Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Όλα για τη στιγμή που σιγοτραγουδάμε όλοι μαζί»
Ο Θέμος Σκανδάμης μιλά με αφορμή το νέο του δίσκο / Φωτογραφία: Χρήστος Πετρόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Όλα για τη στιγμή που σιγοτραγουδάμε όλοι μαζί»

  • A-
  • A+

Ένας από τους πιο αξιόλογους τραγουδοποιούς της τελευταίας δεκαετίας, ένας μαθητευόμενος μάγος, όπως όλοι μας, ένας συνθέτης roller coaster, όπως δηλώνει, επιλέγει αυτή τη φορά την ησυχία, κρατώντας το ευφυές χιούμορ και τους υπαρξιακούς και κοινωνικούς προβληματισμούς που ακούσαμε από το 2008, όταν μας συστήθηκε με το πρώτο ωραίο «Μακροβούτι» του στη δισκογραφία.

Με σπουδή και θητεία στο θέατρο ως ηθοποιός, επιμένει να το υπηρετεί ως μουσικός, αφού έχει παίξει από ιντερμέδιο στην «Αντιγόνη» με την Commedia dell' Arte του Camillo Bentancor, έχει «συνοδεύσει» τον Καραγκιόζη σε παραστάσεις θεάτρου σκιών του Αθου Δανέλλη και σήμερα, κάθε Δευτέρα και Τρίτη μέχρι 17 Δεκεμβρίου στο Rabbithole, ντύνει με τις νότες του την παράσταση της ομάδας Νοσταλγία «Η σημασία να είσαι σοβαρός» του Οσκαρ Ουάιλντ.

Για όλα τα παραπάνω μιλήσαμε με τον Θέμο Σκανδάμη, με πολύ καλή αφορμή τη «Χειμερία νάρκη», η οποία αποτελεί ένα είδος αφιερώματος σε χαμηλές φωνές της τραγουδοποιίας, σε κάνει να δεις μέσα σου και δίπλα σου. Κυκλοφορεί ψηφιακά και σε συλλεκτικό βινύλιο, με artwork από τον Ισπανό καλλιτέχνη Sam3, από τον «Μικρό Ερωτικό», και θα παρουσιαστεί στις 8 Δεκεμβρίου στο Afrikana Jazz Club.

Η «χειμερία νάρκη» χαρακτηρίζεται από χαμηλούς τόνους στη σύνθεση. Ήταν ανάγκη ή προέκυψε; 

Καταρχάς είχα αυτή την ανάγκη, και ήταν τραγούδια που δεν γράφτηκαν όλα στην ίδια περίοδο αλλά και πιο παλιά. Μαζεύτηκαν όλα αυτά που έμεναν από έξω κάθε φορά. Καμιά φορά ακόμα και ένας άνθρωπος, που ασχολείται με το να εκφράζει τον εσωτερικό του κόσμο, την ψυχή του, μπορεί ακόμα και σχεδόν να ντρέπεται για τις πιο ήσυχες και μελαγχολικές στιγμές του ή εν πάση περιπτώσει, μπορεί να μην είναι το πρώτο πράγμα που θεωρούμε ότι μπορούμε να επικοινωνήσουμε. Συνήθως οι δουλειές μου είναι roller coaster, τα τραγούδια είναι αντιφατικά, αλλάζουν συνέχεια στιλ, δυναμικές και διαθέσεις. Οπότε υπάρχουν πολύ low profile τραγούδια ή πολύ φωναχτά τραγούδια. Αυτή τη φορά ήθελα να κάνω ένα άλμπουμ που να αποτελεί μια ενιαία χειρονομία με βασική παράμετρο την ησυχία. Μία συλλογή τραγουδιών που να έχει σχεδόν ως προϋπόθεση την ησυχία. Είναι πιο δύσκολο να εκτεθείς ήσυχα από το να εκτεθείς έντονα, θέλει άλλη συγκέντρωση και θέλει ίσως περισσότερο θάρρος.

Έχεις γράψει σε τραγούδι κάτι που θα έλεγες στον γιατρό σου; Οι στίχοι των τραγουδιών του δίσκου είναι συχνά μελαγχολικοί, χωρίς να σημαίνει ότι δεν είναι φωτεινός. 

Ναι, φαντάζομαι. Δεν πάω σε ψυχολόγο αλλά αν πήγαινα θα του έλεγα να ακούσει τη δισκογραφία μου και μετά να τα πούμε γιατί έχει πολύ υλικό εκεί. Είναι πάντα εξομολογητικά τα πράγματα. Ίσως και λόγω ματαιοδοξίας, δεν θα μπορούσα να μιλάω με έναν άνθρωπο που δεν έχει ακούσει τη δουλειά μου (γέλια).

Η δική μου στιχουργική είναι λίγο πάντα έτσι, ακόμα και όταν κάποια τραγούδια είναι πιο χαρούμενα και χορευτικά. Μου λένε: δεν είσαι καλά παιδάκι μου. Αλλά αν δεν μπορείς να πετύχεις την μεταμόρφωση, δεν κάνεις τίποτα, ακόμα κι όταν ασχολείται με πράγματα δύσκολα, κυρίως τότε. Εννοώ ότι η διαδρομή είναι να πάρεις κάποιον από τον χέρι, να τον πας κάπου που δεν θα πήγαινε μόνος του και μετά να βγεις πάλι κάπου στο φως. Κι εγώ όταν βλέπω ένα έργο τέχνης που μ’ αρέσει, όταν νιώθω ότι έχει γίνει κάτι σημαντικό, είναι όταν με οδηγεί κάπου που δεν θα πήγαινα μόνος μου. Αλλά νιώθεις ασφάλεια, λες ο άλλος έχει πάει πριν, ξέρει τι κάνει.

Φαίνεται από την πορεία σου ότι είσαι της συλλογικότητας, πχ. συμμετείχες στην ομάδα «Δρόμος με δέντρα» και τον «Κρατήρα». Ακόμα και η σχέση του δημιουργού με τον θεατή είναι ας πούμε ένα είδος συλλογικής δουλειάς ακόμα και αν σε αυτή την περίπτωση απευθύνεσαι σε έναν μοναχικό ακροατή. 

Σε αυτή την περίπτωση θέλω να υπάρχει η ομορφιά και ησυχία κάποιου που στέκει και κοιτά τη θάλασσα. Έτσι κι αλλιώς το έργο υλοποιείται στον αέρα, ανάμεσα στον πομπό και στον δέκτη. Αν είναι θέατρο ή συναυλία, υλοποιείται ανάμεσα στη σκηνή και στα μάτια και στα αυτιά. Το πραγματικό έργο είναι ένα φάντασμα που στέκει στη μέση. Δεν είναι οι χορδές ή το cd, είναι όταν συναντηθεί το μήνυμα με τον δέκτη και εκεί κάπως σχηματίζεται κάτι. Όπως πολύ συχνά έρχεται κάποιος και σου λέει ότι σε εκείνο το τραγούδι μιλάς γι αυτό και για κείνο κι απαντάς «Όχι, αλλά ναι». Δηλαδή, ναι, και ο θεατής έχει ενεργητική συμμετοχή και μπορεί όντως να φανταστεί δικά του πράγματα και να συναντηθεί με αυτό που θα συναντηθεί αυτός. Το βιβλίο ζωντανεύει όταν ανοίξουμε τις σελίδες και το διαβάσουμε, αλλιώς είναι ένα κομμάτι χαρτί.

Στο διάστημα των έντεκα χρόνων και των πέντε δίσκων, τι διαψεύστηκε, τι επιβίωσε σε αυτά την δύσκολη κιόλας περίοδο.

Διαψεύστηκαν πολλοί ανόητοι φόβοι και ανόητες ελπίδες. Εννοώ ανόητη έπαρση. Γιατί στη ουσία ξεκινώντας κάτι μπορεί να χαίρεσαι και να λυπάσαι για λάθος λόγους. Σιγά σιγά καταλαβαίνεις ότι τα στοιχήματα είναι άλλα, πιο δύσκολα και πιο βαθιά από αυτά που νόμιζες. Ότι αυτό που πέτυχες ή τελοσπάντων αυτό που νόμιζες, αυτό που προσπάθησες, δεν είναι τίποτα, έχει κι άλλο, κι ότι περισσότερο νόημα έχει η συνεχής προσπάθεια και ροή παρά οι σταθμοί. Είναι φυσιολογικό όταν δεν έχεις εμπειρία από κάτι. Για ν καταλάβεις εγώ στην αρχή έσπαγα δυο χορδές σε κάθε λάιβ από το άγχος μου, και δεν ήξερα και να παίζω. Σιγά σιγά μαθαίνεις, μαθητευόμενοι μάγοι είμαστε αναγκαστικά. 

Τι αποτελεί ένα κεντρικό σου στοίχημα και τι απολαμβάνεις σε αυτή τη δουλειά;

Στοίχημα είναι αυτό που λέει κι ο Μπόρχες: το θέμα είναι να είσαι συνεπής προς στα φαντάσματά σου, δηλαδή να μην κάνεις έκπτωση στην ποιότητα αυτού που θες να κάνεις. Στην ουσία κάθε έργο τέχνης, δεν είναι καθρέφτης του κόσμου αλλά είναι ένα πράγμα που προστίθεται στον κόσμο. Και εκτός από τον πραγματικό, και σε έναν κόσμο φαντασμάτων. Κάθε τραγούδι που φτιάχνω, –ασχέτως εάν επαληθεύεται ή όχι από τους άλλους- θέλω να πιστεύω ότι προστίθεται σε αυτό το φανταστικό κόσμο που ζουν όλοι αυτοί που θαυμάζω, νεκροί και ζωντανοί μαζί. Αυτό είναι το στοίχημα για μένα. Ότι κάθε φορά που ολοκληρώνω ένα τραγούδι και λέω ότι ισχύει για μένα, σημαίνει ότι μπορεί να παίξει με τα άλλα παιδάκια στο πάρκο το καλό.

Το όμορφο είναι επίσης όταν το μοιράζεσαι και βλέπεις ότι όντως οι άλλοι μπορεί να συγκινηθούν από αυτό, δηλαδή να κινηθούν μαζί με σένα. Αυτή είναι η απόλαυση που μπορεί να λάβει κάνεις από αυτή τη δουλειά, πέρα από την ίδια την ευχαρίστηση που έχω εγώ την ώρα που τα φτιάχνω, γιατί μου αρέσει να περνάω έτσι τον χρόνο μου, μου αρέσει να κάθομαι με μια κιθάρα να σκέφτομαι στίχους και μουσικές. Γι αυτό γίνονται όλα, για τη στιγμή που σιγοτραγουδάμε όλοι μαζί κάτι. Χορεύουμε ή κινούμαστε, συμμετέχουμε όλοι μαζί με κέντρο αυτό το φάντασμα που έχω φτιάξει.  

Ποιών είναι τα φαντάσματα που θα έλεγες ότι σε επηρέασαν σε αυτή τη δουλειά; Άτυπα λογοδοτείς στα έργα τους;

Τα φαντάσματα είναι άπειρα. Αυτός ο δίσκος έχει πολύ να κάνει με τον Λέοναρντ Κόεν, τον Λου Ρίντ, τον Τομ Γουέιτς, τον Νίκ Ντρέικ, τα «Γράμματα στην αγαπημένη» του Μάνου Λοϊζου, με τον Διονύση Σαββόπουλο πάντα, αναγκαστικά, είναι ο παππούς μας. Αυτός ο δίσκος έχει να κάνει με χαμηλές φωνές που όμως διαπερνούν - εμένα τουλάχιστον. Βέβαια ο διαχωρισμός μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας είναι ανύπαρκτος, γίνεται χάρην της συζήτησης. Η πραγματικότητα χωρίς τη φαντασία είναι φτωχή. Όπως λέει ο Πόρτσια: «έδιωξα από το σπίτι τα φαντάσματα και έμεινα τελείως μόνος». 

Θυμάμαι σε μία συνέντευξη σου για το πρώτο σου «Μακροβούτι» στη δισκογραφία το 2008 είχες πει ότι σε ενδιαφέρει το χιούμορ από την οπτική της μελαγχολίας. Τα χρόνια που μεσολάβησαν εξακολούθησες να το χρησιμοποιείς ως όπλο;

Ναι, δεν νομίζω ότι μπορούμε να επιβιώσουμε χωρίς χιούμορ. Στο μεταξύ όμως έμαθα μια πολύ πιο ωραία διατύπωση για το χιούμορ, την οποία διάβασα σε συνέντευξη μιας φοβερής σκηνοθέτιδας, της Ίλντικο Ενιέντι που πέρυσι έκανε την καταπληκτική ταινία «Σώμα και Ψυχή»: «Το γέλιο είναι πολύ καλός τρόπος να καταλάβουμε κάτι». Μου φαίνεται πολύ καλύτερη διατύπωση και την χρησιμοποιώ κι εγώ.

Η μουσική που έγραψες για την παράσταση «Η σημασία του να είσαι σοβαρός» είναι εντελώς διαφορετική, πιο φωναχτή. Πως είναι να παίζεις ζωντανά;

Παίζω τη μουσική ζωντανά κρυμμένος δίπλα από τη σκηνή, μου αρέσει που συνοδεύω τους ηθοποιούς, τους βλέπω να κάνουν όλα αυτά που κάνουν, τους ακούω και μπαίνω αθέατα, μόνο με τον ήχο. Το έχω κάνει με την Commedia dell’ Arte του Camillo Bentancor και με τον Καραγκιόζη του Άθου Δανέλλη. Αυτή είναι μια πολύ ωραία παράσταση, είναι πολύ ωραίο το κείμενο του Όσκαρ Γουάινλτ, «Η σημασία του να είσαι σοβαρός». Έχει φοβερό χιούμορ, είναι καυστικό, αφορά πολύ το σήμερα με έναν περίεργο τρόπο γιατί μιλάει για την βλακεία των ανθρώπων. Ο θίασος είναι καταπληκτικός με φοβερούς και αστείους ηθοποιούς. Η Τόνια Ράλλη, που με κάλεσε να γράψω τη μουσική, έχει καταφέρει να φωτίσει με την τρομερή της σκηνοθεσία το κείμενο, κάνοντας το μια ελαφριά κωμωδία αλλά όχι σαχλαμάρα. Δουλεύοντας με το χιούμορ και τη λεπτότητα του συγγραφέα, έχει καταφέρει μία παράσταση αντάξια του κειμένου. Δεν είναι πολύ εύκολο γιατί έχει συνέχεια λογοπαίγνια και είναι συνέχεια πιο έξυπνος από όλους μας, είναι αρκετά δύσκολο να το στήσεις και να γελάει ο κόσμος. Πολλοί θεατές λένε δεν ξέρουμε με τι να πρωτογελάσουμε. Αυτό είναι η πυκνότητα του Γουάινλτ που έχει καταφέρει να αποδώσει η Τόνια και οι ηθοποιοί. Και η μουσική μου λειτουργεί σύμφωνα με το έργο.

Πως βλέπεις την βλακεία, κυβερνώσα ή διεθνή κλπ έχοντας ζήσει την κρίση στην οποία ανδρώθηκες καλλιτεχνικά;

Δεν πρόκειται για ελληνική κρίση μόνο αλλά παγκόσμια. Η βλακεία είναι πάντα παρούσα σε όλα. Πια μιλάμε για κακία, απανθρωπιά, πολύ δύσκολα πράγματα. Ο άνθρωπος είναι εφευρετικότατος αλλά και ηλίθιος, αυτοκαταστροφικός. Το ότι νικούν οι βλάκες, είναι ακαταμάχητοι δηλαδή, είναι επίσης απογοητευτικό αλλά ισχύει ότι δημιουργείται μια συλλογική ηλιθιότητα, από την άποψη της λήθης. Σαν να ξεχνάμε τι συνέβη πριν 2, 4 ή 6 χρόνια και πηγαίνουμε το ίδιο προβατοϊδώς στην επόμενη καταστροφή. Είναι σαν να μην θέλουμε να μάθουμε. Και δεν εξαιρώ τον εαυτό μου, σίγουρα ένα κομμάτι μας συμμετέχει στη βλακεία.

Θέμος Σκανδάμης 

Facebook

Bandcamp

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Δημήτρης Μητσοτάκης: Θεραπευτική η μουσική μέσα σε ένα δυστοπικό τοπίο
Μία συνέντευξη για το ροκ και το ρεμπέτικο, την ταξική εποχή της δισκογραφίας και τον αγώνα των νέων καλλιτεχνών, το ΚΕΘΕΑ και τη θεραπευτική ιδιότητα της μουσικής.
Δημήτρης Μητσοτάκης: Θεραπευτική η μουσική μέσα σε ένα δυστοπικό τοπίο
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Babo Koro: Το γλέντι είναι κομμάτι της ψυχής μας
Μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση με τους Babo Koro πριν ανέβουν στη σκηνή του Σταυρού του Νότου έχοντας στις αποσκευές τους τον πρόσφατο δίσκο τους με τίτλο «Σίσυφος».
Babo Koro: Το γλέντι είναι κομμάτι της ψυχής μας
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Μια μεγάλη σύνοδος κορυφής για το ρεμπέτικο
Τρεις σπουδαίοι δεξιοτέχνες, οι Δημήτρης Μυστακίδης, Ηρακλής Βαβάτσικας και Κυριάκος Γκουβέντας πριν ανέβουν στη σκηνή του «Γυάλινου Μουσικού Θεατρού» μας μιλούν για το ρεμπέτικο.
Μια μεγάλη σύνοδος κορυφής για το ρεμπέτικο
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Κ. Βήτα: Ανάμεσα στην ελευθερία και τον περιορισμό η τέχνη
Στο νέο του δίσκο «Περίεργη ώρα» και μία μεγάλη συναυλία στην Αθήνα έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε τον αγαπημένο και πάντα πειραματικό μουσικό που μας μιλάει μεταξύ άλλων για την πολυπόθητη ελευθερία στην...
Κ. Βήτα: Ανάμεσα στην ελευθερία και τον περιορισμό η τέχνη
ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
Ένα λευκό περιστέρι πάνω από το Γούντστοκ
Πολύ μελάνι έχει χυθεί εδώ και πενήντα χρόνια για το εάν είχε πολιτική διάσταση η θρυλική μουσική γιορτή του Γούντστοκ κατά την οποία μισό εκατομμύριο άνθρωποι έστειλαν ένα δυνατό μήνυμα στο όνομα της ειρήνης...
Ένα λευκό περιστέρι πάνω από το Γούντστοκ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Τα Πειραγμένα είμαστε εμείς»
O Δημήτρης Λάππας και η Ιφιγένεια Ιωάννου μιλούν για την μουσική τους πρόταση και την «πειραγμένη πραγματικότητα» διαχρονικών τραγουδιών.
«Τα Πειραγμένα είμαστε εμείς»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας