Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Θέλω τη δημιουργία ενός ολοκαίνουργιου κόσμου»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Θέλω τη δημιουργία ενός ολοκαίνουργιου κόσμου»

  • A-
  • A+

Στα μέσα των '90s έστηνε διαδικτυακές διαφημιστικές καμπάνιες. Το 1997 ίδρυσε την Orchard και άνοιξε τον δρόμο για τη διανομή ψηφιακής διανομής και τις streaming πλατφόρμες.

Σήμερα, ο Scott Cohen είναι Chief of Innovation στη Warner Music και αποστολή του είναι να προετοιμάσει το έδαφος για την εποχή μετά το streaming.

Η «Εφημερίδα των Συντακτών» μίλησε μαζί του για το πώς οραματίζεται τη νέα εποχή στη μουσική βιομηχανία, τα εμφυτεύματα επαυξημένης πραγματικότητας και τη δημιουργική συγχώνευση τεχνητής και βιολογικής νοημοσύνης.


● Θα ήθελα να αρχίσουμε από την εποχή που ξεκίνησε η Orchard. Πόσο διαφορετικό ήταν το ψηφιακό promotion στη μουσική στα μέσα των ‘90s σε σχέση με το σήμερα;

Ομολογουμένως ήταν αρκετά δύσκολη υπόθεση, επειδή στο web το 1995 δεν υπήρχαν ούτε μουσική, ούτε videos, ούτε καν φωτογραφίες, ήταν μόνο άνθρωποι που πληκτρολογούσαν κείμενα. Ήμασταν συνδεδεμένοι με πολύ αργά modems, με εκείνες τις dial-up συνδέσεις τηλεφώνου, που πέραν όλων των άλλων ήταν και ιδιαίτερα κοστοβόρες, δεν ήταν το απεριόριστο broadband που έχουμε σήμερα.

Οπότε μπορούσαμε να προσεγγίσουμε τους ανθρώπους που μιλούσαν για τη μουσική, εννοώ που έγραφαν για τη μουσική και με αυτούς θα κάναμε τις διαφημιστικές μας καμπάνιες.

Πιο συγκεκριμένα, θα μπαίναμε στα message boards όπου συνομιλούσαν για μουσική, θα κλικάραμε στα usernames όσων συμμετείχαν και θα τους στέλναμε emails, απευθείας σε AOL. Και ήταν κάτι συναρπαστικό για αυτούς, επειδή επί της ουσίας ήταν από τις πρώτες φορές που κάποιος λάμβανε email.

Ήταν ιδιαίτερα ευγνώμονες που κάποιος τους έστελνε στοχευμένες πληροφορίες χωρίς να τις έχουν ζητήσει οι ίδιοι πρώτα, σχετικά με ένα θέμα που τους ενδιαφέρει, για το αγαπημένο τους είδος μουσικής για παράδειγμα.

Αυτό μας άνοιξε τα μάτια όσον αφορά το πού βρισκόμασταν εκείνη τη στιγμή σε αυτό το πεδίο, αλλά επίσης αρχίσαμε να φανταζόμαστε πώς θα μπορούσε να είναι στο μέλλον.

Οπότε 2 χρόνια μετά, το 1997, ξεκινήσαμε την Orchard μαζί με τον συνέταιρό μου, Richard Gottehrer, με τη βασική ιδέα να είναι πώς οι άνθρωποι θα ξεκινούσαν να καταναλώνουν διαφορετικά τη μουσική, όχι απλά θα τους έδινε το internet τη δυνατότητα να μιλούν για αυτή με ένα νέο τρόπο, αλλά θα την αγόραζαν πια με άλλο τρόπο και θα πλήρωναν για αυτή με άλλο τρόπο.

Η Orchard έγινε η πρώτη εταιρεία διανομής ψηφιακής μουσικής και το 1997 αυτό σήμαινε ότι θα είχαμε εξαρχής μερικά προβλήματα. Παρόλο που είχαμε την ιδέα και βλέπαμε πώς θα είναι τα πράγματα στο μέλλον, δεν υπήρχε κάποιος για του διανείμουμε μουσική, δεν υπήρχαν online καταστήματα τότε. Αυτό ήταν το ένα πρόβλημα.

Το άλλο ήταν ότι δεν είχαμε περιεχόμενο, δεν είχαμε ψηφιοποιημένη μουσική στα χέρια μας, αλλά σκεφτήκαμε πως ήταν καλύτερο να ξεκινήσουμε να στήνουμε μια τέτοια πλατφόρμα αντί να περιμένουμε τη βιομηχανία να το δημιουργήσει, ας αρχίσουμε να μαθαίνουμε κάνοντας, να είμαστε μέρος της συζήτησης από την αρχή, δεν είχαμε τίποτα να χάσουμε, αντιθέτως είχαμε μόνο να κερδίσουμε.

Ποια ήταν η αντίδραση της κραταιάς μουσικής βιομηχανίας τότε σε μια κίνηση όπως αυτή;

Λοιπόν, η πρώτη τους αντίδραση ήταν να γελάσουν μαζί μας. Το θεώρησαν αφελές, ανεδαφικό και χωρίς νόημα. Έχε υπόψη σου ότι στα μέσα των ‘90s οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ήταν συνδεδεμένοι στο internet, πολύ περισσότερο δεν είχαν την άμεση επαφή που έχουμε σήμερα με τα smartphones, οπότε μιλάμε για έναν εντελώς αναλογικό κόσμο τότε. Οτιδήποτε ψηφιακό έκανε κάποιος σχετικά με τη μουσική, ήταν κάτι παράπλευρο στην καλύτερη περίπτωση και σίγουρα δευτερεύον.

Οπότε μας περιγέλασαν στην αρχή, μας θεώρησαν τρελούς, έλεγαν ότι δεν είχαμε ιδέα για τι πράγμα μιλάμε, οι πωλήσεις των Cds ανέβαιναν συνεχώς, δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη πτωτικής τάσης, οπότε γιατί να αλλάξεις κάτι; Έτσι ήταν τα πρώτα 2 χρόνια μας.

Στα επόμενα 2-3 όμως τα πράγματα άλλαξαν δραματικά, το internet ήταν πλέον απειλή για αυτούς και έτσι η ειρωνεία και ο χλευασμός μετατράπηκαν σε θυμό και οργή απέναντί μας. Είδαν το Napster να αναπτύσσεται το 1999 και όλα άλλαξαν μετά από αυτό. Εμείς εξαρχής είχαμε στήσει τα πάντα με νόμιμο τρόπο, δεν ασχοληθήκαμε ποτέ με τη λεγόμενη πειρατεία και αποκτούσαμε τα δικαιώματα του περιεχομένου που διοχετεύαμε στις υπηρεσίες όπου ο κόσμος θα μπορούσε να αγοράσει ψηφιακή μουσική.

Αυτές εξελίχθηκαν σε αυτό που σήμερα είναι το Spotify ή το Apple Music, αλλά για αυτούς που μας κατηγορούσαν ήταν όλα το ίδιο, δεν έβλεπαν τη διαφορά μεταξύ πειρατείας και νόμιμης διανομής ή πως η peer-to-peer ανταλλαγή αρχείων δεν ήταν το ίδιο με ένα online κατάστημα, ήταν όλα θολά για αυτούς και συνοψιζόταν στο ότι το internet συνολικά είναι ο εχθρός, εμείς είμαστε οι κακοί που καταστρέφουμε ό,τι έχουν χτίσει.

● Νομίζω είναι κατανοητό ώς ένα σημείο να αισθανθούν έτσι. Το θέμα όμως είναι πως όσο περνούσαν τα χρόνια οι ψηφιακές πλατφόρμες και οι υπηρεσίες όπως η δική σας έγιναν απαραίτητες για τη βιομηχανία. Όλη η τάση μεταστράφηκε και φτάσατε στο σημείο η Sony να εξαγοράσει την Orchard το 2015 έναντι ενός ιδιαίτερα σημαντικού ποσού, σωστά; (σ.σ. η συνολική εξαγορά ανήλθε στα 200 εκατομμύρια δολάρια)

Ακριβώς. Θυμήσου ότι υπήρξε μια στιγμή όπου γρήγορα τα έσοδα από τα downloads ξεπέρασαν τις πωλήσεις των Cds και μετά άλλη μια όπου ακόμα πιο γρήγορα το streaming ξεπέρασε το downloading. Οπότε τα πάντα κινήθηκαν αστραπιαία προς την αντίθετη κατεύθυνση. Θα έλεγα ότι για χρόνια η αλλαγή< πήγαινε αρκετά αργά και από κάποιο σημείο και μετά επιταχύνθηκε.

● Αν θεωρήσουμε λοιπόν ότι το 2015 ήταν το σημείο καμπής, θα λέγατε ότι νιώσατε δικαιωμένος με αυτή την εξαγορά; Ότι επιτέλους οι μεγάλες πολυεθνικές αναγνώρισαν το όραμα που είχατε στις αρχές, ότι έστω και καθυστερημένα έπιασαν το νόημα;

Ναι, έτσι νομίζω. Πιστεύω πως ήταν μια αναγνώριση ότι όλα όσα έλεγα τα προηγούμενα 20 χρόνια δεν ήταν μια μικρή, τρελή ιδέα, αλλά ο τρόπος που πλέον είναι το mainstream, ο τρόπος που φυσιολογικά λειτουργούν τα πράγματα. Για να είμαι ξεκάθαρος πάντως, ναι μεν μπορείς να πεις ότι ήταν μια νίκη, αλλά για μένα ήταν μάλλον μικρή αυτή η νίκη, επειδή στο μυαλό μου το είχα ήδη ξεπεράσει αυτό, αυτά ήταν πράγματα που σχεδιάζαμε το 1995. Είχε έρθει πολύ αργά η αναγνώριση δηλαδή; Πλέον ήταν 2015, είχαν περάσει 20 χρόνια, οι σκέψεις μας εκείνη την περίοδο είχαν ήδη προχωρήσει μακριά από αυτό και κάπως έτσι η νίκη φάνταζε μικρή.

● Παρόλα αυτά, θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος ότι και πάλι, έστω και με καθυστέρηση, η ισχυρή πολυεθνική είχε κερδίσει; Ότι αν και αντιτάχθηκε στην αρχή, κατάφερε να εγκολπώσει την εταιρεία που στα μάτια της ήταν ο εχθρός, έστω κι αν το έβλεπε λάθος;

Όχι, όχι, δε νομίζω ότι μπορείς να πεις ότι νίκησε, πολύ περισσότερο μάλιστα δε θεωρώ ότι έχει να κάνει με νικητές και χαμένους ή με εμένα εναντίον αυτών. Πιστεύω αν μη τι άλλο, ότι μπορεί μια ιδέα να είναι επαναστατική, η πρόοδος όμως είναι εξελικτική, έρχεται βήμα βήμα και ίσως να μην το καταλάβαινα αυτό πριν 20 χρόνια που ήμουν νέος και περισσότερο ιδεαλιστής. Τώρα πια συνειδητοποιώ πως μόνο και μόνο επειδή σκέφτηκες κάτι, δε σημαίνει ότι όλος ο κόσμος θα είναι (ή θα έπρεπε να είναι) έτοιμος για αυτό την αμέσως επόμενη ημέρα.

● Χρειάζεται χρόνος για κάτι τέτοιο.

Ναι, είναι κάτι που δε γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη. Η αρχική ιδέα οφείλει να είναι τολμηρή, αλλά η υπομονή που απαιτείται από εκεί και μετά είναι εξίσου απαραίτητη.

● Όλο αυτό μας οδηγεί στο σήμερα, όπου πρόσφατα αναλάβατε καθήκοντα ως Chief Of Innovation στην πολυεθνική Warner Music. Δημιουργεί ερωτήματα αυτή τη μετακίνηση, περισσότερο σχετικά με τον άνθρωπο που είχε προβλέψει το μέλλον μακριά από τις παλιές δισκογραφικές, που έγραψε ξανά τους κανόνες τους οποίους πλέον όλοι ακολουθούν και ξαφνικά αφήνει πίσω αυτό που έχτισε και αναλαμβάνει πόστο πίσω στην εκκίνηση όλης αυτής της εξελικτικής πορείας. Τι ακριβώς έχει να κάνει ο Chief Of Innovation; Τι σημαίνει για σας αυτός ο τίτλος;

Ξέρεις, είναι μια ενδιαφέρουσα πρόκληση, επειδή όταν ξεκινούσαμε την Orchard πήραμε να δημιουργήσουμε κάτι στην ουσία από το τίποτα και κατέληξε να γίνει κάτι μεγάλο. Δεν ήμουν μόνο εγώ σε αυτό, μπορεί να το ξεκίνησα, αλλά ήταν μια ομάδα ανθρώπων που συνέδραμε και το πραγματοποίησε. Οπότε δεν ανήκει σε μένα όλη η αναγνώριση - ένα κατ' αναλογία ποσοστό της μόνο!

Η πρόκληση σε αυτή τη νέα θέση είναι να κάνω κατά κάποιο τρόπο το ακριβώς αντίθετο, όπου εδώ προϋπάρχει ήδη κάτι τεράστιο, μια κοινοπραξία επιχειρήσεων με ετήσια έσοδα πάνω από 4 δισεκ. δολάρια και το ερώτημα είναι ποιο θα είναι το επόμενο βήμα. Πώς θωρακίζεις μια τέτοια εταιρεία για τις μελλοντικές προκλήσεις, πώς καταφέρνεις να δεις πέρα από το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή;

Κατά μία έννοια, είναι το ίδιο πράγμα που έκανα και στα μέσα των ‘90s, τώρα πρέπει να δούμε τι έρχεται μετά το streaming, πώς θα είναι ο κόσμος μετά την Apple Music ή το Spotify, πώς θα ανταλλάζουμε εμπειρίες μετά το τέλος των social media, μετά το Instagram, το Facebook, το Twitter, πώς θα είναι η ζωή μετά το web όπως το ξέρουμε μέχρι σήμερα και πώς μπορούμε όχι μόνο να προετοιμαστούμε για το τι έρχεται, αλλά πώς θα το σχηματίσουμε, πώς θα συμμετέχουμε ενεργά στη διαμόρφωση αυτής της επόμενης μέρας.

● Καταλαβαίνω πως κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι επιδίωξη μιας ανερχόμενης και φιλόδοξης εταιρείας, αλλά ισχύει το ίδιο και για έναν πολυεθνικό όμιλο;

Μα βέβαια, υπάρχουν τόσες πολλές προκλήσεις σε κάτι τέτοιο. Οι άνθρωποι είναι εκ φυσικού τους διστακτικοί απέναντι στις αλλαγές, όχι απαραίτητα επειδή είναι κακοί ή κάνουν λάθος, απλώς είναι ο τρόπος με τον οποίο είναι καλωδιωμένος ο εγκέφαλος μας. Δεν είμαστε προγραμματισμένοι να αντιδρούμε με αυτόν τον τρόπο, οπότε η δική μου δουλειά είναι να κάνω τους ανθρώπους να νιώσουν άνετα με ό,τι κι αν είναι αυτό που ακολουθεί και να σταματήσουν να νιώθουν εφησυχασμένοι με όσα έχουμε σήμερα.

Σε μεγάλο βαθμό η κατάσταση σήμερα μοιάζει με τα μέσα των ‘90s στη δουλειά μας, όταν οι πωλήσεις των Cds ανέβαιναν συνεχώς, κάθε χρονιά ήταν ρεκόρ σε σχέση με την προηγούμενη μέχρι και το 1999 κι εγώ τους έλεγα ότι όλο αυτό οδεύει προς το τέλος του, η ψηφιακή μουσική θα ανατρέψει αυτή την κατάσταση και γελούσαν μαζί μου.

Αντίστοιχα σήμερα πώς μπορείς να πεις στον κόσμο όταν έχεις τον τάδε καλλιτέχνη της Warner με 50 εκατομμύρια followers στα social media και τα έσοδά του από Spotify και Amazon ανεβαίνουν συνεχώς, ότι και αυτό θα τελειώσει; Ότι θα έρθει η στιγμή που θα κατακρημνιστεί και αυτό;

● Άρα θα πρέπει να είναι έτοιμοι για όταν αυτό συμβεί.

Ακριβώς, κι αν είναι όντως έτοιμοι, θα είναι μια ομαλή και απρόσκοπτη μετάβαση. Ξέρεις, ένας καλός μου φίλος, ο Jim Griffin, το αποκαλεί «Tarzan Economics». Φαντάσου τον Ταρζάν να αιωρείται κρεμασμένος από κληματσίδες στη ζούγκλα. Το κρίσιμο σε αυτό είναι πως αν δεν αρπάξεις την επόμενη κληματσίδα όταν φτάσεις στο άκρο της αιώρησης, μοιραία θα κινηθείς προς τα πίσω ξανά. Αν πάλι αιωρείσαι και αφήσεις την προηγούμενη πριν αρπάξεις την επόμενη, θα πέσεις.

Πρέπει να συγχρονίσεις το πότε θα αφήσεις την παλιά και θα συνεχίσεις στην επόμενη, τότε έχεις μια ομαλή πορεία μετάβασης. Κάπως έτσι νιώθω ότι έγιναν τα πράγματα με το streaming, αφήσαμε πίσω την εποχή των downloads και περάσαμε στο online streaming με όλες τις πλατφόρμες να είναι έτοιμες για αυτό. Επιδίωξή μου είναι να συμβεί το ίδιο και με την επόμενη φάση, να γίνει εξίσου υπολογισμένα και χωρίς αναταράξεις.

Δεν είναι εύκολο βέβαια, επειδή δεν ξέρουν ποιο θα είναι ακριβώς αυτό το επόμενο σκοινί στη ζούγκλα που θα πρέπει να αρπάξουν.

● Προφανής λοιπόν η επόμενη ερώτηση. Ποιο θα είναι αυτό το επόμενο μέσο; Τι θα έρθει να αντικαταστήσει το streaming όσον αφορά την τεχνολογική εφαρμογή του τουλάχιστον;

Θα μπορούσε να είναι πολλά πράγματα. Έχε υπόψη σου ότι ο τρόπος με τον οποίο ο ψηφιακός κόσμος είναι δομημένος αυτή τη στιγμή, είναι πως έχεις ένα internet δίκτυο που είναι η βάση, η πρώτη στρώση ας πούμε, πάνω στην οποία ο Tim Berners Lee ανέπτυξε το web, που είναι το αμέσως επόμενο επίπεδο, και έθεσε πρωτόκολλα ώστε τα πάντα εκεί να μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους.

Προκειμένου όμως αυτή η θεωρητική βάση να μπορέσει να λειτουργήσει στον προσδοκώμενο βαθμό χρειάζεσαι επιχειρήσεις χτισμένες πάνω σε αυτό το web, πλατφόρμες όπως η Google, η Amazon, το Spotify, το Facebook, που συγκεντρώνουν όλο το περιεχόμενο, που φέρνουν σε επαφή όλους τους χρήστες και εν συνεχεία προσφέρουν όλο και πλουσιότερη εμπειρία. Έτσι λειτουργεί τώρα και αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος σήμερα. Όταν όμως κοιτάζω το μέλλον, δε νομίζω ότι αυτός θα συνεχίσει να είναι ο τρόπος που θα γίνεται.

Δες κατ’ αντιστοιχία τι συνέβη με τα κρυπτογραφημένα νομίσματα, με το Bitcoin. Δεν έχει σημασία αν σου αρέσει ή όχι, ποια είναι η γνώμη σου για αυτό, σκέψου το νόημα πίσω από αυτό. Η θεωρία του λέει «έχω κάποια χρήματα και θέλω να δώσω μερικά σε σένα». Γιατί να χρειάζομαι ένα ενδιάμεσο πιστωτικό ίδρυμα, μια τράπεζα, να πιστοποιήσει ότι όντως έχω χρήματα στον λογαριασμό μου, να τα πάρει, να τα μεταφέρει σε σένα, να μου στείλει ένα αποδεικτικό μήνυμα για τη συναλλαγή και να μας χρεώσει μια προμήθεια για αυτό;

Δε θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε μια τεχνολογία που θα επιτρέψει σε αυτή τη συναλλαγή να πραγματοποιηθεί; Αυτή είναι η λειτουργία του Bitcoin, στην ουσία είναι ένα πρωτόκολλο, όπως αυτά που υπάρχουν στο web, που επιτρέπουν στα διάφορα sites να επικοινωνούν μεταξύ τους.

Υπάρχει τεχνολογία που το επιτρέπει αυτό, όχι άνθρωποι, κι έτσι λοιπόν έχει δημιουργηθεί ένα επιπλέον online επίπεδο με λειτουργίες που φέρνουν σε επαφή καταναλωτές, κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων, εταιρείες και brands, οπότε δεν έχεις ανάγκη ενδιάμεσους θεσμούς.

Δε θα έχω ανάγκη κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης να γεφυρώσει το πώς και πότε θα επικοινωνήσω με τους φίλους μου ή με κάποιο καλλιτέχνη που με ενδιαφέρει ή με κάποιον από τους ανθρώπους που ακολουθώ online. Απλώς χρειάζομαι την κατάλληλη τεχνολογία για να συμβεί αυτό, όχι μια εταιρεία να μεσολαβήσει.

● Οπότε υποθέτω πως κάπου εδώ μπαίνει στην εξίσωση η νέα εταιρεία που έχεις ιδρύσει, η Cyborg Nest, να ενώσει μερικές από αυτές τις τελείες για τις οποίες μόλις μιλήσαμε.

Ναι, κατά κάποιον τρόπο! Κοίταξε, οτιδήποτε κάνω είναι πάντα με σπουδαίους συνεργάτες κι έχω δυο συνέταιρους στη Cyborg Nest, τον Liviu Babbitz και τον Olivier De Simone, και το σκεπτικό μας είναι πως ενώ για την ώρα έχουμε κινηθεί από τους υπολογιστές, ύστερα στα laptops, μετά στα smartphones, ακολούθως στα wearables, συνεχώς αλλάζει το πως χρησιμοποιούμε την τεχνολογία, η επόμενη φάση θα είναι να γίνουμε ένα με την τεχνολογία.

Το βλέπουμε να συμβαίνει σε πολλούς τομείς, με την ιατρική να είναι το προφανές παράδειγμα όπου οι άνθρωποι χρησιμοποιούν προσθετικά μέλη ή βηματοδότες ή αντλίες ινσουλίνης, όμως υπάρχουν πολλές άλλες περιπτώσεις είτε στην κοσμητική ιατρική, είτε στο piercing και τα υποδόρια εμφυτεύματα για αισθητικούς λόγους. Ήδη συμβαίνει και πολλοί άνθρωποι έχουν εφαρμόσει μόνιμες αλλαγές στο σώμα τους είτε για ιατρικούς λόγους, είτε για αισθητικούς λόγους, είτε για επεξεργασία της πληροφορίας και αντιμετώπιση μιας κατάστασης.

Βλέπουμε δηλαδή μια σύγκλιση πολλών τάσεων που οδηγεί σε τελική ανάλυση στη βελτιστοποίηση του ανθρώπινου σώματος. Έχοντας λάβει υπόψη όλα αυτά, το όραμα που έχουμε στη Cyborg Nest είναι να δημιουργήσουμε νέες αισθήσεις. Έχουμε τις 5 αισθήσεις μας, αλλά πώς θα ήταν ο κόσμος αν είχαμε μία ακόμα;

Ο απώτερος σκοπός μας δεν είναι να δημιουργήσουμε hardware, ούτε software, αλλά mindware. Τη δυνατότητα να αλλάξουμε το ποιοι είμαστε θεμελιωδώς ως άνθρωποι και να βελτιστοποιήσουμε το μυαλό μας, λαμβάνοντας επιπλέον πληροφορίες από το περιβάλλον τις οποίες θα αποκρυπτογραφήσει ο εγκέφαλός μας.

Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να εξελίσσονται και θα μπορέσουν να προσπεράσουν πράγματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογία που επιτρέπει στους υπολογιστές να μαθαίνουν, με το να βελτιωθούμε εμείς, να γίνουμε πιο ανθρώπινοι και πιο ισχυροί.

● Αν αυτή η θεωρία έχει βάση, για να το φέρουμε στο επίπεδο της μουσικής ξανά, υπάρχει αυτό το δυσεπίλυτο πρόβλημα για τους μουσικόφιλους ότι παράγεται πάρα πολλή μουσική, με την οποία βομβαρδιζόμαστε συνεχώς, τα social media είναι γεμάτα με ελκυστικές διαφημιστικές καμπάνιες και ενώ η αφθονία είναι εκπληκτική, καταλήγει να είναι πρόβλημα. Πόση μουσική μπορεί να επεξεργαστεί και να απορροφήσει κάποιος; Πιστεύεις ότι πρόκειται για μια περιορισμένη δυνατότητα της ανθρώπινης φύσης, ότι υπάρχει ένα κατώφλι μέγιστης χωρητικότητας νέων πληροφοριών και οτιδήποτε το υπερβαίνει είναι καταδικασμένο είτε να εκτιμηθεί λάθος, είτε να περάσει απαρατήρητο;

Ναι, πιστεύω ότι υπάρχει και σε πολλές περιπτώσεις το έχουμε σχεδόν φτάσει. Είναι όντως υπερβολικά πολλή η πληροφορία και νομίζω θα οδηγηθούμε σε μια εποχή μετα-επιλογής. Αρχίζουμε να κατανοούμε ότι οι απεριόριστες επιλογές δεν είναι απαραιτήτως καλό πράγμα. Όχι ότι δε θα έπρεπε να έχεις την επιλογή να έχεις το οτιδήποτε, αλλά δε μπορείς να έρχεσαι συνεχώς αντιμέτωπος με απεριόριστες επιλογές. Οπότε μοιραία θα κινηθούμε από αυτή την αγωνία της επιλογής, σε ένα φάσμα που θα αναζητούμε τις «έμπιστες πηγές».

Θέλω να διατηρήσω τη δυνατότητα να έχω τα πάντα, αλλά χρειάζομαι κάποιον να με καθοδηγήσει. Φυσικά αυτό δε συμβαίνει μόνο στη μουσική, συμβαίνει παντού και λέγεται «το παράδοξο της επιλογής».

Οι καταναλωτές απαιτούν την προϊοντική ποικιλία, αλλά ερχόμενοι αντιμέτωποι με αυτή συχνά «παγώνουν» και επιστρέφουν σε όσα ήδη γνωρίζουν. Το πρόβλημα αυτή τη στιγμή είναι πως δεν έχουμε καλές και αξιόπιστες πηγές να μας καθοδηγήσουν.

Παλιά το ραδιόφωνο κάλυπτε αυτή την ανάγκη, υπήρχαν άνθρωποι που έκαναν reviews σε albums και αυτό επίσης κάλυπτε την ίδια ανάγκη, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να πάμε προς τα πίσω για να λύσουμε αυτό το πρόβλημα, αλλά να δούμε ποιος τρόπος αντιμετώπισης θα μας οδηγήσει ένα βήμα εμπρός.

● Για να επιστρέψουμε σε αυτό που λέγαμε πριν από λίγο, παρατήρησα ότι στην κεντρική σελίδα της Cyborg Nest δε λέει πολλά. Δεν είναι γεμάτη με πληροφορίες, έχει μια λιτή περιγραφή, από την οποία συγκράτησα μια φράση. Λέει «...συγχωνεύοντας βιολογική με τεχνητή νοημοσύνη...». Σε ποιο βαθμό το εννοεί ακριβώς;

Όταν λανσάραμε για πρώτη φορά την έννοια της επιπλέον αίσθησης, την ονομάσαμε «The North Sense», που σε κάνει να νιώθεις το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο του πλανήτη μας. Είναι μια αίσθηση που πολλά άλλα ζωικά είδη έχουν, αλλά όχι ο άνθρωπος. Πρόκειται για ένα εμφύτευμα, που στέλνει ψηφιακά σήματα όποτε στρέφεσαι προς το μαγνητικό Βορρά, τα οποία μεταφράζει ο εγκέφαλός μας. Πρόκειται λοιπόν για ένα ψηφιακό σήμα που μετατρέπεται σε βιολογικό. Αυτά τα δύο λοιπόν, συγχωνεύονται.

Είναι σημαντικό να έχουμε κατανοήσει το πως λειτουργούν όλες οι αισθήσεις, είναι ακριβώς ο ίδιος τρόπος για όλες. Όταν ας πούμε έρχεται φως στο μάτι μου, τα φωτόνια «χτυπούν» τον αμφιβληστροειδή μου χιτώνα, ο οποίος συνδέεται με το οπτικό νεύρο και αυτό μετατρέπει το φωτόνιο σε ηλεκτρικό σήμα. Αυτό πηγαίνει στον εγκέφαλο και μετατρέπεται ξανά σε ένα ηλεκτρομαγνητικό ερέθισμα.

Σε αυτό το ερέθισμα ο εγκέφαλος αποδίδει ένα νόημα, «αποφασίζει» τι ακριβώς σημαίνει. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει αν γευτώ κάτι: υπάρχουν υποδοχείς στη γλώσσα μου στους οποίους προσκολλώνται μόρια από την τροφή, που ξαναφτάνουν στον εγκέφαλο σαν ηλεκτρομαγνητικά ερεθίσματα.

Το θέμα είναι ότι όλα τα σήματα που φτάνουν εκεί είναι πανομοιότυπα. Οπότε το όλο θέμα είναι να πάρεις πληροφορίες από το περιβάλλον και να τις οδηγήσεις στον εγκέφαλο και ο δρόμος για να γίνει αυτό είναι το ηλεκτρικό σήμα. Άρα με το να εμφυτεύσεις έναν αισθητήρα, που θα λαμβάνει ερεθίσματα από το περιβάλλον και θα τα οδηγεί εκεί που πρέπει ως ηλεκτρικά σήματα, δε διαφέρει σε τίποτα από ένα αυτί ή ένα μάτι.

Οι πληροφορίες και τα ερεθίσματα υπάρχουν παντού τριγύρω μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε και είναι αυτά τα όργανα που μας επιτρέπουν να τα αντιληφθούμε και να τα επεξεργαστούμε. Αυτό το σημείο που η τεχνολογία και η βιολογία συναντώνται είναι αυτό που μας ενδιαφέρει και αυτό πάνω στο οποίο δουλεύουμε.

● Οπότε δημιουργείτε καινούργιους νευροϋποδοχείς, νέα αισθητήρια όργανα, εκεί που δεν υπάρχουν;

Ακριβώς. Κι αν το σκεφτείς λίγο περισσότερο, ήδη το κάνουμε αυτό σε καθημερινή βάση κατά κάποιον τρόπο. Το Facebook ας πούμε επαυξάνει τη μνήμη μου, εγώ δε χρειάζεται να θυμάμαι τα γενέθλια κάποιου, τα θυμάται το Facebook, έχει γίνει μέρος της μακροπρόθεσμης μνήμης μου, και μου στέλνει ένα σήμα με τη μορφή μιας ειδοποίησης που μου λέει τίνος τα γενέθλια είναι σήμερα.

Δε θυμάμαι τον αριθμό τηλεφώνου της συζύγου μου, δε νομίζω να τον ήξερα ποτέ απέξω, το iPhone μου όμως τον θυμάται κι έτσι το χρησιμοποιώ ως μέρος του εγκεφάλου μου. Κι επειδή έχω αυτή τη βοήθεια, μπορώ να απασχολήσω τη φαιά ουσία μου για να κάνω άλλα πράγματα.

Μήπως αυτή η υποβοήθηση όμως μας κάνει πιο νωθρούς, πιο τεμπέληδες; Όχι, δε θα το έλεγα, τουλάχιστον εμένα δε με κάνει τεμπέλη. Απλώς μου δίνει τη δυνατότητα να μη χρειάζεται να απομνημονεύω αριθμούς τηλεφώνων, να θυμάμαι ημερομηνίες γενεθλίων, να πρέπει να ανασύρω από τη μνήμη μου οδηγίες κατεύθυνσης οδηγώντας, ήδη χρησιμοποιώ την ψηφιακή τεχνολογία σήμερα για να επαυξήσω τη μνήμη μου.

Κι ένας διαφορετικός τρόπος να το σκεφτεί κανείς, είναι ότι αυτή η τεχνολογία αυτή τη στιγμή είναι αποσυνδεδεμένη από εμένα μεν, αλλά σίγουρα έχει γίνει μέρος της ζωή μου και θα έλεγα ότι έχει αναχθεί σε αναγκαιότητα. Εμείς το πηγαίνουμε ένα βήμα παρακάτω και σκεφτόμαστε τι θα γινόταν αν ήταν πλήρως ενσωματωμένη στο σώμα μου.

Τι θα γινόταν αν ο αισθητήρας του μαγνητικού Βορρά που λέγαμε νωρίτερα, η North Sense, ήταν συνδεδεμένη με το Google Maps για παράδειγμα; Θα μπορούσα τότε όταν ταξιδεύω κάπου για πρώτη φορά, να λαμβάνω ηλεκτρικά σήματα απευθείας στο σώμα μου, όχι στο μάτι ή στο αυτί μου, και να αντιλαμβάνομαι χωρίς εξωτερική βοήθεια ή αντικείμενα καθοδήγησης αν πρέπει να πάω αριστερά ή δεξιά, αν είμαι στον σωστό δρόμο, αν πρέπει να γυρίσω πίσω.

Αυτή είναι η γενική ιδέα πάνω στην οποία δουλεύουμε τώρα, πώς θα μπορούσαμε να κωδικοποιήσουμε ένα ψηφιακό σήμα και να το ερμηνεύσουμε με την ανθρώπινη βιολογία.

● Αν ήμουν μουσικός, πώς θα μπορούσε αυτό να με βοηθήσει; Υπήρχαν αναφορές σε μια πρόσφατη ομιλία σας για εμπλοκή της τεχνητής νοημοσύνης στη σύνθεση μουσικής.

Πως θα μπορούσε μια νέα αίσθηση να βοηθήσει; Σκέψου το εξής. Οτιδήποτε έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος σε όλη την ιστορία του, το έκανε χάρη στις 5 αισθήσεις του. Αν δεν υπήρχε η ακοή, δε θα υπήρχε μουσική, ούτε όργανα, ούτε συναυλιακοί χώροι, κατ’ επέκταση ούτε iTunes, ούτε Spotify, ούτε όλα αυτά. Έχουμε δημιουργήσει ολόκληρες βιομηχανίες γύρω από την παραγωγή ήχου. Αν είχαμε την ικανότητα ηχοεντοπισμού όπως οι νυχτερίδες, πάλι θα είχαμε χτίσει ένα σωρό πράγματα γύρω από αυτή την αίσθηση.

Η δική μου κατευθυντήριος δύναμη πίσω από την ανάπτυξη νέων αισθήσεων και καθετί που κάνουμε στη Cyborg Nest είναι πώς οι άνθρωποι θα χτίσουν γύρω από αυτά, δε θα είναι μόνο για λειτουργική χρήση, όπως οι χάρτες που λέγαμε νωρίτερα, αλλά θα μας ωθήσουν να γίνουμε δημιουργικοί. Στο πεδίο της μουσικής λοιπόν οι εφαρμογές είναι ακόμα περισσότερες.

Ένα από τα πράγματα που κάνει η τεχνητή νοημοσύνη είναι να εφευρίσκει νέα μουσικά όργανα. Αν πάμε πίσω στην ιστορία του ανθρώπου περίπου 20-30.000 χρόνια πριν και δούμε τα πρώτα μουσικά όργανα, η ιδέα πίσω από τη δημιουργία τους ήταν ότι έχω μια αφηρημένη πολύπλοκη σκέψη στο μυαλό μου και θέλω να τη μεταδώσω στον διπλανό μου.

Στην αρχή το έκανα με την τεχνολογία που μου παρείχε το ανθρώπινο λαρύγγι, το έκανα με τη φωνή μου και παρήγαγα ήχο, λέξεις και μελωδίες. Εν συνεχεία για αυτές τις μελωδίες έφτιαξαν εργαλεία για να τις αναπαράγουν, τα πρώτα ευρήματα μουσικών οργάνων ήταν πνευστά, φτιαγμένα από κούφια κέρατα ζώων και η ίδια ακριβώς διαδικασία έφερε όλη την εξέλιξη και διά μέσου των αιώνων είχαμε βιολιά, πιάνα, κιθάρες, ηλεκτρική παραμόρφωση, ηχητικά εφέ, wah wah πετάλια, synthesizers μέχρι και την ηλεκτρονική μουσική, όπου ο άνθρωπος φτιάχνει μουσική με το μυαλό του, δεν υπάρχει καν όργανο, γίνεται σε υπολογιστή. Κι αν θέλει να την αναπαράγει, δεν έχει φυσική υπόσταση ως αντικείμενο που θα μπορεί να παίξει αυτή τη μουσική, είναι πολύ αγνή στη μορφή της, μόνο το μυαλό του κι ένας υπολογιστής.

Οπότε η σημερινή πρόκληση για την τεχνητή νοημοσύνη είναι αν θα μπορέσει να δημιουργήσει όργανα που θα επιτρέπουν στον άνθρωπο να συνθέσει μουσική, χωρίς να χρειάζεται να υπομείνει μια δεκαετία μαθαίνοντας να παίζει ένα όργανο. Εννοώ, γιατί να είναι ανάγκη να βασανιστείς για 10-15 χρόνια μαθαίνοντας να χειρίζεσαι το πιάνο, ώστε μετά να αρχίσεις να δημιουργείς και να εκφράζεσαι;

● Εννοείτε ότι μπορεί κάποιος να έχει κάτι μέσα του που θέλει να εκφράσει, αλλά θα πρέπει να περιμένει να αποκτήσει τη δεξιότητα στον χειρισμό πριν δημιουργήσει κάτι.

Ακριβώς. Δες τι έκανε το Instaram για τη φωτογραφία. Δεν είναι ότι οι άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε φωτογραφικές μηχανές, αλλά αν ήθελες να τραβήξεις μια πραγματικά ωραία φωτογραφία, θα έπρεπε να ξέρεις τι είναι ο αριθμός ανοίγματος διαφράγματος ή πώς να χειρίζεσαι μια κάμερα 35mm, να παρακολουθήσεις μαθήματα ή οτιδήποτε σχετικό.

Ναι, βέβαια θα μπορούσες να πάρεις μια απλή ψηφιακή κάμερα, αλλά δε θα ήταν τόσο καλό. Μόλις όμως ήρθαν στα χέρια των ανθρώπων μερικά επιπλέον εργαλεία, όπως οι ισχυρότεροι φακοί και τα επιπλέον φίλτρα, άμεσα, εγκατεστημένα στα τηλέφωνα τους, άρχισαν την ίδια στιγμή να εκφράζονται μέσω της φωτογραφίας. Και μπόρεσαν να τραβούν φωτογραφίες σαφώς καλύτερης ποιότητας, την ίδια στιγμή, χωρίς να χρειάζεται να διδαχθούν τίποτα.

Ο καθένας μπορούσε να το κάνει και επιπλέον να τις μοιραστεί με τους άλλους. Φαντάσου λοιπόν να μπορούσες να εκφραστείς μέσω της μουσικής, χωρίς να χρειάζεται να μάθεις ένα όργανο.

● Άρα κατά τη γνώμη σας δεν υπάρχει αιτιότητα μεταξύ των δύο; Η προσπάθεια μέχρι την εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου και η καλλιτεχνική έκφραση; Δε λέω ότι ένας ερασιτέχνης ή κάποιος που ξεκινά τώρα να μαθαίνει δεν έχει πράγματα να πει, αλλά δεν είναι μια εξελικτική διαδικασία;

Ίσως, αλλά σκέψου και το εξής: Αν κάποιος ζωγράφος ή ένας ποιητής επιθυμεί να εκφραστεί με τρόπο διαφορετικό από ότι το έκανε μέχρι τώρα; Πιστεύω ότι οι άνθρωποι είναι δημιουργοί από τη φύση τους και το web το έχει δείξει αυτό πέραν αμφιβολίας. Στα social media όλοι είναι συγγραφείς, όλοι είναι φωτογράφοι, όλοι είναι κριτικοί τέχνης, πάντα θέλαμε να εκφραστούμε, απλώς τώρα έχουμε περισσότερα εργαλεία για να το κάνουμε. Και πάλι αυτά που έχουμε τώρα είναι μόνο το πρώτο στάδιο.

Σκέψου να μπορούν εξίσου όλοι να εκφραστούν μουσικά. Οι αρχάριοι θα το κάνουν σε σαφώς ανώτερο επίπεδο και για τους επαγγελματίες δεν υπάρχει όριο. Φαντάσου να ήταν ζωντανός ο Jimi Hendrix σήμερα και να είχε πρόσβαση σε τεχνητή νοημοσύνη, τι θα μπορούσε να φτιάξει; Δες και τη φωτογραφία ξανά, στην αρχή ήταν οι ερασιτέχνες που χρησιμοποιούσαν τις ψηφιακές κάμερες και οι επαγγελματίες το φιλμ.

Το ίδιο συνέβαινε και στον κινηματογράφο. Τώρα πια όμως και οι διάσημοι σκηνοθέτες χρησιμοποιούν ψηφιακό φιλμ και στα δικά τους χέρια μετατρέπεται σε βραβεία Όσκαρ, Grammy και εκεί καταλαβαίνουμε τη διαφορά.

● Πιστεύετε πως υπάρχουν υπέρ και κατά σε αυτού του είδους την τεχνολογική υποβοήθηση; Και δεν εννοώ ηθικούς φραγμούς ή κάτι τέτοιο, αλλά δεν υπάρχουν πλεονεκτήματα στο να μάθει κάποιος κάτι με τον δύσκολο τρόπο;

Δες ποιο είναι το θέμα. Αυτό που ξεχωρίζει τους ανθρώπους από τα υπόλοιπα είδη ζώων, είναι πως δεν χρειάζεται να ξεκινάμε από το μηδέν κάθε φορά. Όταν γεννιέται μια χελώνα ας πούμε, πρέπει να αρχίσει τη ζωή της με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως κάθε άλλη χελώνα εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Όταν όμως γεννιέται ένας άνθρωπος σήμερα, δε χρειάζεται να ανακαλύψει τη φωτιά, να κυνηγήσει για τροφή, να φτιάξει με τα χέρια του τα ρούχα του, του δίνουμε έτοιμη όλη την μέχρι τότε αποκτημένη γνώση και θέλουμε να συνεχίσει από εκεί και πέρα.

Στην αντίθετη περίπτωση θα ήμασταν ακόμα άνθρωποι των σπηλαίων και θα επαναλαμβάναμε τον ίδιο κύκλο συνεχώς. Γιατί πρέπει να είναι «ιερά» κάποια πράγματα; Μαθαίνουμε πράγματα από τον Νεύτωνα ή τον Αϊνστάιν και δε χρειάζεται να πάμε πίσω και να τα ανακαλύψουμε εκ νέου, παίρνουμε την έτοιμη γνώση που άφησαν για εμάς και προχωράμε μπροστά. Γιατί να πρέπει να στέλνουμε συνεχώς κόσμο «πίσω» για να μάθει ένα όργανο από το μηδέν; Πώς θα ήταν να προχωρούσαμε μόνο προς τα εμπρός;

Χρησιμοποιώ υπολογιστή κάθε μέρα, αλλά δεν έχω ιδέα πώς φτιάχνεται. Οδηγώ το αυτοκίνητό μου κι είμαι εντελώς ανίδεος πώς λειτουργεί, ανεβαίνω σε αεροπλάνο, φυσικά δεν ξέρω να πιλοτάρω, αλλά το χρησιμοποιώ. Δεν υπάρχει τίποτα ιερό στη βαθιά γνώση της διαδικασίας και στην επίπονη εκμάθηση ενός μουσικού εργαλείου, είναι ένα πρόβλημα που έχουμε ήδη λύσει ως ανθρωπότητα.

● Ας κάνουμε ένα άλμα στο μέλλον, υποθέτοντας ότι αυτό το πλαίσιο υπάρχει σε εφαρμογή και χρησιμοποιείται, είναι ένα εύχρηστο εργαλείο που ο καθένας μπορεί να χρησιμοποιήσει. Θα έχει εξελιχθεί αντίστοιχα και η δική σας δουλειά, θα είναι διαφορετικοί οι κανόνες του μάρκετινγκ, το πώς θα διαφημίζεται στρατηγικά ένα τέτοιο προϊόν;

Οι άνθρωποι συχνά φαντάζονται ότι το μέλλον της μουσικής θα μοιάζει με το παρελθόν και αυτό που θα αλλάζει είναι το πώς θα φτάνει η μουσική σε αυτούς, με ποιο τρόπο θα την καταναλώνουν ή πώς θα πληρώνουν για αυτή, παρά για τη δημιουργία του περιεχομένου καθεαυτό.

Ο λόγος που έχουμε τρίλεπτα τραγούδια, ή άλμπουμ με τη μορφή που τα ξέρουμε είναι ότι είτε η τεχνολογία το καθιστά δυνατό, είτε έχουμε φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων της, δε μας αφήνει να κάνουμε κάτι περισσότερο. Γιατί να πρέπει ένα τραγούδι να έχει συγκεκριμένη διάρκεια;

Γιατί να συνθέσω ένα τραγούδι, να το ηχογραφήσω και να παραμένει για πάντα το ίδιο ακριβώς τραγούδι; Επειδή αυτός είναι ο περιορισμός της τεχνολογίας, όχι της δημιουργικής φαντασίας μου. Εφόσον λοιπόν είμαστε σε αυτό το μέλλον και πλέον έχω τη δυνατότητα, γιατί να το περιορίσω τη δημιουργικότητά μου;

Δε θα μπορούσε το τραγούδι να αλλάζει βάσει του πώς το ακούει ο κάθε ακροατής; Να είναι μια δυναμική οντότητα, να διαφοροποιείται ανάλογα με το περιβάλλον του, ανάλογα με το ποιοι είναι αυτοί οι ακροατές, να μεταλλάσσεται; Γιατί να πρέπει να είναι παγιωμένο;

● Μιλάμε για επαυξημένη πραγματικότητα, εξατομικευμένη ανά χρήστη;

Υπό μία έννοια ναι, μιλάω για δυναμική καλλιτεχνική δημιουργία. Όταν οι Pink Floyd έφτιαξαν το «The Dark Side Of The Moon», ένα ιδιοφυές αριστούργημα που φτιάχτηκε με σκοπό να φτάσει τους εγκεφάλους των ακροατών στα όριά τους, που το έκανε για δεκαετίες και συνεχίζει να το κάνει, αν είχαν οι ίδιοι αυτοί 4 άνθρωποι την παλέτα των εργαλείων που υπάρχουν σε αυτό το μέλλον που συζητάμε, θα έφτιαχναν απλώς το «The Dark Side Of The Moon» που γνωρίζουμε ή θα έβρισκαν έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο να μας αποσβολώσουν;

● Αυτή είναι η θεωρία της μεικτής πραγματικότητας; Ο συνδυασμός εικονικής πραγματικότητας με επαυξημένη πραγματικότητα, με σκοπό να αλλάζει το αντικείμενο (ένα καλλιτεχνικό έργο ας πούμε ή ένα τραγούδι) ανάλογα με το ποιος είναι ο ακροατής του;

Θα μπορούσε να είναι αυτό ναι, αλλά έχει σημασία να επισημάνουμε ότι σε όλες αυτές τις έννοιες δεν είναι το συστατικό «πραγματικότητα» που έχει το ενδιαφέρον. Δε θέλω να παρακολουθήσω μια συναυλία σε μια VR μάσκα. Δε θέλω να πάρω μια εμπειρία του «παλιού» κόσμου και να τη σύρω σε μια οθόνη. Αυτό που θέλω είναι μια εμπειρία που δε θα μπορούσε να συμβεί με τους κανόνες του «πραγματικού» κόσμου.

Γι’ αυτό θα πρέπει να επεκτείνουμε τον τρόπο που φανταζόμαστε τι θα φτιάξουμε σε ένα περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας, σε κάτι που θα μας «ταξιδεύει» σε συνθήκες μακριά από την καθημερινή ζωή. Αυτό είναι το πραγματικά ενδιαφέρον για μένα. Κι αν το σκεφτείς, το πιο κοντινό πράγμα που βιώσαμε μαζικά τον τελευταίο καιρό και πλησιάζει την έννοια της επαυξημένης πραγματικότητας ήταν το Pokemon Go. 

Μου κάνει φοβερή εντύπωση που κανείς δεν το πήρε από εκεί και να το πάει στο επόμενο επίπεδο. Θέλω μια πραγματικότητα που δε θα είναι εικονική, θέλω εμπειρίες που θα είναι πολυεπίπεδες και που θα διευρύνουν την εγκεφαλική μας λειτουργία. Οι άνθρωποι πάντα το ήθελαν αυτό και συνεχώς προσπαθούν να το κάνουν. Χρησιμοποιούμε αλκοόλ, ναρκωτικά, θρησκείες, διαλογισμό, extremesports, οτιδήποτε για να μας αναμοχλεύσει την αίσθηση της πραγματικότητας. Οπότε όλες οι εικονικές, επαυξημένες και μεικτές, πραγματικότητες είναι αρκετά «ασφαλείς» και όχι τόσο ενδιαφέρουσες. Υπάρχει και μια πρακτική οπτική σε αυτό, για να σου δώσω να καταλάβεις τι εννοώ.

Αυτή τη στιγμή μιλάμε μέσω βιντεοκλήσης, πράγμα που όταν ήμουν μικρός θα ακουγόταν σαν κάτι ασύλληπτα φουτουριστικό, σαν επιστημονική φαντασία, Σύντομα θα υπάρχουν meetingsεικονικής πραγματικότητας, όπου θα σε συναντώ πρόσωπο με πρόσωπο παρόλο που θα βρισκόμαστε σε διαφορετικές χώρες, θα είναι πολύ απλό, όχι κάτι ιδιαίτερο. Ταυτόχρονα θέλω αλληλεπιδράσεις που δε θα είναι στα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης, δε θέλω να είσαι άνθρωπος, θέλω να είσαι μισός μονόκερος, μισός δράκος ας πούμε, να συμβαίνουν πράγματα που δεν έχουν υπόσταση στην αληθινή ζωή. Στόχος μου δεν είναι να αντικατοπτρίσω τον πραγματικό κόσμο, θέλω να είναι ένας ολοκαίνουργιος κόσμος. 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Οι «μέρες οι παλιές» και τρεις ταλαντούχες γυναικείες φωνές
Τρεις νέες ταλαντούχες γυναίκες από διαφορετικούς μουσικούς κόσμους θα έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε στο κέντρο διερχομένων καλλιτεχνών στο «Άλσος». Η Κατερίνα Πολέμη, η Κατερίνα Ντούσκα και η Άννα Ψυχογιού...
Οι «μέρες οι παλιές» και τρεις ταλαντούχες γυναικείες φωνές
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Σ’ όλο τον κόσμο» με τους Mottet
Ένας πολύ αρμονικός, φωτεινός και «ζωντανός» δίσκος, με χρώματα από διάφορα είδη μουσικής, με φρέσκο και παράλληλα νοσταλγικό ήχο, που συνδέει τον κοσμοπολιτισμό με τη δεξαμενή της ελληνικής μουσικής είναι η...
«Σ’ όλο τον κόσμο» με τους Mottet
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Babo Koro: Το γλέντι είναι κομμάτι της ψυχής μας
Μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση με τους Babo Koro πριν ανέβουν στη σκηνή του Σταυρού του Νότου έχοντας στις αποσκευές τους τον πρόσφατο δίσκο τους με τίτλο «Σίσυφος».
Babo Koro: Το γλέντι είναι κομμάτι της ψυχής μας
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Dream Theater: Ατελείωτες οι ιδέες, εμφανίζεται συνεχώς νέα μουσική
Μια από τις μεγαλύτερες μπάντες του progressive metal έρχεται στην Αθήνα και ο Mike Mangini μίλησε μαζί μας για τη θέση της στην πολιτική, τι απαιτείται για να είναι κανείς μέλος της και την εποχή του...
Dream Theater: Ατελείωτες οι ιδέες, εμφανίζεται συνεχώς νέα μουσική
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Μια μεγάλη σύνοδος κορυφής για το ρεμπέτικο
Τρεις σπουδαίοι δεξιοτέχνες, οι Δημήτρης Μυστακίδης, Ηρακλής Βαβάτσικας και Κυριάκος Γκουβέντας πριν ανέβουν στη σκηνή του «Γυάλινου Μουσικού Θεατρού» μας μιλούν για το ρεμπέτικο.
Μια μεγάλη σύνοδος κορυφής για το ρεμπέτικο
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
ΛΑΡΓΚΟ: Στην κρίση επικρατεί η συλλογική προσπάθεια
Η μπάντα με «ορμητήριο» τη Θεσσαλονίκη διαθέτει μια ολοκληρωμένη μουσική πρόταση που έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, για αυτό άλλωστε και αρέσει πολύ.
ΛΑΡΓΚΟ: Στην κρίση επικρατεί η συλλογική προσπάθεια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας