Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Όταν ο κινηματογράφος πηγαίνει στην όπερα

Όταν ο κινηματογράφος πηγαίνει στην όπερα

  • A-
  • A+

Στο σινεμά τίποτα δεν συμβαίνει χωρίς λόγο. Στο καλό σινεμά τουλάχιστον. Τα χρώματα, τα αντικείμενα, τα κοστούμια· ακόμα κι αν δεν πρόκειται για συμβολικό κινηματογράφο, όλα έχουν τη σημασία τους. Κανένα πλάνο δεν είναι άσκοπο και η ομορφιά της φωτογραφίας δεν εξυπηρετεί ποτέ μονάχα την αισθητική απόλαυση. 

Τα τραγούδια που σιγοπαίζουν πίσω απ’ τους διαλόγους μαρτυρούν ανείπωτες σκέψεις των ηρώων. Η μουσική προδίδει τα κρυφά τους συναισθήματα. Οι ταινίες που βλέπουν μας εισάγουν στον κόσμο τους και τα βιβλία που διαβάζουν μας αποκαλύπτουν τις επιθυμίες τους. 

Οι νότες, όπως και τα αρώματα, εμπεριέχουν μνήμη, φέρουν μέσα τους ολόκληρους κόσμους. Ορισμένες φορές, μόνο μέσω της μουσικής επένδυσης μιας ταινίας, μπορεί να αναδύεται ένα ευρύ πεδίο αναφορικότητας με άλλους σκηνοθέτες, συγγραφείς ή συνθέτες. 

Στην περίπτωση όμως του θεάτρου εν θεάτρω -όταν δηλαδή οι χαρακτήρες ενός έργου παρακολουθούν μια παράσταση- συμβαίνει κάτι πολύ πιο δυνατό.

It’s live

Η πανίσχυρη επίδραση της τέχνης πάνω στον άνθρωπο, και ειδικά μιας τέχνης τόσο ζωντανής και εκρηκτικής όσο η όπερα, τον φέρνει αντιμέτωπο με τον εαυτό του και τους πιο μύχιους φόβους του. Τα φώτα σβήνουν, η ορχήστρα ξεκινά και ξαφνικά πάνω στη σκηνή διαδραματίζεται η δική του αλήθεια. Το υπερθέαμα τον κατακλύζει, τον ταρακουνά στον πυρήνα του και, μην μπορώντας να ξεφύγει, κοιτάζει κατάματα τη ζωή του να ξετυλίγεται μπροστά του.

Στο σινεμά ο τρόπος που αντιδρούν τα πρόσωπα σε αυτήν την ιδιαίτερη συνθήκη φανερώνει το ποιοι είναι πραγματικά. Για τους χαρακτήρες μιας ταινίας, η σκηνή στην όπερα δεν είναι μια τυχαία σεκάνς, είναι ο καθρέφτης της ψυχής τους.
                                            
«The talented Mr.Ripley» 

Στον «Ταλαντούχο Κύριο Ρίπλεϊ» (1999, σκην. Άντονι Μινγκέλα), την αμερικανική διασκευή του γαλλικού «Plein Soleil» (1960, σκην. Ρενέ Κλεμάν), έχει προστεθεί μια σκηνή στην όπερα του Teatro di San Carlo στη Νάπολη, που δεν υπήρχε αρχικά. 

Στη γαλλική εκδοχή ο κ. Ρίπλεϊ είναι ένας κυνικός δολοφόνος· έχει το τέλεια ανέκφραστο, πανέμορφο πρόσωπο του Αλέν Ντελόν και μπορεί να απολαμβάνει τον ήλιο χωρίς οι ερινύες να ταράζουν το μέτωπό του. Στην αμερικανική όμως, με τον Ματ Ντέιμον στον πρωταγωνιστικό ρόλο, η ψυχραιμία του παρουσιάζει ρωγμές.

Ο Τομ Ρίπλεϊ παρακολουθεί την παράσταση «Ευγένιος Ονέγκιν» του Τσαϊκόφσκι, μια όπερα που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Πούσκιν. Ο Ονέγκιν διαπράττει επί σκηνής το ίδιο έγκλημα με τον Ρίπλεϊ, σκοτώνει τον φίλο του. Το αίμα του απλώνεται στο λευκό χιόνι και τότε ο Τομ συνθλίβεται από τύψεις, ξεχνά το καλά οργανωμένο ψέμα του και ξαναβιώνοντας τη φρίκη του φόνου, δακρύζει.

«The Godfather III»

Στο τρίτο μέρος του «Νονού» (1990), η τραγωδία του Μάικλ Κορλεόνε φτάνει στο τέλος της. Ο Αλ Πατσίνο δίνει μια ανατριχιαστική ερμηνεία θρήνου και ο Φράνσις Φορντ Κόπολα μας χαρίζει ένα από τα συγκλονιστικότερα κινηματογραφικά φινάλε.

Η οικογένεια Κορλεόνε πηγαίνει στο Teatro Massimo του Παλέρμο για να παρακολουθήσει την όπερα «Καβαλερία Ρουστικάνα» του Πιέτρο Μασκάνι και τον Άντονι (γιο του Μάικλ και της Κέι) που είναι τενόρος και παίζει τον ρόλο του Τουρίντου. 

Η Καβαλερία διαδραματίζεται τις ημέρες του Πάσχα σε ένα χωριό της Σικελίας· στο προαύλιο της εκκλησίας και στην ταβέρνα. Βλέπουμε παράλληλα τον κώδικα τιμής και το «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» μέσα στο έργο και τον αλληλοσκοτωμό της μαφίας μέσα στο θέατρο. Στα παρασκήνια οι μπράβοι μαχαιρώνουν, δηλητηριάζουν και γεμίζουν τα όπλα τους, ενώ επί σκηνής ο Άλφιο προσκαλεί τον Τουρίντου σε μονομαχία. Όταν αναγγέλλεται ο θάνατος του Τουρίντου η ερωμένη του Σαντούτσα σκεπάζει με το μαύρο μαντίλι της τα μαλλιά της ως ένδειξη πένθους. \

Η οικογένεια Κορλεόνε εξέρχεται από την όπερα και όπως προμήνυε η προηγούμενη σκηνή, εκτοξεύονται πυρά που στόχευαν τον Μάικλ και σκοτώνουν την κόρη του Μαίρη (Σοφία Κόπολα). Ο Μάικλ θρηνεί το παιδί του που κείται νεκρό στα σκαλιά του θεάτρου καθώς ακούγεται το ιντερμέδιο της Καβαλερία. Τώρα με το μαύρο μαντίλι της σκεπάζει τα μαλλιά η αδερφή του Κόνι (Τάλια Σάιρ).

 «Pretty Woman»

Δεν θα γινόταν βέβαια να λείπει από αυτό το άρθρο η Βίβιαν και η υπέροχη σκηνή που δημιούργησε ο Γκάρι Μάρσαλ στην όπερα του Σαν Φρανσίσκο (που, για την ιστορία, είναι γυρισμένη στο Carnegie Music Hall εξωτερικά και σε στούντιο της Disney εσωτερικά). 

Στη διάσημη σκηνή, το «Pretty Woman» (1990), βασισμένο στην «Κυρία με τις Καμέλιες» του Αλ. Δουμά υιού -με την ευχάριστη ανατροπή τού «Hollywood happy ending» φυσικά- χρησιμοποιεί ευρηματικά τη μουσική του αναφορά, συγκινώντας και τους πιο δύσπιστους θεατές.

Εκθαμβωτική στην κόκκινη τουαλέτα της, μία από τις πιο αξιαγάπητες πόρνες του κινηματογράφου, η γλυκιά Βίβιαν της Τζούλια Ρόμπερτς, πρόκειται να παρακολουθήσει -τι άλλο;- την «Τραβιάτα» του Βέρντι. Δίπλα της ο γοητευτικός  Έντουαρτ (Ρίτσαρντ Γκιρ) της εξηγεί: «Οι αντιδράσεις των ανθρώπων την πρώτη φορά στην όπερα είναι δραματικές. Ή τη λατρεύουν ή τη μισούν. Αν τη λατρέψουν, θα τη λατρεύουν πάντα. Αν όχι, θα μάθουν να την εκτιμούν αλλά ποτέ δεν θα γίνει κομμάτι της ψυχής τους».

Το έργο αρχίζει και η Βίβιαν μαγεύεται. Δεν καταλαβαίνει ιταλικά αλλά καμία σημασία δεν έχει γιατί η μουσική τη συναρπάζει και η Βιολέτα τραγουδά για όσα αισθάνεται και εκείνη, όμως δεν έχει τις κατάλληλες λέξεις για να εκφράσει. Όταν ακούγεται το «Amami Alfredo» (που θα επαναληφθεί στο τέλος της ταινίας), η Βίβιαν κλαίει. Γιατί η Βίβιαν είναι η Βιολέτα, μόνο που τα ακριβά σαλόνια του Παρισιού έχουν δώσει τη θέση τους στους φτηνούς δρόμους του Λος Άντζελες. Αλλά «αυτό είναι απλώς γεωγραφία».

«La vita è bella»

Μία από τις ομορφότερες σκηνές όπερας στο σινεμά είναι αυτή στο αριστούργημα του Ρομπέρτο Μπενίνι «Η Ζωή Είναι Ωραία» (1997). 

Όταν ο Γκουίντο (Μπενίνι) φτάνει στην επαρχία Αρέτσο της Τοσκάνης, ερωτεύεται την ευαίσθητη δασκάλα Ντόρα (Νικολέτα Μπράσκι) και ως «διά μαγείας» εμφανίζεται συνεχώς μπροστά της. Τη βραδιά που θα της εξομολογηθεί τον έρωτά του, την ακολουθεί στο Teatro Signorelli στην Κορτόνα όπου παίζεται η όπερα του Όφενμπαχ «Τα Παραμύθια του Χόφμαν». 

Αλλά ο ρομαντικός Γκουίντο δεν βλέπει την παράσταση. Κοιτάζει διαρκώς την Ντόρα και προσπαθεί με τη δύναμη της σκέψης του να την κάνει να γυρίσει και τα μάτια της να συναντήσουν τα δικά του. Το κομμάτι που ακούγεται είναι η «Βαρκαρόλα» στην ονειρική σκηνή με τη γόνδολα στα κανάλια της Βενετίας. Το λιμπρέτο λέει «Όμορφη νύχτα, ω! νύχτα του έρωτα» και τότε η μελαγχολική Ντόρα γυρίζει και τον κοιτά.

Όταν η κόλαση του ναζισμού γίνει από απειλή πραγματικότητα, ο Γκουίντο θα παίξει τη «Βαρκαρόλα» στο γραμμόφωνο μέσα από το στρατόπεδο συγκέντρωσης, ώστε να το ακούσει η αγαπημένη του. Πρόκειται για μία από τις πιο τρυφερές και πιο επαναστατικές στιγμές στην έβδομη τέχνη.

«Match Point»

Η όπερα έχει εξέχουσα θέση στο συνολικό έργο του Γούντι Άλεν, ειδικά στις ταινίες του που έχουν γυριστεί στην Ευρώπη. Στο «Match Point» (2005) η σχέση του με την κλασική ιταλική κουλτούρα γίνεται πολύ πιο σαφής, όπως επίσης και η αγάπη του στον Λουκίνο Βισκόντι.

Πέραν της θεματικής αναφοράς στον «Αθώο» (1976, Βισκόντι), η ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο Άλεν χάρη στη φωνή του Ενρίκο Καρούζο -που ακούγεται από τους τίτλους και καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας- συνομιλεί απευθείας με το «Ossessione» (1943, Βισκόντι).

Ο κεντρικός ήρωας Κρις (Τζόναθαν Ρις Μάγιερς) δηλώνει από την αρχή πως λατρεύει την όπερα και ακολουθούν δύο σκηνές στη Βασιλική Όπερα του Κόβεντ Γκάρντεν.

Στην πρώτη για την παράσταση της «Τραβιάτα» και στη δεύτερη για τον «Ριγκολέτο» (Τζουζέπε Βέρντι). 

Το τρομερά ενδιαφέρον είναι η τρίτη σκηνή στο θέατρο, που αποτελεί και το άλλοθι του Κρις. Δεν πρόκειται για όπερα αλλά για το μιούζικαλ του Άντριου Λόιντ Γουέμπερ «The Woman in White» -και εδώ να σημειώσω ότι η Νόλα (Σκάρλετ Γιόχανσον) ήταν ντυμένη στα λευκά όταν γνωρίστηκαν. 

Στην ψεύτικη ζωή του με τη σύζυγό του Κλόι, ο καιροσκόπος Κρις ισχυρίζεται πως του αρέσει το μιούζικαλ. Τη στιγμή της απόλυτης αλήθειας του χαρακτήρα του όμως, τη δραματική στιγμή που διαπράττει τον φόνο της Νόλα, το κομμάτι που ακούγεται είναι το «Desdemona Rea» από την όπερα «Οθέλος» του Βέρντι.

                                                              

ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
Η efsyn.gr και το Τραγούδι της Ημέρας... πήγαν Νέα Υόρκη!
Στη Νέα Υόρκη έφτασε η χάρη μας σήμερα, καθώς ο Conal Fowkes, πιανίστας στην περίφημη τζαζ μπάντα του Woody Allen και βραβευμένος με GRAMMY, αναπαρήγαγε το tweet μας με το Τραγούδι της Ημέρας που είχαμε...
Η efsyn.gr και το Τραγούδι της Ημέρας... πήγαν Νέα Υόρκη!
ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
9+1 τραγούδια για ένα μακρύ καυτό καλοκαίρι
Συγχωρήστε την αναίδειά μου να μπερδέψω την παλιά τζαζ με τον Ερωτόκριτο, τον Γιάννη Καλατζή με την Annie Lennox και τη Δήμητρα Γαλάνη με τον Raymond Scott, και απολαύστε τις επιλογές αυτές ενώ απολαμβάνετε...
9+1 τραγούδια για ένα μακρύ καυτό καλοκαίρι
ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
Γιάννης Σπάθας: Ένας από τους πρώτους Έλληνες «guitar gods»
Starvation, Killer, Stray Dogs, Queen of The Universe και, φυσικά Mountains. Ο Γιάννης Σπάθας άφησε ανεξίτηλο το σημάδι του στην ελληνική rock σκηνή και αποτέλεσε έναν από τους πρώτους «ήρωες» της ηλεκτρικής...
Γιάννης Σπάθας: Ένας από τους πρώτους Έλληνες «guitar gods»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας