Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βία και κοινωνία στοιχειώνουν την κριτική

Η οντολογία και η θέση του κριτικού της μουσικής. Ένα σχόλιο με αφορμή το περιστατικό χειροδικίας στη συναυλία των God Is An Astronaut στην Αθήνα

ID 85451761 © Danil Nikonov | Dreamstime.com

Βία και κοινωνία στοιχειώνουν την κριτική

  • A-
  • A+

Η κριτική πρέπει να στοχαστεί τον εαυτό της 

ως βελτίωση της ζωής, 

συστατικά αντίθετη με κάθε μορφή τυραννίας, 

κυριαρχίας και κακοποίησης.

Έντουαρντ Σαΐντ 

Πώς γράφουμε σήμερα για τη μουσική και το περιβάλλον της; Τι σημαίνει ασκώ κριτική στο πεδίο της μουσικής; Πολύ βασικά ερωτήματα που μας καλούν να επιστρέψουμε σε αυτά οι ίδιες οι συνθήκες αυτού που αποκαλούμε εγχώριος μουσικός Τύπος και η επικοινωνία του με την κοινωνία.

Υπάρχει διαφορά ενός αξιολογητή του αισθητικού και ενός κριτικού· οφείλουμε να πηγαίνουμε κάπως βαθύτερα από μια λογική αξιολόγησης και ενός συγκριτισμού. Ή αλλιώς: τι νόημα έχει να μιλάς για τη μουσική χωρίς να μιλάς ποτέ για το πώς αυτή φτιάχνεται, κάτω από ποιες συνθήκες και σχέσεις κοινωνικές και πολιτισμικές.

Η μουσική δε δημιουργείται εν κενώ· το ίδιο ισχύει και για την κριτική της μουσικής. Υπάρχει μια ιστορία, ένα συνεχώς αυξανόμενο κεφάλαιο, ίχνη που κληροδοτούμαστε από άλλους. Σε πολλά σύγχρονα κείμενα μουσικής επί παραδείγματι θα συναντήσει κανείς όρους όπως το "hauntology". Όρο που εισήγαγαν στο πεδίο οι κριτικοί Μαρκ Φίσερ και Σάιμον Ρέινολντς. Όρο ο οποίος προκύπτει από τη δουλειά του φιλοσόφου Ζακ Ντερριντά "Φαντάσματα του Μαρξ". Μια δουλειά για τη φασματικότητα και ακριβώς για το ίχνος και τη γενεαλόγησή του. Ένα παιχνίδι με τo haunt (στοιχειώνω) και την οντολογία, εμπνευσμένο από μια φράση των Μαρξ και Έγκελς ή καλύτερα μια μεταφορά που επανέρχεται σε διάφορα μαρξιστικά γραπτά για την Ιστορία και την ανάγνωσή της.

Αλλά τι δουλειά έχει αυτό με τη μουσική; Κριτικοί όπως οι προαναφερθέντες δεν έχουν αξιοποιήσει μόνο εργαλεία της μετα-δομιστικής φιλοσοφίας (Ντερριντά, Φουκώ, Μπαρτ) αλλά και εργαλεία της μαρξιστικής σκέψης και της λογοτεχνικής κριτικής (Τζέημσον, Μπατάιγ) για να βοηθηθούν στο πώς θα μιλήσουν για το υποκείμενο, το συγκείμενο και το περικείμενο της μουσικής σε μια συγκεκριμένη περίοδο. Δεν είναι τυχαία η σύνδεση του hauntology με τη μουσική του Burial. Μέσα από τα γραπτά τους και τις συνεντεύξεις τους (ειδικά ο Φίσερ) στην περίπτωση Burial ανέδειξαν παρά την τοπικότητα της μουσικής του (το Λονδίνο) ένα σωρό θέματα και άνοιξαν έναν πολύ ευρύ διάλογο.

Για την κληρονομιά του Rave που στη μουσική του Burial υφίσταται ως φασματικότητα (μιας που τη γνώρισε ως αφήγηση), για την αντίσταση στον συντηρητισμό, την DIY κλαμπ σκηνή των αποθηκών και υπαίθριων χώρων που γίνονταν τα Rave, για τη μοναξιά, ακόμα και για το κουήρ. Για τις φωνές στα ηχοτοπία του Burial που είναι σαν ρευστού φύλου ή σχεδόν σαν φασματικότητες, πνεύματα ή άγγελοι.

Αντίθετα ο όρος σε άλλα χέρια (αξιολογητών) γίνεται μια κενότητα. Αδειάζει από το κοινωνικό και αναστοχαστικό του περιεχόμενο και μετατρέπεται σε συγκριτισμό για ακούσματα που μοιάζουν με αυτά του Burial. Η εγχώρια κριτική αντιστέκεται ισχυρά να μιλήσει για κάτι άλλο πέρα από τεχνικότητες και επιτελεί μια διαδικασία αμιγούς αναπαράστασης της μουσικής σε περιγραφικό γραπτό. Είναι σαν να λένε ο ρόλος μου δεν είναι κοινωνικός.

Ούτως ειπείν, δεν έχω θέση στο κοινωνικό. Ίσως αυτό που δηλώνεται ανεπίγνωστα από μια πολύ γενική στάση είναι η αμφίσημη ετερόνομη θέση στο ίδιο το πεδίο - θα επανέλθουμε σε αυτό. Το ζητούμενο, εδώ, δεν είναι ότι κρίνεται ως απαραίτητο να διαθέτει κανείς μια συγκεκριμένη ή μη θεωρητική σκευή αλλά μια κάποια διάθεση βαθύτερης εξερεύνησης.

Επιλέγουμε να υπεισέλθουμε έτσι στο θέμα και να το προσεγγίσουμε με τέτοιους όρους που ίσως μοιάζουν κάπως δύστροποι, διότι δε θέλουμε να καταφύγουμε σε ηθικολογίες και να αντιμετωπίσουμε τον ανθρωπισμό και τον κοινωνισμό ή την έλλειψή τους σε ατομικό επίπεδο ως κατάσταση εξαίρεσης.

Συμβαίνουν πολλά στην κοινωνία, και συγκεκριμένα στην Ελληνική· περιστατικά βίας, λυντσαρίσματα, αδικίες επί αδικιών. Και ταυτοχρόνως σε διεθνές επίπεδο έχει ενταθεί ο διάλογος για διαχρονικές καταπιέσεις που δεν αφήνουν απ' έξω τον χώρο των γραμμάτων, των τεχνών, της ψυχαγωγίας και της διασκέδασης.

Το κίνημα "me too" ας πούμε, αφορά πολύ τον χώρο της μουσικής όπου η έμφυλη καταπίεση -ενός- φύλου διαχρονικά παρουσιαζόταν ως νομιμοποιημένος, ακόμα και δοξασμένος ροκ εν ρολ τρόπος ζωής ή/και οδήγησε στην απαλοιφή πρωτοπόρων γυναικών από την Ιστορία. Καλούμαστε να ξαναδούμε τις αρρενωποκεντρικές αφηγήσεις του κόσμου, καθώς και τις εθνοκεντρικές, τις δυτικές κτλ. Εν τούτοις, στα καθ' ημάς, η μουσικοκριτική σιωπά· για τη σεξουαλική κακοποίηση της Άλις Γκλας των Crystal Castles (που αγαπήθηκαν στη χώρα μας και απασχολούσαν πολύ τον μουσικό Τύπο) από τον συνεργάτη της, για την κλωτσιά που δέχθηκε μια φωτορεπόρτερ -στο πρόσωπο- την ώρα που έκανε τη δουλειά της, για το γρονθοκόπημα που δέχθηκαν φεστιβαλίστριες από τον υπεύθυνο σεκιούριτι του Reworks, για τη σεξουαλική κακοποίηση γυναίκας από τον ντράμερ των Sigur Ros, για τη σεξουαλική κακοποίηση της Λάρκιν Γκρίμ από τον Μ. Γκίρα των Swans.

Όταν είχαν έρθει μάλιστα στην Ελλάδα για ζωντανή εμφάνιση, και ενώ είχε δημοσιευθεί η είδηση του βιασμού, δεν υπήρξε σχεδόν κανένας σχολιασμός πέρα από μόλις ένα άρθρο.

Στις έξι του Οκτώβρη, βρεθήκαμε αντιμέτωποι με ακόμη ένα περιστατικό αρρενωπής βίας όταν εμφανίστηκαν καλεσμένοι στη χώρα μας οι God Is An Astronaut, με τον ηγέτη της μπάντας να επιτίθεται σε μέλος των Head On που άνοιγαν τη συναυλία, μέχρι που τον έπιασε και από τον λαιμό. Χωρίς εμφανή λόγο, με μόνη επίσημη εξήγηση για μη προσοχή στον εξοπλισμό τους, κάτι που αμφισβητείται έντονα. Μόνο δύο άρθρα γράφτηκαν για το θέμα αυτό. Οι περισσότερες ανταποκρίσεις το προσπέρασαν, δεν υπήρξε στοχευμένη ανάλυση για το γεγονός.

Ο κόσμος πήγε με ευλάβεια στη μυσταγωγική συναυλία των Swans γιατί άλλο η τέχνη και άλλο ο άνθρωπος και χειροκρότησε τη μη απολογία των G.I.A.A. ή έμεινε μουδιασμένος χωρίς διαμαρτυρίες. Η κριτική πρέπει να στραφεί προς τα πίσω, στους κριτικούς και τους ρεπόρτερ της μουσικής. Παρόλο που δε δικαιολογείται τέτοια απάθεια, τουλάχιστον εν μέρει εξηγείται και από την ευρύτερη κριτική σιωπή που αν μη τι άλλο παρέχει ένα ιδανικό πλαίσιο εν τέλει αποσιώπησης. Σαν να μη συνέβη τίποτα.

Η απουσία θεωρητικής σκευής και κοινωνικής τριβής ενεργοποιεί την αποσιώπηση και η μόνιμη απουσία διαλόγου ενεργοποιεί την περαιτέρω απουσία τριβής. Όμως αυτός ο σχηματισμός υφίσταται γιατί ο ίδιος ο κριτικός δεν αντιλαμβάνεται τη θέση του, δεν είναι απλά ότι δεν ξέρει πώς να μιλήσει για αυτά τα θέματα, είναι ότι αισθάνεται ότι δεν έχει το δικαίωμα να μιλήσει. Είναι δουλειά κάποιου άλλου. Η διάθεση αυτή σχετίζεται άμεσα με την ίδια του τη θέση στο πεδίο.

Ο μέσος κριτικός και δημοσιογράφος του μουσικού Τύπου, δε λαμβάνει μισθό, ένσημα, δε βρίσκεται σε επίσημο οργανόγραμμα Μέσου, ως εκ τούτου δεν μπορεί, και να το επιθυμούσε, να συνδικαλιστεί, δε θεωρείται και δεν αναγνωρίζει πια και τον εαυτό του, ούτε ως δημοσιογράφο, ούτε ως επαγγελματία του Τύπου.

Φυσικά αυτό δε δικαιολογεί τίποτε, όμως εξηγεί ουκ ολίγα πράγματα και κυρίως αναδεικνύει το μεγάλο πρόβλημα να υφίσταται μουσικός Τύπος, αλλά να μην υφίστανται επαγγελματίες. Με το διαδίκτυο όσοι δεν μπόρεσαν να βρουν στέγη σε δημοσιογραφικό οργανισμό, δημιούργησαν δικά τους Μέσα ή συνεργάστηκαν με αυτά τα νέα Μέσα· η επιθυμία είναι κάτι πολύ ισχυρό, ωστόσο, με την απουσία διαφημιστικής δαπάνης έγινε σαφές ότι η όποια προσπάθεια αυτονόμησης, απέτυχε.

Είναι επίσης σαφές ότι δεν μπορεί να συνεχίσει η μουσική δημοσιογραφία χωρίς αναγνώριση στο πεδίο του δημοσιογράφου της. Ο πολύτιμος κόπος και χρόνος που επενδύεται, ipso facto, θα συνοδεύεται από παθογένειες και η δυσχερής ετερονομική του θέση θα επανεπενδύεται με μια νέα διάθεση στρεβλούς οικειοποίησης αυτής της καταπίεσης που οδηγεί στην αναπαραγωγή της.

Αντί για αυτοσυνείδηση, ψευδής συνείδηση με εξουσιαστικά χαρακτηριστικά για τη δύναμη του ατομικού κειμένου του κάθε απομονωμένου επιθυμητικού Εγώ. Αλλά αυτό πρέπει να γίνει σαφές και στον αναγνώστη και τον ακροατή της μουσικής ο οποίος επίσης καλείται να πάρει θέση, πέρα από αυτή τη μεθοριακή κατάσταση της μη θέσης ως θέση.

Τι μπορεί να γίνει; Αρκετά πράγματα. Ο κριτικός και ο δημοσιογράφος της μουσικής θα πρέπει να κατανοήσουν πρώτα την περιορισμένη θέση τους στο πεδίο και ως εκ τούτου, να εξερευνήσουν εκ νέου τη θέση τους στο κοινωνικό. Να γράψουν. Να συναντηθούν. Να διοργανωθούν συναντήσεις - συζητήσεις, όπου οι άνθρωποι που επιθυμούν να υπηρετήσουν τη μουσική κριτική και ενημέρωση να γνωριστούν, αυτό δεν είναι ούτε ανέφικτο, ούτε ουτοπικό δεδομένων των συνθηκών, απεναντίας, αλλά είναι δύσκολο. Αν υπάρχει όμως αυτοσυνείδηση, οι άμισθοι εργαζόμενοι του μουσικού τύπου, και συγκεκριμένα του διαδικτυακού, ίσως θα ήταν και η ιδανική ομάδα που θα μπορούσε να απαιτήσει δικαιώματα, ολική αλλαγή του σκηνικού για τους δημοσιογράφους του διαδικτύου, εν γένει.

Αυτό το σημείωμα είναι μονάχα η αρχή ενός διαλόγου· οι παραπάνω προβληματικές μας αφορούν όλους όσους γράφουμε για τη μουσική και τίθενται από θέση επισφάλειας και ουχί ασφάλειας και απόστασης. Το αν θα μείνουμε στη σιωπή, μένει να κριθεί.

 

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Όλες οι μεγάλες συναυλίες μέχρι το τέλος της χρονιάς
Το καλοκαίρι μας άφησε για τα καλά, οι... κυκλώνες και οι αέρηδες λυσσομανούν, όμως το συναυλιακό καρνέ μας είναι γεμάτο μέχρι το τέλος του 2018. Εκτός από τις προγραμματισμένες εμφανίσεις γνωστών και...
Όλες οι μεγάλες συναυλίες μέχρι το τέλος της χρονιάς
ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
God is an Astronaut χωρίς... λόγια
Οι God Is An Astronaut, μία από τις κορυφαίες instrumental μπάντες του πλανήτη τα τελευταία χρόνια, επιστρέφoυν στη χώρα μας για δύο μεγαλειώδεις βραδιές, την Παρασκευή 5 Οκτωβρίου στο Fix Factory Of Sound...
God is an Astronaut χωρίς... λόγια
ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
Όλες οι μεγάλες συναυλίες που περιμένουμε στο 2020
Η χρονιά που μόλις αποχαιρετίσαμε ήταν από τις πιο δυνατές των τελευταίων ετών συναυλιακά και, φυσικά, ευχή των μουσικόφιλων για το νέο έτος είναι να συνεχίσουμε με την ίδια… διάθεση.
Όλες οι μεγάλες συναυλίες που περιμένουμε στο 2020
ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
Οι Deaf Radio εξηγούν και κάνουν… κομματάκια το νέο τους δίσκο 
Όλες οι ιστορίες πίσω από το Modern PanicΗ δεύτερη δισκογραφική δουλειά της πολύ καλής rock μπάντας κυκλοφορεί εδώ και αρκετές εβδομάδες και τώρα ήρθε η ώρα να μας περιγράψουν οι ίδιοι τις ιστορίες, τα όνειρα,...
Οι Deaf Radio εξηγούν και κάνουν… κομματάκια το νέο τους δίσκο 
ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Ξανά στην Αθήνα οι Dream Syndicate
Οι θρυλικοί The Dream Syndicate επιστρέφουν στην Αθήνα! Οι Steve Wynn, Dennis Duck, Mark Walton και Jason Victor θα ξαναβρεθούν στη σκηνή του Fuzz Live Music Club το Σάββατο 26 Oκτωβρίου, για να μας χαρίσουν...
Ξανά στην Αθήνα οι Dream Syndicate
ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Μια βραδιά για τον Μάκη Τσαμκόσογλου
Την Παρασκευή 18 Οκτωβρίου, γιορτάζουμε τη ζωή του Μάκη Τσαμκόσογλου, ενός ανθρώπου που όσοι είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε προσωπικά ξέρουμε την αγάπη και το πάθος που είχε για τη μουσική, για την μπάντα...
Μια βραδιά για τον Μάκη Τσαμκόσογλου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας