεία εξέταση για τον HIV με ακρίβεια 99,6% που έδινε αποτέλεσμα σε 20 λεπτά. Σημαντικά ήταν και τα αποτελέσματα μελέτης που έδειξαν ότι η έγκαιρη έναρξη αντιρετροϊκής θεραπείας μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης του HIV κατά 96% μεταξύ των ζευγαριών που το ένα μέλος είναι οροθετικό και το άλλο όχι (δηλαδή οροασύμβατα ζευγάρια). Παράλληλα διευρύνθηκαν οι διαθέσιμες επιλογές θεραπείας και το 2012 εγκρίθηκε η Pre-Exposure-Prophylaxis (Προφύλαξη Πριν Από την Εκθεση - PrEP) για οροαρνητικά άτομα. 

Το 2015, ο ΠΟΥ εξέδωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες που συνιστούσαν τη χορήγηση αντιρετροϊκής θεραπείας το συντομότερο δυνατό μετά τη διάγνωση. Το 2016 το UNAIDS ανακοίνωσε ότι 18,2 εκατομμύρια ήταν σε θεραπεία, συμπεριλαμβανομένων 910.000 παιδιών, αριθμός που είχε διπλασιαστεί μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ για πρώτη φορά το 2017 παίρνουν αντιρετροϊκά φάρμακα περισσότεροι από τους μισούς που ζουν με τον ιό HIV παγκοσμίως.

Αυτές οι επιτυχίες βασίστηκαν σε πολύ μεγάλο βαθμό στην κινητοποίηση και τις διεκδικήσεις της ίδιας της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Αρκετοί διάσημοι που διαγνώστηκαν θετικοί είχαν το θάρρος να το δημοσιοποιήσουν, προσφέροντας ορατότητα και βοηθώντας στην αναδιαπραγμάτευση του στίγματος. Σήμερα οργανώσεις σε όλο τον κόσμο υποστηρίζουν το U=U (Undetectable = Untransmittable - Mη Aνιχνεύσιμο = Mη Mεταδιδόμενο). Αυτό το σύνθημα βασίζεται σε ισχυρές επιστημονικές αποδείξεις ότι δεν μεταδίδουν τον ιό οι άνθρωποι που βρίσκονται σε επιτυχημένη θεραπεία και έχουν μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο. 

Οι προκαταλήψεις, τα στερεότυπα καθώς και η ομοφοβία ήταν ένα γόνιμο έδαφος στο οποίο ρίζωσε ο HIV

Από την αρχή της επιδημίας, περισσότεροι από 70 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μολυνθεί από τον HIV και περίπου 35 εκατομμύρια έχουν χάσει τη ζωή τους. Το βάρος της επιδημίας εξακολουθεί να διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών και περιοχών. Η Αφρική εξακολουθεί να πλήττεται σοβαρά, έχοντας στην επικράτειά της περίπου τα δυο τρίτα των διαγνώσεων παγκοσμίως.

Περίπου 940.000 άνθρωποι πέθαναν διεθνώς από τις ασθένειες που σχετίζονται με τον HIV το 2017. Στην Ελλάδα, μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2018  έχουν καταγραφεί 17.241 περιστατικά HIV λοίμωξης και 2.846 θάνατοι. Το 83%  είναι άνδρες και το 17% γυναίκες, με τις μεταδόσεις στους άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες να φτάνουν το 57,8%. Οι νέες διαγνώσεις για τα έτη 2016 - 2018 είναι σε σταθερά επίπεδα (περίπου 5 ανά 100.000 πληθυσμού). 

Η αντιμετώπιση του HIV/AIDS αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές στιγμές της σύγχρονης βιοϊατρικής. Μέσα σε λίγες δεκαετίες έγινε εφικτό στον δυτικό κόσμο να αντιμετωπίζεται ο HIV με ελάχιστη οργανική επιβάρυνση, χωρίς κανέναν κίνδυνο για τους γύρω. Ομως, το κόστος για τις ζωές των ανθρώπων που είχαν επαφή με τον HIV και το AIDS ήταν και είναι τεράστιο.

Ο HIV παραμένει μία «κοινωνική» ασθένεια που στιγματίζει ανθρώπους και ομάδες (ΛΟΑΤΚΙ+, εργαζόμενους στο σεξ, χρήστες κ.ά.). Για το κοινωνικό φαντασιακό, ο HIV δεν αποτελεί μία ακόμα σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη, αλλά την τιμωρία ενοχοποιημένων, «περιθωριακών» απολαύσεων και συμπεριφορών, όπως το μη-ετεροκανονικό σεξ ή η χρήση ουσιών. Οι αναπαραστάσεις αυτές εγκλωβίζουν και οδηγούν σε απομόνωση, εσωστρέφεια και επιβλαβείς συμπεριφορές, καθώς το στίγμα εσωτερικεύεται, επιβαρύνοντας μια ζωή που μπορεί να είναι ήδη δυσκολεμένη από διακρίσεις. 

Η υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον κοινωνικό δεσμό εντός του οποίου εγγραφόμαστε. Η ιστορία του HIV/AIDS διδάσκει ότι η ιατρική πρόοδος είναι αναγκαία, αλλά όχι επαρκής συνθήκη προστασίας της ζωής και εγγύησης της ευημερίας της. Η αναθεώρηση αυτών που θεωρούμε κανονικά, η δυνατότητα και διαθεσιμότητα να εξοικειωθούμε με ό,τι θεωρούμε διαφορετικό είναι, σε τεράστιο βαθμό, από τις σημαντικότερες κινήσεις πρόληψης για κάθε κοινωνία. 

Δεν υπάρχει επιστήμη αποκομμένη από το κοινωνικό γίγνεσθαι εντός του οποίου αυτή αναπτύσσεται. Οπως δείχνει η ιστορία του HIV, οι προκαταλήψεις, τα στερεότυπα καθώς και η ομοφοβία που αφορούσε την «μη-κανoνικότητα» των γκέι και την «ανήθικη» υποτιθέμενη σεξουαλική τους ασυδοσία ήταν ένα γόνιμο έδαφος στο οποίο ρίζωσε ο HIV. Δεν συνδέθηκε με πρακτικές υψηλότερου ή χαμηλότερου κινδύνου, αλλά με μια ταυτότητα, με την ύπαρξη ορισμένων ανθρώπων, με ό,τι μπορεί να θεωρηθεί περιθωριακή, βάσει των ετεροκανονικών στερεοτύπων, απόλαυση.

Στα αντανακλαστικά έναντι των «περιθωριακών» αυτών απολαύσεων (χρήση ουσιών, ομόφυλο σεξ, εργασία στο σεξ κ.ά.) ελλοχεύει η πεποίθηση ότι η πάθηση έρχεται αφενός ως δίκαιη τιμωρία, αφετέρου ότι τις ομάδες αυτές τις φοβούμαστε δικαίως, καθώς συνιστούν «υγειονομικές βόμβες» ή «τοξικοεξαρτημένους, επίδοξους ληστές». Κατά συνέπεια, η πρόληψη είχε έναν υπόρρητο στιγματισμό.

Ταυτόχρονα, η ορθή προβολή του θέματος απουσίαζε για πολλά χρόνια. Στην καλύτερη περίπτωση, είχε τη μορφή τραγικών ιστοριών σε σχέση με την κόλαση που ζούσαν οι ομοφυλόφιλοι. Με άλλα λόγια, στην καλύτερη περίπτωση μπορούμε να τους λυπόμαστε. 

Το στίγμα αυτό δεν είναι κάτι που η γκέι κοινότητα είχε να το αντιμετωπίσει μόνο ως εξωτερική απειλή, αλλά και ως εσωτερική. Πέραν των διακρίσεων που είχαν να αντιμετωπίσουν οι γκέι σε κοινωνική βάση, το εσωτερικευμένο στίγμα ήρθε να συνδεθεί με την ενοχή που αναπτυσσόταν καθώς μεγάλωναν σε έναν κόσμο που τους έκανε είτε να θεωρούν τον εαυτό τους προβληματικό είτε να νιώθουν ότι πρέπει να εναρμονιστούν με πρότυπα συγκροτημένα από στρέιτ για στρέιτ.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 και μετά, ύστερα από το σοκ ότι συμβαίνει κάτι άγνωστο και πεθαίνουν άνθρωποι της κοινότητας, οι γκέι μεγάλωσαν γνωρίζοντας ότι καραδοκεί ο κίνδυνος του HIV και αφορά ειδικά αυτούς. Πόσοι δεν μεγαλώσαμε με τη φράση «πλύνε τα χέρια σου, μπορεί εκεί που έπιασες να έπιασε κάποιος με AIDS»;  

Ο HIV για τους γκέι ήταν η άλλη όχθη που νομιμοποιούσε το κοινωνικό περιθώριο. Από την επιφύλαξη και τον φόβο της σχέσης που έχουν οι οροαρνητικοί στην απομόνωση και το στίγμα αυτών που ζουν με τον HIV: οι άνθρωποι αυτοί έρχονται να καθοριστούν από τη διάγνωση και «είναι βρόμικοι», σύμφωνα με τις προκαταλήψεις ακόμα και της ίδιας τους της κοινότητας. Προτιμούν να σχετίζονται με άλλους ανθρώπους που ζουν με τον HIV, καθώς δεν θέλουν να βιώσουν εκ νέου το τραύμα ή έστω το φορτίο της απόρριψης.

Ο HIV θα συνδεθεί με την εσωτερικευμένη ομοφοβία της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, νομιμοποιώντας κατά κάποιον τρόπο την κακοποίηση και την ενοχή. Η θεραπεία του ιού σήμερα πρέπει να περάσει απαραιτήτως από την ανατροπή του κοινωνικού δεσμού, που συγκροτείται μέσα από την αντιπαραβολή με ομάδες προβληματικών και μη-κανονικών ατόμων και ομάδων. Το παράδειγμα της ναζιστικής Γερμανίας μάλλον δεν μας έχει διδάξει ακόμα τι κινδύνους ελλοχεύει. Οι απαντήσεις έρχονται μέσα από την αλληλεγγύη και την τόλμη να μαθαίνουμε από ό,τι μας είναι άγνωστο. 

Να προσέχουμε ο ένας τον άλλο.

* Σύμβουλος Εξαρτήσεων, αντιπρόεδρος Συλλόγου Οροθετικών Ελλάδος Θετική Φωνή, επιστημονικός συνεργάτης Orlando LGBT+ 
** Κλινικός ψυχολόγος, MSc, PhD (c), επιστημονικός συνεργάτης του Συλλόγου Οροθετικών Ελλάδος «Θετική Φωνή», μέλος της επιστημονικής επιτροπής Orlando LGBT+ 


Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος «Αόρατη Ιστορία: Διαδρομές, βιώματα, πολιτικές των ΛΟΑΤΚΙ+ στην Ελλάδα», που κυκλοφόρησε με την «Εφ.Συν.» -  Σαββατοκύριακο στις 8 Ιουνίου 2019. Μπορείτε να διαβάσετε τα κείμενα σε ηλεκτρονική μορφή επιλέγοντας το αντίστοιχο λινκ από τον κατάλογο περιεχομένων που ακολουθεί ή να ξεφυλλίσετε και να διαβάσετε ολόκληρο το τεύχος στην εφαρμογή issuu μετά τον κατάλογο περιεχομένων. 


Περιεχόμενα Τεύχους

● Εισαγωγή, σελ. 2
● Νίκος Μυλωνάς (συνέντευξη στο Θεοδόση Γκελτή), Ένας «φίλος της Ντόροθυ» στην Ελλάδα, σελ. 3
● Σόνια, Λεσβίωμα, σελ. 4
● Ι.Κ., Το ζητούμενο είναι το τέλος της ντροπής, σελ. 4
● Αρης Μπατσιούλας, 20th Century Boy, σελ. 5
● Ρηνιώ Συμεωνίδου, Το υπέροχα ποικιλόμορφο φάσμα του βιολογικού φύλου: Ιντερσεξ παιδιά και άνευ όρων αγάπη, σελ. 6
● Ελενα – Ολγα Χρηστίδη, Μεγαλώνοντας σε μια κουίρ οικογένεια τη δεκαετία του ‘90, σελ. 7
● Αννα Κουρουπού, Συγγρού… σελ. 8
● PASSPORT, Καμία ομοφοβική στολή, καμία τρανσφοβική εντολή, καμία ρατσιστική εξουσία, σελ. 9
● Μπέττυ Βακαλίδου, Το τρανς κίνημα όπως το έζησα, σελ. 10
● Θωμάς Ξωμερίτης, Ηρωική έξοδος, δύσκολη ελευθερία, σελ. 11
● Δήμητρα Τζανάκη, Από το 1871 μέχρι το 1950: Γενεαλογία φύλου και σεξουαλικότητας, σελ. 12-13
● Κώστας Γιαννακόπουλος, Μια διάχυτη ομοφυλοφιλία στη μεταπολεμική Ελλάδα, σελ. 14-15
● Θεοδόσης Γκελτής, Από το 1976 μέχρι το 1990, Το κίνημα για την απελευθέρωση της ομοφυλόφιλης επιθυμίας, σελ. 16-18
● Πάολα Ρεβενιώτη (συνέντευξη στο Θεοδόση Γκελτή), Όταν βάζεις τη φούστα δεν την ξαναβγάζεις, σελ. 18
● Χρήστος Ρούσος (συνέντευξη στο Θεοδόση Γκελτή), Στη φυλακή γνώρισα έρωτες που τους λέω κινηματογραφικούς, σελ. 19
● Ειρήνη Πετροπούλου, Από το 1990 μέχρι το 2004: Δράσεις, ορατότητα, συνεργασίες, σελ. 20 – 21
● Νέλη Καούνη, Από το 2005 μέχρι σήμερα: Εκρηξη ακτιβιστικής δραστηριότητας και ενδοσκόπηση, σελ. 22-25
● Λεσβιακή Ομάδα Αθήνας, 18 χρόνια, 700 συναντήσεις, σελ. 26
● Φίλιππος Παγάνης, Σπάζοντας το καλούπι, σελ. 27
● Γιώργος – Κυβέλη, Εξω από το δίπολο, σελ. 27
● Μενέλας, Επιζώντες της ετεροκανονικότητας: η πορνογραφία και εγώ, σελ. 28
● ΕΜΑΝΤΕΣ, ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσφυγες: Μειονότητα μέσα στη μειονότητα, σελ. 29
● Νάνσυ Παπαθανασίου, Ελενα-Ολγα Χρηστίδη, Αμφισβητώντας την αυθεντία: τα κινήματα απέναντι στην «επιστήμη», σελ. 30-31
● Γιώργος Παπαδοπετράκης, Αντώνης Πούλιος, Το HIV/AIDS και η μετάδοση του στίγματος, σελ. 32-33
● Δέσποινα Χρονάκη, Κατασκευάζοντας τη μη ετεροκανονική συνθήκη στη δημοφιλή κουλτούρα, σελ. 34
● Γιώργος Σαμπατακάκης, Κουίρ σαν χώρα ή βγαίνοντας με κέφι από την ντουλάπα της Μεταπολίτευσης, σελ. 35
● Κωνσταντίνος Κυριακός, Για την ερωτική διαφορά στην ελληνική σκηνή: παραστάσεις με σημασία, σελ. 36-37
● Αν Πελεγκρίνι, Fuck Stonewall, σελ. 38-39
● Αλεξάνδρα Χαλκιά, Εχουν πράγματι αλλάξει τα πάντα;, σελ. 39
● Ελενα – Ολγα Χρηστίδη, Νάνσυ Παπαθανασίου, Ο δρόμος έχει τη δική σου ιστορία, σελ. 40

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας
Οταν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αφαίρεσε από τη λίστα των νοσημάτων την ομοφυλοφιλία, καθιέρωσε την 17η Μαΐου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας. Σήμερα, σχεδόν 30 χρόνια από τότε, συνεχίζουν να...
Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η υπερηφάνεια κατατρόπωσε το μίσος στη Θεσσαλονίκη
Χιλιάδες άνθρωποι περήφανοι και ανοιχτοί στη διαφορετικότητα του άλλου παρέλασαν και φέτος στο Thessaloniki Pride, το οποίο είχε διεθνή αίγλη και μεγάλη εκπροσώπηση από τον πολιτικό και διπλωματικό κόσμο.
Η υπερηφάνεια κατατρόπωσε το μίσος στη Θεσσαλονίκη
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Σπάζοντας το καλούπι
Είναι πλέον πολλά τα άτομα που μιλούν ανοιχτά για την εμπειρία τους και φέρνουν στο προσκήνιο τα ζητήματα που απασχολούν την τρανς κοινότητα διεκδικώντας ενεργά την θεσμική και κοινωνική αλλαγή.
Σπάζοντας το καλούπι
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Εξω από το δίπολο
Δύο χρόνια μετά τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, τη μεγαλύτερη αναγνώριση των τρανς ανθρώπων από το ελληνικό κράτος, τα άτομα που βρισκόμαστε εκτός του διπόλου του φύλου είμαστε στην αφάνεια.
Εξω από το δίπολο
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Επιζώντες της ετεροκανονικότητας: η Πορνογραφία και Εγώ 
Η πορνογραφία γίνεται καθημερινότητα και αρχίζει να δεσπόζει στη σεξουαλική μας ζωή, αρκετές φορές να γίνεται η μόνη σεξουαλική δραστηριότητα.
Επιζώντες της ετεροκανονικότητας: η Πορνογραφία και Εγώ 
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Από το 1990 μέχρι το 2004: δράσεις, ορατότητα, συνεργασίες 
Μπορεί η Ελλάδα να είναι μία από τις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που αποποινικοποίησε την ομοφυλοφιλία το 1951, ωστόσο στάθηκε παγερά αδιάφορη σε θέματα δικαιωματικής ισότητας, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα.
Από το 1990 μέχρι το 2004: δράσεις, ορατότητα, συνεργασίες 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας