Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μουσική μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας

«Η πιο σημαντική προσωπικότητα στην ιστορία της μουσικής, ο Πυθαγόρας, δεν άφησε πίσω του ούτε μία σύνθεση» λέει ο Ted Gioia

Φωτογραφία αρχείου Dave Shafer
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μουσική μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας

  • A-
  • A+

Φανταστείτε μια κοινωνία στην οποία οι πιο σημαντικές εκδοχές της μουσικής έχουν αγνοηθεί επειδή θεωρήθηκαν επικίνδυνες ή αναιδείς.

Ακόμα χειρότερα, φανταστείτε μια μουσική κουλτούρα που αυτό συμβαίνει εδώ και αιώνες, με τα ιστορικά βιβλία να στηρίζονται σε ψευδείς αναφορές και λογοκριμένες μαρτυρίες που επίτηδες αποκρύπτουν τις αληθινές πηγές δημιουργικότητας και καινοτομίας.

Ως αποτέλεσμα, οι οραματιστές καλλιτέχνες δυσφημίζονται και αγνοούνται, ενώ οι σφετεριστές και οι υποκριτές δοξάζονται.

Ο Ted Gioia υποστηρίζει ότι είμαστε όλοι θύματα μιας τέτοιας διαστρέβλωσης. Στο καινούργιο, 11ο, βιβλίο του, «Music: A Subversive History», παραθέτει μια ανατρεπτική αποδόμηση χιλιάδων ετών μουσικής ιστορίας.

Ο βραβευμένος μουσικός ιστορικός επιχειρεί να αποτυπώσει την πορεία της σύμπλευσης μουσικής και κοινωνίας, καλύπτοντας όλο το έδαφος από την πυθαγόρεια μαθηματική δόμηση (που αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία καταλήξαμε στον αλγόριθμο του Spotify) στο αναρχικό πανκ ροκ των Sex Pistols και στη σύγχρονη τζαζ, μέσα σε 523 σελίδες συμπυκνωμένης ιστορίας της ανώτερης των τεχνών, σύμφωνα με τον Νίτσε.

To εξώφυλλο του βιβλίου

Σε αυτή την εξελικτική ιστορία που αφηγείται το βιβλίο, θα ξεχωρίζατε κάποιο περιστατικό, κάποιο πρόσωπο ή κάποια στιγμή ως πιο σημαντικά; Που προκάλεσαν σημαντικότερες αντιδράσεις ή που επηρέασαν έως και σήμερα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μουσική;

Η πιο σημαντική προσωπικότητα στην ιστορία της μουσικής δεν ηχογράφησε ποτέ ούτε νότα, δεν άφησε πίσω της ούτε μια σύνθεση. Αναφέρομαι στον Πυθαγόρα, τον αρχαίο Ελληνα φιλόσοφο, που έκρινε πως όλοι οι μουσικοί ήχοι θα έπρεπε να καθορίζονται από τα μαθηματικά. Ανακάλυψε τις μεθόδους κουρδίσματος των εγχόρδων που χρησιμοποιεί μέχρι σήμερα η δυτική μουσική και εκλαμβάνουμε τις θεωρίες του ως κάτι δεδομένο. Ομως εξαιτίας του οι μουσικοί της δυτικής παράδοσης επικεντρώθηκαν στο να παίζουν δομημένες νότες και όχι στο να δημιουργούν ήχους. Φαινομενικά η διαφορά δεν είναι μεγάλη, αλλά αυτό επηρέασε τα πάντα που συνέβησαν στην πορεία. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να στραφούμε στην αφρικανική παράδοση για πλουραλισμό και έμπνευση στη σημερινή εποχή, ώστε να ανακαλύψουμε ξανά τους ήχους που δεν υπάρχουν στις δυτικές κλίμακες. Η bent νότα των blues είναι η αφρικανική απάντηση στον Πυθαγόρα.

Η υποχρέωσή μου

Πιστεύετε πως μια λεπτομερειακή, ακαδημαϊκή σχέση με τη μουσική είναι κάτι που ενισχύει την εμπειρία για τον ακροατή ή πρόκειται για κάτι πιο πηγαίο και συναισθηματικό;

Ως ιστορικός της μουσικής έχω την υποχρέωση να καθοδηγώ τους ανθρώπους στο να υπερβαίνουν τις εμπειρίες τους, είμαι σαν επιμελητής για την έκσταση. Κάθε φορά που διδάσκω μουσική ιστορία, τους παρέχω μια διέξοδο προς μια καινούργια αντίληψη. Αν αντιλαμβάνεσαι μόνο τη μουσική της εποχής σου, σίγουρα μπορείς να διασκεδάσεις σε συναυλίες και clubs. Αλλά η οπτική σου είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Είναι σαν να τρως μόνο fast food ή να φοράς ρούχα ενός μόνο χρώματος. Γνωρίζοντας την ιστορία της μουσικής, διευρύνεις το πλαίσιο της απόλαυσης και εμπλουτίζεις ολόκληρη τη ζωή σου. Οπότε ο ρόλος μου ως ιστορικού και συγγραφέα είναι κάτι περισσότερο από το να καταγράψω απλώς την ιστορία. Επιδιώκω να μεταφέρω κάτι βιωματικό στους αναγνώστες μου.

Το βασικό θέμα του βιβλίου είναι μια αφήγηση του κύκλου όπου η εκάστοτε νέα και επαναστατική μουσική φόρμα αντιμάχεται το κατεστημένο, στην πορεία όμως παίρνει τη θέση του έως ότου έρθει η ώρα που και αυτή θα έρθει αντιμέτωπη με κάτι καινούργιο. Θα λέγατε πως ως άνθρωποι δεν έχουμε κατανοήσει τη φύση της ανατρεπτικής και της καθιερωμένης μουσικής; Εφόσον αυτός ο κύκλος συνεχώς επαναλαμβάνεται, είναι η ίδια παγίδα στην οποία πέφτουμε συνεχώς ή έτσι λειτουργεί αυτό το σύστημα;

Είναι ένας περίεργος επαναλαμβανόμενος κύκλος σε όλη την πορεία της μουσικής ιστορίας. Νέα είδη μουσικής με ριζοσπαστικό ύφος απειλούν τις άρχουσες δομές, όμως εν καιρώ οι δομές αυτές όχι μόνο τα αποδέχονται, αλλά προσπαθούν να τα προσεταιριστούν. Η «βρόμικη» μουσική καταλήγει να «εξαγνίζεται». Ως αποτέλεσμα η διαδικασία αυτής της νομιμοποίησης είναι από μόνη της πηγή διαστρέβλωσης και παραπληροφόρησης. Η εξευγενισμένη εκδοχή διατηρείται στη μουσική ιστορία, αλλά το ανατρεπτικό παρελθόν αποκρύπτεται. Θυμόμαστε τον Μπαχ ως τον αξιοσέβαστο Λουθηρανό συνθέτη, αλλά κανείς δεν μας λέει για το διάστημα που πέρασε στη φυλακή ή για όταν ενεπλάκη σε καβγά με μαχαίρια στον δρόμο ή για τις φορές που τιμωρήθηκε από τους ανωτέρους του. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλους ευγενείς χαρακτήρες της τέχνης και φυσικά συνεχίζει να γίνεται μέχρι και σήμερα. Πόσοι από εμάς έχουμε δει τους επαναστάτες ήρωες μουσικούς της νιότης μας να παίρνουν θέση ανάμεσα στη σεβαστή ελίτ; Ο Μικ Τζάγκερ χρίζεται ιππότης του Στέμματος και γίνεται σερ, ο Μπομπ Ντίλαν από τροβαδούρος διαμαρτυρίας καταλήγει νομπελίστας λογοτέχνης. Είναι μια διαδικασία που επαναλαμβάνεται εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες θεωρίες που αναπτύσσονται στην αρχή του βιβλίου είναι η προοδευτική απώλεια της ικανότητας αποστήθισης, ταυτόχρονα με την ανάπτυξη των μέσων καταγραφής. Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν κάποια είδη δημιουργικότητας παροπλίζονται όσο περισσότερο εξαρτώμαστε από τα αποθηκευτικά μέσα. Υπάρχει απάντηση σε αυτό, ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή που η ποσότητα της πληροφορίας είναι τεράστια και η αποθήκευση ψηφιακών δεδομένων μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων;

Οταν καθηγητές του Χάρβαρντ ταξίδεψαν στην Ανατολική Ευρώπη για να μελετήσουν τις ρίζες των επικών ποιημάτων, συνάντησαν τροβαδούρους και αφηγητές που μπορούσαν να τραγουδήσουν μακροσκελείς ποιητικές ιστορίες, στο ύφος των ομηρικών επών, όντας οι ίδιοι εντελώς αγράμματοι. Το συμπέρασμα των καθηγητών ήταν ότι η αδυναμία τους να διαβάσουν είχε ενισχύσει τη μνήμη τους και τους επέτρεπε να αφηγούνται από μνήμης τεράστιες σε έκταση ιστορίες. Δεν είναι σύμπτωση επίσης που το παλαιότερο τραγούδι της αγγλικής γλώσσας, ο ύμνος του Caedmon, προέρχεται από έναν αναλφάβητο βοσκό. Οταν δεν υπάρχουν μέσα αποθήκευσης, όπως βιβλία ή υπολογιστές, για να στηριχτεί κάποιος, είναι αναγκασμένος να αναπτύξει άλλες ικανότητες.

Η τζαζ

Είστε ένας διακεκριμένος οπαδός της τζαζ. Εχει συμβεί ποτέ να έρθετε σε επαφή, μέσω της ακαδημαϊκής σας έρευνας, με κάποιο είδος μουσικής που ίσως να μην το είχατε γνωρίσει στο παρελθόν και να το εκτιμήσετε;

Πάντοτε προσπαθώ να διευρύνω τις μουσικές εμπειρίες μου. Αφιερώθηκα στην τζαζ όταν ήμουν νέος, όμως τώρα πια προσπαθώ να ακούω τα πάντα. Ηλεκτρονική, κινηματογραφική μουσική, παραδοσιακά ιδιώματα από όλο τον κόσμο, σύγχρονη κλασική, ακόμα και τα πρόσφατα ραδιοφωνικά hits. Υπάρχουν ατελείωτες εκπλήξεις για όσους είναι πρόθυμοι να ακούσουν με ανοιχτό μυαλό. Μερικοί πιστεύουν ότι δεν βρίσκεται καλή μουσική στις μέρες μας, που φυσικά δεν ισχύει. Πάντα υπάρχει σπουδαία μουσική, πλέον όμως είναι πιο κρυμμένη από ποτέ. Ας το θέσουμε έτσι: η καλύτερη καινούργια μουσική είναι αυτή που δεν εμφανίζεται στην τηλεόραση.

Ποια η θέση σας στην αέναη «αναμέτρηση» της παλιάς με τη νέα μουσική; Νιώθετε πως η σπουδαιότερη τέχνη είναι πλέον πίσω μας ή οι νέοι δημιουργοί έχουν τα προσόντα να αφήσουν το δικό τους σημάδι στην Ιστορία;

Υγιής μουσική κουλτούρα είναι αυτή που τιμά το παρελθόν και ταυτόχρονα χτίζει το μέλλον. Είναι και τα δύο απαραίτητα. Διατηρούσα ένα website για οπαδούς της τζαζ παλιότερα και πάντα προσπαθούσα να διαμοιράζω την κάλυψη της ύλης ισόποσα σε νέες κυκλοφορίες και σε ιστορικά αλμπουμ του παρελθόντος. Χρειάζονται και τα δύο για μια πλούσια και ζωηρή ανάπτυξη χαρακτήρα. Να αντιλαμβάνεσαι και να απολαμβάνεις τη μουσική της εποχής σου, αλλά να μαθαίνεις από πού προέρχεται και πώς φτάσαμε μέχρι το σήμερα.

Εχετε εκφράσει πολύ συχνά την αντίθεσή σας στο κοινωνικό και οικονομικό μοντέλο των υπηρεσιών streaming μουσικής. Ποια είναι η κύρια διαφωνία σας και πώς πιστεύετε ότι θα εξελιχθούν στο μέλλον αυτές οι πλατφόρμες;

Οι μουσικοί έχουν υποφέρει οικονομικά από την άνοδο του streaming. Χρειάζονται χιλιάδες αναπαραγωγές για να αποφέρουν αξία εσόδων ίση με την πώληση ενός και μόνο άλμπουμ, όμως το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Ενα υγιές μουσικό οικοσύστημα χρειάζεται κάτι περισσότερο από ψηφιακά δεδομένα. Η μουσική πάντα ήταν ένα κομμάτι της ζωής των ανθρώπων, κάτι που εμπλούτιζε και διεύρυνε την καθημερινή εμπειρία τους. Οταν την υποβιβάζεις σε ένα stream, αποσυνδέεται από πολλά απαραίτητα συστατικά. Αποκόπτεται από τον δημιουργό, από τα όργανα που τη φτιάχνουν, από το άμεσο περιβάλλον και τις συνθήκες που της δίνουν νόημα.

Αν έπρεπε να διαλέξετε, θα λέγατε πως ένας συγγραφέας είναι περισσότερο ικανοποιημένος όταν καταφέρνει να έχει ένα best seller ή όταν έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες; Ποιο επίτευγμα από τα δύο έχει περισσότερη βαρύτητα;

Τα τελευταία δέκα χρόνια τα βιβλία μου έχουν αρχίσει να μεταφράζονται όλο και πιο συχνά και αυτό μου φέρνει αναγνώστες από όλο τον κόσμο. Είναι πιθανότατα το πιο συναρπαστικό πράγμα που μου έχει συμβεί ως συγγραφέα, ειδικά μάλιστα ως κάποιου που γράφει για μουσική. Η μουσική καθεαυτή είναι εύκολο να διαπεράσει σύνορα, καθώς πρόκειται για διεθνή γλώσσα και ήταν πάντα κάπως απογοητευτικό για τα βιβλία μου –παρόλο που ήταν σχετικά με τη μουσική– να δυσκολεύονται να κάνουν παρόμοια υπέρβαση. Με τις πρόσφατες μεταφράσεις όμως νιώθω ότι μπορώ να ταξιδέψω στο ίδιο παγκόσμιο μονοπάτι που οι μουσικοί χάραξαν για τη δική τους τέχνη.

Τι θα αποκομίσουν οι αναγνώστες που θα διαβάσουν το βιβλίο σας;

Εγραψα αυτό το βιβλίο επειδή πιστεύω ειλικρινά ότι η μουσική έχει τη δύναμη να αλλάξει τη ζωή μας. Είναι πηγή ενέργειας και μαγείας, με σχεδόν υπερφυσικές προεκτάσεις. Θέλω οι άνθρωποι να έρθουν σε επαφή με αυτή τη μαγεία και να τη φέρουν στην καθημερινότητά τους.

«Η πιο σημαντική προσωπικότητα στην ιστορία της μουσικής, ο Πυθαγόρας, δεν άφησε πίσω του ούτε μία σύνθεση» λέει ο Ted Gioia. Δίπλα το εξώφυλλο του βιβλίου του


 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Μας δίνει δύναμη ότι παιδιά πιάνουν τις κιθάρες αντί να γίνουν χουλιγκάνοι ή χρυσαυγίτες»
Ο Σεραφείμ Γιαννακόπουλος από τους Planet of Zeus μας μίλησε για μια σειρά προβληματισμούς που είναι σημαντικότεροι από το rock'n'roll το ίδιο.
«Μας δίνει δύναμη ότι παιδιά πιάνουν τις κιθάρες αντί να γίνουν χουλιγκάνοι ή χρυσαυγίτες»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Με πλώρη στον Καββαδία
«Ο Καββαδίας ταξιδεύει» της Κωνσταντίνας Γεωργαντά είναι μια αφηγηματική μουσική παράσταση, αφιερωμένη σε όσα ενέπνευσαν τον μεγάλο ποιητή,...
Με πλώρη στον Καββαδία
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Oktavision: Η μουσική δεν πρέπει να είναι μοναχικό σπορ
Η ηλεκτρονική μουσική σκηνή στην Ελλάδα κάνει συνεχώς αλματώδη βήματα, πότε εξερευνώντας πιο μελαγχολικά μονοπάτια και πότε αναμειγνύοντας τα συνθεσάιζερ με φυσικά όργανα.
Oktavision: Η μουσική δεν πρέπει να είναι μοναχικό σπορ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
ΓΙΑΝ ΒΑΝ: «Το τραγούδι γίνεται σάουντρακ στα όνειρά μου»
ΓΙΑΝ ΒΑΝ/Jan Van de Engel είναι η μπάντα/ψευδώνυμο που χρησιμοποιεί ο συνθέτης και ντράμερ Γιάννης Αγγελόπουλος για τις μουσικές που γράφει. Πριν από περίπου ένα μήνα κυκλοφόρησε η νέα δουλειά του «Κακό...
ΓΙΑΝ ΒΑΝ: «Το τραγούδι γίνεται σάουντρακ στα όνειρά μου»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Nalyssa Green: Απολαμβάνω τη γυναικεία τραγουδοποιία και τις ιδιοσυγκρασιακές  καλλιτέχνιδες
Είναι συνθέτις και τραγουδίστρια. Παίζει πλήκτρα, κιθάρα, ακορντεόν και θέρεμιν και είναι αυτοδίδακτη. Έχει κυκλοφορήσει τρία άλμπουμ. Από το 2014 συνθέτει πρωτότυπη μουσική για θεατρικές παραστάσεις. Είναι η...
Nalyssa Green: Απολαμβάνω τη γυναικεία τραγουδοποιία και τις ιδιοσυγκρασιακές  καλλιτέχνιδες
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ο κόσμος του Ντέιβιντ Μπάουι στο κινητό μας
Την ημέρα που θα γιόρταζε τα 72α γενέθλιά του κυκλοφορεί μια εφαρμογή για κινητά με αφηγητή τον Γκάρι Ολντμαν. Βασισμένη στην έκθεση του V & A «David Bowie Is», δίνει στον χρήστη τη δυνατότητα να περιπλανηθεί...
Ο κόσμος του Ντέιβιντ Μπάουι στο κινητό μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας