Τρικυμιώδες υλικό, άρτιο βιβλίο

vivlio.jpg

Ντόρα Θεοδωροπούλου, «ΦΙΞFIX 120+Χρόνια Αρχιτεκτονική». Τάκης Χ. Ζενέτος/Μαργαρίτης Ι. Αποστολίδης. Σημείο Τομής στην Ιστορία του Κτιρίου Επίκεντρο, 2018 Σελ. 448

Το βιβλίο ΦΙΞFIX, ακόμα και από τον τίτλο του, προϊδεάζει τον αναγνώστη ότι πρόκειται για κάτι ασυνήθιστο και ιδιαίτερο. Ο συνδυασμός της ονομασίας κτιρίου/εταιρείας με ελληνικά και λατινικά στοιχεία συμβολίζει το απίστευτα μπερδεμένο κουβάρι από ιστορία και μυθοπλασία που κρύβεται πίσω από ένα κτίριο το οποίο σήμερα εξυπηρετεί ένα σύγχρονο μουσείο, το ΕΜΣΤ, ενώ παλιότερα, ακολουθώντας περισσότερες μεταμορφώσεις από εκείνες του Οβιδίου, λειτουργούσε για πολλές δεκαετίες ως ζυθοποιείο, περνώντας μέσα από πολλά, συχνά αδιευκρίνιστα, στάδια εξέλιξης και μεταλλαγών.

Και ενώ θα μπορούσε να είναι ένα βατό βιβλίο για μια ιστορική βιομηχανική μονάδα, βασισμένο πάνω σε διαθέσιμα αρχεία και μαρτυρίες, αναπόφευκτα χρειάστηκε να αναμετρηθεί με έναν θρύλο της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής, με κύριους σταθμούς, αφ' ενός τη μετασκευή και επέκταση του εργοστασίου από τον πρωτοπόρο αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτο και τον συνεργάτη του Μαργαρίτη Αποστολίδη το 1957-64 και αφ' ετέρου τον τραγικό ακρωτηριασμό του το 1995, με κατάληξη τη μετατροπή του τμήματος που απέμεινε σε σύγχρονο μουσείο το 2016 (με διαγωνισμό του 2002) ύστερα από απίστευτες παλινωδίες.

Βασισμένο σε ένα τέτοιο «σενάριο», ένα βιβλίο που αναφέρεται στην υπόθεση ΦΙΞ, φιλοδοξώντας να καλύψει όλες τις πλευρές μιας τέτοιας περιπέτειας, δεν θα μπορούσε παρά να απευθυνθεί ισότιμα σε πολλούς τομείς και με ποικίλα μεθοδολογικά εργαλεία.

Επρεπε να καλύψει οικονομικά στοιχεία, όπως παραγωγής και ελέγχου της αγοράς από μια ζυθοποιία, διαχειριστικά, όπως τη διαδοχή γενεών ιδιοκτησίας του εργοστασίου από την οικογένεια Φιξ, συναισθηματικά, όπως την έκθεση των τραυματικών γεγονότων εξευτελισμού και κατεδάφισης του κτιρίου, και τέλος, αποτίμησης της συμβολής της επέμβασης των Ζενέτου-Αποστολίδη στην αρχιτεκτονική μορφή του κτιρίου. Με αυτόν τον τρόπο, «ψυχρά» και «θερμά» στοιχεία αξιολόγησης εναλλάσσονται στα τέσσερα κύρια μέρη του βιβλίου.

Διά μέσου μιας τέτοιας διαδικασίας, η Ντ. Θεοδωροπούλου μπόρεσε να διατηρήσει σταθερή την κατεύθυνση πλεύσης της, ανάμεσα σε μια τυπικά «επιστημονική» παρουσίαση τεκμηρίων, συγκεντρωμένων με άπειρη υπομονή και φροντίδα, και σε μια βιωματική συμμετοχή στα πάθη της αρχιτεκτονικής του κτιρίου Φιξ, όπου το εργοστάσιο αντιμετωπίζεται σαν πάσχον σώμα, με αντίστοιχες αναφορές, ανάμεσα σε άλλα, σε ανατομικά σχέδια του Λεονάρδου ντα Βίντσι.

Χωρίς ίχνος υπερβολής, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι η ίδια η συγγραφέας-ερευνήτρια υποκύπτει εδώ στη γοητεία να δει τον εαυτό της εντοιχισμένο στο θρυλικό κουφάρι του εργοστασίου, που παρέμεινε από το 1977-78 εγκαταλειμμένο, απέχοντας ελάχιστα από μια απόφαση κατεδάφισής του, επειδή το μισούσαν οι περίοικοι και θεωρούνταν γενικά πως ασχήμιζε την πόλη.

Τα παραπάνω εικονογραφούνται με μεγάλη ευκρίνεια στο Μέρος ΙΙ του βιβλίου, όπου συνδυάζονται εκτενείς αναφορές στην έννοια της ανατομίας, και ειδικότερα της ανατομίας ως ιστορίας, με τον σχεδιασμό ενός «παιχνιδιού» με τετράγωνα 7x7 εκ., το οποίο, όπως σημειώνει η Ντ. Θεοδωροπούλου, «περιγράφει […] την τέταρτη διάσταση του χρόνου».

Δουλεύοντας περίπου μια δεκαετία πάνω σε αυτό το τρικυμιώδες υλικό, η Ντ. Θεοδωροπούλου ολοκλήρωσε πρώτα μια διατριβή στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ με υπεύθυνο τον καθηγητή Π. Τουρνικιώτη και κατόπιν, ταχύτατα προχώρησε σε μια διασκευή του τεράστιου σώματος από τεκμήρια που είχε συγκεντρώσει, ώστε να του δώσει τη μορφή βιβλίου. Το τελικό προϊόν ευτύχησε να έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια της Ιωάννας Κωστίκα, που κατάφερε να κρατήσει την ισορροπία ανάμεσα σε αρκετά ετερόκλητα στοιχεία, όπως παλιά έγγραφα, φωτογραφικό υλικό και σχέδια, συνεντεύξεις, νεότερη και πρόσφατη φωτογράφιση, κατατοπιστικά διαγράμματα και αλληγορικές παραστάσεις.

Καθώς έπρεπε να γίνει ιδιαίτερη αναφορά στην καθοριστική για το κτίριο συμβολή των αρχιτεκτόνων Τ. Ζενέτου και Μ. Αποστολίδη, η Ντ. Θεοδωροπούλου αντιμετωπίζει θαρραλέα την αδυναμία προσπέλασης στο αρχείο Ζενέτου σήμερα, αξιοποιώντας κάθε γνωστό ώς τώρα, έστω ελλιπές, στοιχείο και επιπλέον παρεμβάλλει ισότιμα ένα δικής της επινόησης «παιχνίδι-μάθημα» με τίτλο: «Ο χαμένος θησαυρός – Ο Ζενέτος στην Αθήνα (2013)». Δεν θα σταματήσει μάλιστα εκεί.

Θα κάνει ακόμα πιο τολμηρές κινήσεις προς το τέλος του Μέρους IV όπου, κάτω από τον τίτλο «FIX 2057. Το FIX στο μέλλον», δοκιμάζει μια πρωτοφανή βουτιά στο μέλλον, προσφέροντας προσωπικές της, εικαστικές «αυτόματες γραφές» που τείνουν προς μια «θεραπεία του τραύματος», για να καταλήξει: «Το μέλλον, όσο και να το σχεδιάζουμε, παραμένει πάντα ανοιχτό. Σκεφτόμαστε, σχεδιάζουμε, οραματιζόμαστε πράγματα για το μέλλον και εκείνο πολλές φορές μάς ξεπερνά και μας επιφυλάσσει, μας "σχεδιάζει" ακόμα καλύτερα πράγματα. Πράγματα που ούτε καν τα έχουμε φανταστεί».

Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Μισέλ Φάις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας