Τετράδια ονείρων

Με το νέο, παράξενο και απρόσμενο βιβλίο της η Ζυράννα Ζατέλη αποκαλύπτει τις θρυαλλίδες της γραφής της, τις μύχιες εικόνες που δημιούργησαν το μαγικό της σύμπαν· ένα γοητευτικό ταξίδι στον κόσμο των ονείρων της -πρωταρχική ύλη της πεζογραφίας της-, με τα αινίγματα του υποσυνείδητου που η ίδια επέλεξε να καταγράψει ανασύροντάς τα από το χάος της ενύπνιας ζωής. Κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Στη συνέχεια δημοσιεύουμε ένα απόσπασμα από τον πρόλογο της συγγραφέως.

«γράψον ουν α είδες»

Τετράδια ονείρων, Ζυράνα Ζατέλη
Την φράση γράψον ουν α είδες την πήρα από την Αποκάλυψι του Ιωάννη· ένοιωσα να ταιριάζει σ’ αυτά, στο περιεχόμενό τους -τηρουμένων, βεβαίως, των αναλογιών και… αποκαλύψεων-, και έκτοτε την αναγράφω ως προμετωπίδα σε κάθε καινούργιο που ξεκινάω. […]

Γράψε λοιπόν αυτά που είδες… Ηθελα από μικρή να βλέπω όνειρα, τα αγαπούσα, τ’ αποζητούσα, με σαγήνευαν.

Θυμάμαι να σκέφτομαι, και το θυμάμαι καλά: ό,τι κι αν γίνει, μα ό,τι κι αν γίνει, εγώ το βράδυ θα κοιμηθώ και θα δω όνειρα!

Δεν ήταν απλώς ένα «καταφύγιο», ήταν χαρά, προσδοκία, λαχτάρα· ήταν και λίγος φόβος βέβαια, ας μην τον αφήσουμε απ’ έξω.

Αντιθέτως δεν θυμάμαι να πω αν από τότε τα έγραφα κάπου (ως όνειρα-όνειρα), ή τα περνούσα κατ’ ευθείαν σε κάτι απίθανες ιστοριούλες που σκαρφιζόμουν τα χρόνια εκείνα.

Προφανώς είχα ήδη την «λόξα», την κρυφή πετριά, κι έβρισκα πρόσφορο έδαφος στα πίσω φύλλα των σχολικών τετραδίων.

Αυτό ίσως και να το είχα πια ξεχάσει, προ πολλού, αλλά σε ένα μεγάλο χαρτονένιο κουτί με τετράδιά μου του Δημοτικού και των πρώτων τάξεων του Γυμνασίου -ποιος ξέρει πού καταχωνιασμένο, το ανακάλυψε και μου το έδωσε η μάνα μου την δεκαετία του ’80- βρήκα στα πίσω φύλλα αρκετών τετραδίων, σε χρονιές όπως 1958, ’59, ’60, ’62, διάφορα περίεργα γραφόμενα, άσχετα απ’ τα μαθήματα του σχολείου: σύντομα ιστορήματα φανταστικά, άλλα σαν θεατρικά σκετς, άλλα σαν πεζοτράγουδα…

Μια απρόσμενη τόλμη ή «σκοτεινιά», το παράλογο και κωμικό μαζί που με ξάφνιασαν σ’ εκείνα τα πρωτάρικα αφελή σκαριφήματα (μία και μόνο φορά τα διάβασα, όταν άνοιξα το κουτί, όχι ξανά), με κάνουν κιόλας να υποπτεύομαι μήπως τα «ξεσήκωνα» από τίποτε όνειρα που έβλεπα τότε.

Μια εικασία είναι μόνο, δεν βάζω το χέρι μου στην φωτιά, πάντως λιγάκι θα μ’ επηρέαζαν και τα όνειρα, δεν μπορεί.

Διανύοντας τις κακοτοπιές και τα «μεγαλεία» της εφηβείας, άρχισα συνειδητά να τα γράφω, μα όχι και μεθοδικά· τα σημείωνα σε ό,τι χαρτί, τεφτέρι ή τετράδιο έβρισκα μπροστά μου, ίσα-ίσα να μείνουν κάπου, να λέω πως υπάρχουν.

Κι αυτό γινόταν για χρόνια έτσι. Από τα τέλη ωστόσο της δεκαετίας του ’70, βαίνοντας πια προς τα τριάντα μου, έπαψα να τα γράφω σκόρπια κι όπου να ’ναι, και τα περνούσα στα τετράδια/ημερολόγια, που λίγο-πολύ από τότε κρατούσα.

Και για μια εικοσαετία αυτό συνέβαινε. Σελίδες επί σελίδων σ’ εκείνα τα τετράδια, αντί να περιέχουν γεγονότα ή συναισθήματα της ημέρας, ξεχειλίζουν από όνειρα της νύχτας.

Δεν είναι μόνο ότι καραβάνια ολόκληρα περνούσαν τότε και ξεφορτώναν την πραμάτεια τους στον ύπνο μου, είναι και ότι διέθετα μια μνήμη θηριώδη, ακάματη, τι να πω. Και με διαστήματα όμως άκρας σιωπής από το μέτωπο της αλλόκοσμης μεθορίου, όσο κι από την τρέχουσα του καιρού καθημερινότητα.

Οπως κι αν είναι, από τις 3 Μαρτίου 1997 αποφάσισα να γράφω τα όνειρά μου σε ξεχωριστά τετράδια.

Αφορμή στάθηκαν δυο φάλαινες που είδα να παλεύουν με πολύ άγρια κύματα… Από τα εντυπωσιακότερα ενύπνια που είχα αξιωθεί ως τότε, αλλά και μέχρι σήμερα. Και σκέφτηκα πως αυτές οι φάλαινες δεν χωρούν μαζί με τ’ άλλα, θέλουν δικό τους τετράδιο.

Ετσι ξεκίνησα τα Τετράδια των Ονείρων, που έφτασαν ίσαμε τώρα τα έντεκα στον αριθμό.

Την φράση γράψον ουν α είδες την πήρα από την Αποκάλυψι του Ιωάννη· ένοιωσα να ταιριάζει σ’ αυτά, στο περιεχόμενό τους -τηρουμένων, βεβαίως, των αναλογιών και… αποκαλύψεων-, και έκτοτε την αναγράφω ως προμετωπίδα σε κάθε καινούργιο που ξεκινάω. […]

Δεν χρειάζεται να αναρωτηθώ πώς μια τόσο παλιά αγάπη παραμένει ακόμα μάχιμη. Είναι κάτι σαν παράλληλος βίος για μένα τα όνειρα, και συνάμα μια καλλιέργεια της ψυχής -θα πω και της αντίληψης- πριν και μετά από μένα.

Με τα χρόνια μαθαίνω να «διαβάζω» τον εαυτό μου μέσα σ’ αυτά, τι γράφει εκεί που δεν φαίνομαι, με την προϋπόθεση ασφαλώς ότι υπάρχουν και σημεία «αδιάβαστα», αδιάβατα και ανερεύνητα – από πού ξεκινούν και τι γυρεύουν και τι θέλουν να μου πουν, μόνο τα πουλιά το ξέρουν.

Αλλά μήπως σ’ αυτό ακριβώς -και σ’ αυτό- δεν έγκειται η διαχρονική γοητεία των ονείρων, αυτή η «εκστατική αλήθεια» η άρρητη;

Κάπου διάβασα για μια περίφημη σαμάνα στα τέλη του 19ου αιώνα που είχε πει πως ό,τι έμαθε το έμαθε απ’ τα όνειρά της.

Εγώ δεν θα έφτανα να πω κάτι τέτοιο, δεν είμαι σαμάνα, θα μου έπεφτε πολύ, είμαι όμως συγγραφέας ενός «κόσμου» που πολλά χρωστά στην συμβολή των ονείρων.

Μη φανταστεί κανείς πως γράφω «ό,τι μου λεν τα όνειρα», δεν είναι αυτό το θέμα.

Συχνά ωστόσο παίρνω ιδέες, φωτίζομαι ή αλαφιάζομαι ευεργετικά από εικόνες, φράσεις ή συμβάντα εκεί μέσα, που λίγο-πολύ θα δώσουν στην τάδε ή δείνα ιστορία μου εκείνην την αλλιώτικη «υφή» ή «αίσθηση» που με τριγύριζε και με πλησίαζε και μ’ άγγιζε, αλλά και μου διέφευγε τις προηγούμενες ημέρες.

Οχι σπανίως συμβαίνει και το αντίστροφο: ονειρεύομαι πρόσωπα και καταστάσεις μέσ’ από τα βιβλία μου, από παλιότερες ή πιο πρόσφατες ιστορίες, παραλλαγμένα ως επί το πλείστον, μισοαγνώριστα – σαν να μου λεν, «κοίτα και πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να ’χαμε γίνει»· ή, «και πού ’σαι ακόμα».

Αλλοτε πάλι, σε περιόδους συγγραφικής σιωπής και νέκρας (επώδυνης νέκρας), όπου ο νους έχει σκαλώσει για καλά και το χέρι δεν κυλάει όχι πάνω στο χαρτί μα ούτε σε μετάξι, μπορεί ξαφνικά ένα όνειρο, μια τρομερή «υπόνοια», ή φευγαλέα, να με ζωντανέψει, να με αναρριπίσει και να με κάνει να ξαναβρώ τα μονοπάτια…

Αυτό δεν συμβαίνει καθημερινά, ούτε σε κάθε δυσκολία που περνάω, όποτε συμβαίνει πάντως αποβαίνει καθοριστικό. Κι ακόμα είναι φορές που, μετά από κάποιο όνειρο που μου ’φερε τα πάνω κάτω, σκέφτομαι πως τρελλαίνομαι «εκεί» για να μην τρελλαθώ «εδώ».

Καθαρτική η αποστολή τους, θέλω να πω, σε κάθε περίπτωση.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας