«Η Γη της Επαγγελίας» και οι προφητείες του μέλλοντος

Οι πολιτικά και οικονομικά ισχυροί απαιτούν την υποταγή μας, οι εταιρείες που είχαν υποσχεθεί «να μην κάνουν ποτέ κακό» μας κατασκοπεύουν και μας παρακολουθούν μ’ ένα σμήνος αλγορίθμων. Και εμείς τρέμουμε, όπως θα τρέμαμε αν βλέπαμε το κεφάλι ενός μυθολογικού πλάσματος (τέρατος) να αναδύεται από τα νερά και να καταργεί τις κατηγορίες της σκέψης μας. Αναγκαζόμαστε να στραφούμε προς τα μέσα μας, να κλείσουμε τα μάτια και να προσευχηθούμε να μας προσπεράσει το τέρας, να μη μας καταβροχθίσει το βλέμμα του, να μας αφήσει να τουρτουρίζουμε έντρομοι.

Θα θέλαμε να διώξουμε το τέρας, να το εξαποστείλουμε πίσω στην κόλαση από την οποία ξεπήδησε. Αλλά δεν το μπορούμε και δεν μας αφήνουν οι κρατούντες και εξουσιαστές, προεξάρχοντος του Ηγεμόνος, ο οποίος κάθε Κυριακή ομιλεί για τη χώρα της Επαγγελίας και της υπέροχης Ευδαιμονίας.

Δεν υπάρχει στο οιονεί κυριακάτικο κήρυγμα καμία αναφορά στους εργαζόμενους που κάηκαν στο εργοστάσιο στον Ασπρόπυργο (ήδη ο ένας κατέληξε), ούτε καμία μνεία στις σφαίρες αστυνομικών στο κεφάλι εικοσάχρονου άοπλου και ανήμπορου να αντιδράσει νέου παιδιού και μάλιστα ΑμεΑ, ούτε και για τις δηλώσεις του συγγενούς του και πρώην υψηλόβαθμου κρατικού λειτουργού, ότι «έφαγε τη σφαίρα για να γλιτώσει το αφεντικό» για τις υποκλοπές, ωσαύτως και για τις δηλώσεις του ιδίου ότι σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν υπάρχει, ας ασκούνται ποινικές διώξεις κατά πρώην υπουργών και ικανού αριθμού στελεχών του ΟΠΕΚΕΠΕ, που υπηρετούν εισέτι ως ελεγκτές, φευ από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ή ότι «δεν θα μιλήσω ποτέ για τις υποκλοπές», χωρίς να «συγκινείται» κανένας εισαγγελικός λειτουργός.

Όλα αυτά και πολλά άλλα που βιώνουμε καθημερινά συγκροτούν μια επίμονη και χυδαία προσπάθεια απαξίωσης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και επικράτησης της ακραίας εκδοχής ότι τα πάντα είναι θέμα συναλλαγής και αυτό αποτελεί κανονικότητα. Η κατάσταση αυτή αναμετριέται με την επιστροφή των δαιμόνων του ανορθολογισμού σ’ έναν κόσμο που μοιάζει να έχει καταστεί αμετάκλητα ακατανόητος.

Η κυνική αδιαφορία των εξουσιαστών για την προστασία των αδύναμων και η αμοραλική κομπορρημοσύνη τους -σε πολύωρες και επαναλαμβανόμενες συνεντεύξεις- για την εφαρμογή της νομιμότητας, των αρχών του Κράτους Δικαίου και του Συντάγματος και δη με ύφος ψύχραιμου Νονού, χωρίς καμία αναστολή, ανασύρει στη μνήμη μια ταινία του σπουδαίου Πολωνού Αντρέι Βάιντα με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η Γη της Επαγγελίας».

Είναι παλαιά, αλλά ξαναπαίχθηκε πρόσφατα. Θέμα: «Η ανάπτυξη του καπιταλισμού στην Πολωνία». Τόπος: το βιομηχανικό κέντρο Λοτζ…. Εξαθλιωμένοι αγρότες, που έρχονται να βρουν δουλειά. Το έργο δεν «κοιτάζει» παρά υπαινικτικά και σπάνια τους εργάτες. Διεισδύει στη σκέψη και τη συμπεριφορά των βιομηχάνων. Όταν ο ιμάντας κομματιάζει τον εργάτη ο αστός κοιτάζει το ματωμένο ύφασμα και ψιθυρίζει: Τόσα μέτρα ύφασμα χαμένο! Οι εργάτες κοιτάνε αμίλητοι, θλιμμένοι, αλλά ανήμποροι. Η όποια εξέγερσή τους είναι η σιωπή. Ανελέητη γροθιά στο στομάχι.

Γιατί είναι επίκαιρη η ταινία, αφού τόσα έχουν αλλάξει από τον σκληρό 19ο αιώνα, στον οποίο αναφέρεται; Γιατί και σήμερα επικρατεί η ίδια σκληρότητα, η ίδια ιταμή ανθρωπιά, η ίδια αντίληψη για τη Δικαιοσύνη: νόμος είναι το δίκιο του αφεντικού-εργοδότη, του ισχυρού. Αυτή η αντίληψη, που τείνει να επικρατήσει αν δεν έχει ολοκληρωτικά επικρατήσει, επιστρέφει πάντως με τρομακτική κυνικότητα, παντού και ιδιαίτερα στην πατρίδα μας, για να σαρώσει δικαιώματα και εκατομμύρια ζωές και ψυχές.

Τι σημασία έχει που σκοτώνονται, που τραυματίζονται, που ακρωτηριάζονται, που σακατεύονται, εμείς τους δίνουμε και τρώνε. Κάπως έτσι σκέπτονται και εκφράζονται οι ημέτεροι εξουσιαστές και κρατούντες. Ο Βάιντα μας δείχνει με εξαιρετικό τρόπο τα πρόσωπα (της όποιας εξουσίας). Ασύδοτα, ασυγκράτητα, υστερικά, νηφάλια, εγκρατή, ισχυρά, προσηλωμένα σε μόνο έναν στόχο: στο κέρδος. Όποιος δεν συνεχίζει να κερδίζει χάνεται. Όποιος έχει συναισθήματα είναι αποδιοπομπαίος. Σταδιακά συνειδητοποιούμε πως αυτές δεν είναι εικόνες του παρελθόντος.

Είναι υπαινιγμοί του παρόντος και προφητείες του μέλλοντος. Και έτσι το έργο βαδίζει προς το τέλος. Ώσπου ένα πλάνο στον δρόμο μάς δείχνει τους εργάτες που απεργούν. Οι συγκεντρωμένοι εργοδότες και αστοί αποφασίζουν να αντιδράσουν βίαια. «Πυροβολήστε!» διατάζουν. Μία πέτρα στροβιλίζεται και σπάει το τζάμι. αμετάκλητα. Αγανακτήστε και αντισταθείτε! μας φωνάζει ο Στεφάν Εσέλ (εκδ. Πατάκη). Εμείς;

*Δικηγόρος