Υποδειγματική ανακαίνιση

sxoli_kalon_texnon.jpg

Σχολή Καλών Τεχνών Φωτ. Βασίλης Μαθιουδάκης

Η οδός Πειραιώς, με έναν καρμικό τρόπο, αποτέλεσε την αφετηρία αλλά και τον δυναμικό τερματισμό για τη Σχολή Καλών Τεχνών.

Της εξασφάλισε επαρκείς χώρους για την ανάπτυξή των ατελιέ και των άλλων υποδομών μαθητείας, ενώ σε λίγες ημέρες το καλλιτεχνικό campus θα ενισχυθεί με τη μεγαλύτερη Βιβλιοθήκη Τέχνης στην Ελλάδα.

Η πρώτη της στέγη, όπως και του Πολυτεχνείου, ήταν το αρχοντικό της οικογένειας Γ. Βλαχούτση στην αρχή της οδού Πειραιώς. Κατασκευάστηκε το 1833 για λογαριασμό ενός μέλους της μεγάλης οικογένειας από τη Βλαχία, σε μια εποχή που τα πρώτα πολεοδομικά σχέδια χωροθετούσαν στην Ομόνοια τα ανάκτορα και το διοικητικό κέντρο της νέας πρωτεύουσας.

Τα μεγάλα τζάκια της ομογένειας, που είχαν πάρει από νωρίς πληροφορίες, είχαν σπεύσει να αγοράσουν σε χαμηλές τιμές ακίνητα για να κατασκευάσουν τα αρχοντικά τους.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι τα σχέδια της οικίας είχε εκπονήσει ο Σταμάτης Κλεάνθης, ο οποίος μαζί με τον Εδουάρδο Σάουμπερτ είχαν κάνει το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο της πρωτεύουσας που κατέληξε στα... αζήτητα.

Οπότε οι φιλόδοξοι επενδυτές, όταν είδαν τα σχέδιά τους να τινάζονται στον αέρα, έσπευσαν να ξεφορτωθούν τα αρχοντικά τους, πουλώντας τα στο... Δημόσιο.

Το 1837 το αρχοντικό Βλαχούτση στέγασε το «Σχολείο των Τεχνών», όπως ήταν η πρώτη ονομασία του Πολυτεχνείου.

Παρά το ότι λειτουργούσε στις παρυφές της παλιάς πόλης, από την πρώτη χρονιά προσέλκυσε μεγάλο αριθμό σπουδαστών.

Πέντε χρόνια αργότερα, μετά την αποχώρηση των Βαυαρών μηχανικών που είχαν πρωτοστατήσει στην ίδρυσή του, η ονομασία του αλλάζει και πλέον είναι η «Σχολή Βιομηχανικών και Ωραίων Τεχνών», που ορισμένοι αποκαλούσαν σκωπτικά «Βαναύσων Τεχνών»!

Για το σημαντικό αυτό βήμα, όπως αναφέρεται στην επετειακή έκδοση του Πολυτεχνείου για τα 160 χρόνια του, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η δούκισσα της Πλακεντίας με τη γενναιόδωρη χορηγία της για τις καλλιτεχνικές σπουδές.

Στη Στουρνάρη

Σχολή Καλών Τεχνών Φωτ. Βασίλης Μαθιουδάκης

Η ανεξάρτητη πλέον Σχολή Καλών Τεχνών θα ακολουθήσει το Πολυτεχνείο στην ιστορική του έδρα στην οδό Πατησίων, η οποία το 1862 ήταν ακόμη χωματόδρομος και χώρος βόλτας για έφιππους.

Θα στεγαστεί στο αριστερό χαμηλό κτίριο, στη γωνία με την οδό Τοσίτσα, που είναι συμμετρικό με το απέναντι επί της Στουρνάρη και στεγάζει την Πρυτανεία.

Μαζί με το επιβλητικό μέγαρο Αβέρωφ, που στεγάζει έως σήμερα την αρχιτεκτονική σχολή, ήταν τα πρώτα κτίρια του Πολυτεχνείου.

Σχεδιάστηκαν και τα τρία από τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου (1811-1885), που στη συνέχεια είχε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του προγράμματος σπουδών στο Πολυτεχνείο.

Κατασκευάστηκαν από μεγάλα κληροδοτήματα των ομογενών Νικολάου Στουρνάρη, Μιχαήλ και Ελένης Τοσίτσα, ενώ για την αποπεράτωσή τους συνέβαλε ο εκ Μετσόβου ευεργέτης Γεώργιος Αβέρωφ.

Υπήρξε το «κατ' εξοχήν έργο» του Λ. Καυταντζόγλου, όπως αναφέρει ο καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Δημήτρης Φιλιππίδης στη μονογραφία για τον πρωτοπόρο Ελληνα δημιουργό, που το κατατάσσει στα σπουδαιότερα κτίρια του 19ου αιώνα.

Τα δύο μπροστινά κτίρια ακολουθούν τον δωρικό ρυθμό και διαθέτουν αίθριους χώρους κατά τα πρότυπα των αρχαίων ναών, που «παντρεύεται» με το κεντρικό μέγαρο Αβέρωφ με τον χαρακτηριστικό τρούλο που παραπέμπει στην Αναγέννηση.

Κατά τη διάρκεια της φοιτητικής εξέγερσης, τον Νοέμβρη του 1973, τα υπόγεια της Σχολής Καλών Τεχνών ήταν ο χώρος κατασκευής των χειρόγραφων προκηρύξεων που κατέκλυσαν τους δρόμους γύρω από το Πολυτεχνείο και καλούσαν τους πολίτες της Αθήνας σε εξέγερση κατά της χούντας.

Σε αυτούς «ζωγραφίστηκαν» τα πανό που είχαν αναρτηθεί στην κεντρική πύλη της Πατησίων.

Μετακόμιση

Σχολή Καλών Τεχνών Φωτ. Βασίλης Μαθιουδάκης

Από τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης η Σχολή Καλών Τεχνών, που είχε ανεξαρτητοποιηθεί από το Πολυτεχνείο το 1930, ασφυκτιούσε στους περιορισμένους χώρους της Πατησίων και οι πρυτανικές αρχές είχαν ξεκινήσει την αναζήτηση νέων χώρων.

Το 1992, με την αρωγή του υπουργείου Πολιτισμού, αγοράστηκε το βιομηχανικό συγκρότημα Σικιαρίδη, που βρίσκεται επί της οδού Πειραιώς, στα όρια του Δήμου Ταύρου και είχε περιέλθει λόγω χρεοκοπίας στην ιδιοκτησία της Εμπορικής Τράπεζας.

Τα «Ελληνικά Υφαντήρια», όπως είναι η επίσημη επωνυμία του, αποτέλεσε μια από τις πρώτες και δυναμικές παραγωγικές μονάδες των αρχών του 20ού αιώνα που είχαν αναπτυχθεί επί της οδού Πειραιώς, αλλά στη συνέχεια υποτάχθηκε στην καθοδική πορεία που ακολούθησε η κλωστοϋφαντουργία στη χώρα μας, λόγω ανταγωνισμού από το εξωτερικό.

Στο Σικιαρίδειο κυριαρχεί το κεντρικό κτίριο διοίκησης, που ακολουθεί τον ύστερο κλασικισμό και χαρακτηρίζεται από την εντυπωσιακή δίδυμη σκάλα του.

Συμπληρώνεται από 14 μικρότερα κτίρια, συνολικού εμβαδού 30.000 τετραγωνικών, που αποτελούν μεταγενέστερες προσθήκες και διακρίνονται για τις λιτές, απολύτως λειτουργικές, όψεις τους.

Η υποδειγματική ανακαίνισή τους, όπως διαπιστώνει ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Νίκος Μπελαβίλας, σηματοδότησε την προσπάθεια ανάδειξης της υποβαθμισμένης οδού Πειραιώς.

Τα σχέδια του υπουργείου Περιβάλλοντος στα τέλη της δεκαετίας του 1990 προέβλεπαν την αξιοποίηση των βιομηχανικών κουφαριών για τη δημιουργία ενός νέου πόλου πολιτισμού, που όμως έμεινε μετέωρο.

Από το 1995, έπειτα από πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, ξεκίνησε η πια σημαντική προσθήκη στο συγκρότημα της σχολής.

Το νέο κτίριο, που σχεδιάστηκε από την ομάδα «Atelier 66», των Σουζάνας και Δημήτρη Αντωνακάκη, αναπτύσσεται σε 4.780 τετραγωνικά και είναι η μεγαλύτερη Βιβλιοθήκη Τέχνης στην Ελλάδα, καθώς φιλοξενεί περίπου 64.000 τόμους, 413 τίτλους περιοδικών και 600 σπάνια χαρακτικά.

Χαρακτηρίζεται από έναν εσωτερικό ημιυπαίθριο χώρο που δίνει αέρα στο κτίριο και επιτρέπει την είσοδο του φυσικού φωτός στο εσωτερικό του.

 Η Βιβλιοθήκη

Η Βιβλιοθήκη της Σχολής Καλών Τεχνών στεγαζόταν έως τώρα στον χώρο επεξεργασίας μαλλιού και είχε στη διάθεσή της μόλις 500 τετραγωνικά. Εμπόδια ανέκυψαν στο κτίριο για τις μεταπτυχιακές σπουδές, αφού στις εκσκαφές των θεμελίων, που είχαν ξεκινήσει το 2006, ήρθε στην επιφάνεια ένας ληνός (πατητήρι για σταφύλια) της βυζαντινής περιόδου, που διασώθηκε με παρέμβαση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, αλλά το έργο δεν προχώρησε.

 Ο Γύζης

Για πολλά χρόνια η φοίτηση στο «Σχολείο των Τεχνών» δεν απαιτούσε την ύπαρξη απολυτηρίου μέσης εκπαίδευσης. Είναι εντυπωσιακή η περίπτωση του Νικολάου Γύζη, που βρέθηκε στη σχολή σε ηλικία μόλις 12 ετών και στα θρανία της έμαθε γραφή και ανάγνωση. Ο κορυφαίος ζωγράφος κατακτούσε πάντα το πρώτο βραβείο της τάξης του, εκτός από την τελευταία που πήρε το δεύτερο.

 Οι γυναίκες

Η είσοδος των πρώτων γυναικών στη σχολή επιτεύχθηκε χάρη στην παρέμβαση της Σοφίας Λασκαρίδου στον βασιλιά Γεώργιο. Η δυναμική Ελληνίδα, με τις μοντέρνες για την εποχή ιδέες, είχε πάθος για τη ζωγραφική. Φοιτούσαν στο τμήμα του Ροϊλού, αλλά μόνον για «αντιγραφή τοπίων και ανθέων».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ