Τα βιβλία αποκτούν εκτόπισμα αναμνήσεων

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Χαμηλόφωνος άνθρωπος της γραφής και πολυπράγμων ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας.

Πεζογράφος (βραβευμένος το 2016 από την Ακαδημία Αθηνών και τον Αναγνώστη για τη συλλογή διηγημάτων του «Νυχτερινό ρεύμα»), μεταφραστής, δάσκαλος δημιουργικής γραφής, αλλά και υπεύθυνος του βιβλιοφιλικού διαδικτυακού κόμβου bookpress.

Εδώ ο Κώστας Κατσουλάρης μας αποκαλύπτει το πρόσωπο του αναγνώστη πίσω από το πρόσωπο του συγγραφέα.

Η αφήγησή του, γήινα αλλόκοτη, εμψυχώνεται -πώς άλλωστε…- από τρόπους του αφηγηματικού του κόσμου.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάϊς

Τα βιβλία που διαβάζουμε, ιδιαίτερα τα λογοτεχνικά, επιβιώνουν μέσα μας σαν όνειρα, που με τα χρόνια αποκτούν εκτόπισμα αναμνήσεων. Δεν είναι σπάνιο να μας επισκεφτεί, καθώς περπατούμε στον δρόμο ή καθώς ονειροπολούμε χαζεύοντας έξω από το παράθυρο, μια σκηνή ή ένα πρόσωπο, μια φευγαλέα φράση ή μια αίσθηση από ένα μυθιστόρημα που διαβάσαμε χρόνια πριν.

Για παράδειγμα, δύσκολα καταφέρνω να διασχίσω ερημική λεωφόρο τη νύχτα χωρίς να σκεφτώ την ηρωίδα του Κούντερα από την «Αθανασία» να στέκεται εκεί, καταμεσής του δρόμου, αναμένοντας την πρόσκρουση με το πρώτο όχημα που θα εμφανιστεί.

Γιατί αυτό; Μήπως άραγε επειδή κάποια στιγμή προσπάθησα, ανεπιτυχώς, να μετατρέψω αυτό το επεισόδιο σε σενάριο για ταινία μικρού μήκους; Ή μήπως ισχύει το αντίστροφο;

Ζωή και μυθοπλασίες, ούτως ή άλλως, πάνε χέρι χέρι, αφού, όπως σημειώνει ο Ελιοτ στα «Κουαρτέτα» του, ο άνθρωπος «δεν μπορεί να αντέξει πολλή πραγματικότητα» –σε κάθε περίπτωση, όχι για πολύ, θα σημείωνα–, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μυθοπλασία και πραγματικότητα είναι ένα και το αυτό.

Ας μην ξεχνάμε: «Η πραγματικότητα είναι πάντα εδώ». Τι με συγκινούσε τόσο σ’ αυτό το μοντέρνα αφηρημένο, ίσως και δυσβάστακτα ποιητικό θεατρικό της Μαρίας Λαϊνά, στα είκοσι δύο μου χρόνια ή περίπου, και το έκανα δώρο δεξιά κι αριστερά, λες και περιείχε κάτι που ήθελα ασμένως να μοιραστώ; Ισως το μυστικό να βρίσκεται στην επιφάνεια: στον αποφαντικό και τελεσίδικο τίτλο του. Μου άρεσε όμως και σαν αντικείμενο: με το ροζ προς ροδακινί εξώφυλλό του, από τις πάντα προσεγμένες εκδόσεις Στιγμή.

Μίλαν Κούντερα, Τ.Σ. Ελιοτ, Μαρία Λαϊνά, να πώς σχηματίστηκε, ήδη, σχεδόν ερήμην μου, μια αναγνωστική αλυσίδα, σαν κόμποι που καθώς λύνονται συμπαρασύρουν άλλους, και το κουβάρι με τους πολλούς μίτους ξετυλίγεται προς άπειρες κατευθύνσεις.

Πού αρχίζει και πού τελειώνει η αναγνωστική μας ιστορία; Τι μας καθόρισε και τι μας άλλαξε βαθύτερα;

Τα βιβλία μάς περιστοιχίζουν σαν δώρα και ταυτόχρονα σαν απειλητικός χείμαρρος: Μια μέρα θα μας βρουν, παρασυρμένους, πνιγμένους στις αβαθείς σελίδες τους.

Τα βιβλία μας ζουν μαζί με τη σκόνη, στα πατώματα, κάτω από κρεβάτια και πίσω από έπιπλα, συναγελάζονται με τα ακάρεα και γελούν μαζί μας, καθώς προσπαθούμε να τα βγάλουμε εκτός νυμφώνος.

Αλλες φορές πέφτω στο κρεβάτι με αναγνωστικό σχέδιο, φέρνω μαζί μου το βιβλίο που διαβάζω «αυτές τις μέρες» (ένα από τα βιβλία, θα ήταν το σωστότερο), το τοποθετώ δίπλα μου ελπίζοντας ότι δεν θα με πάρει ο ύπνος (εις μάτην, έρχεται όταν δεν τον περιμένεις και σε αφήνει αδιάβαστο).

Αλλες φορές, απλώς ανασηκώνομαι, σκύβω το κεφάλι μου έξω από το στρώμα, σαν ναυαγός που αναζητά το καθρέφτισμά του στην ήρεμη θάλασσα, ή ρίχνω το βλέμμα μου στις ετοιμόρροπες στοίβες στα κομοδίνα.

Κάποια μυθιστορήματα με παχιά ράχη με κοιτούν μελαγχολικά, χαμηλώνω το βλέμμα μου, τους δίνω ραντεβού για τις καλοκαιρινές διακοπές.

Τι έχουμε αυτόν τον καιρό περί τη βάρκα-κλίνη; Ιδού μια σταθερά: Η γαλλική έκδοση του Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι (Si c’est un homme, Folio). Από καιρού εις καιρόν, το παίρνω στα χέρια μου, διαβάζω δυο-τρεις σελίδες. Συνήθως βουρκώνω. Εχω την πεποίθηση ότι στα γαλλικά, που για μένα υπήρξε ένα είδος δεύτερης γλώσσας, θα εντοπίσω κάτι που μου διέφυγε στη μετάφραση.

Παραδίπλα: μια πολυτελής έκδοση του ΕΛΙΑ για την Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας. Είναι ένα βιβλίο που το αγαπάω πολύ, αν και δεν έχω καταφέρει να το τελειώσω, ίσως επειδή θυμίζει εγκυκλοπαίδεια. Είναι αδύνατον βέβαια να το διαβάσεις ξαπλωμένος, κάθε τόσο ανασηκώνομαι και το στηρίζω στα πόδια μου.

Ανάμεσα στις σελίδες του διακρίνω κίτρινα χαρτάκια, κάτι να θυμηθώ ή κάτι να μην ξεχάσω – ποια είναι η διαφορά; Εχω ήδη ξεχάσει. Το κατέβασα από τη βιβλιοθήκη μέσα στο κύμα ομηρολαγνείας-αρχαιοπληξίας που με έχει παρασύρει τους τελευταίους πολλούς μήνες.

Εξού και παραδίπλα εντοπίζω ακόμη ένα «βαρύ» βιβλίο που διαβάζω εδώ και πολύ καιρό χωρίς να το ολοκληρώνω (αν και μερικά κεφάλαια τα διαβάζω για τρίτη φορά): Είναι οι Ομηρικές μελέτες, του Χρήστου Κ. Τσαγγάλη, έκδοση του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, που μου άνοιξαν νέους ορίζοντες για τα ομηρικά κείμενα (αν ξεκινούσα πάλι από την αρχή, θα γινόμουν ομηρολόγος: δεν υπάρχει γλυκύτερο ναρκωτικό, βρίσκεται δε σε τόση αφθονία που αρκεί για να γεμίσεις επτά ζωές).

Παραδίπλα, ελαφρώς σκεβρωμένη γιατί κάτι χύθηκε πάνω της, μια βιογραφία-αγιογραφία του Γιάννη Ρίτσου. Από τα πάλαι ποτέ Ελληνικά Γράμματα. Ας βάλω μια τελεία.

Κι επειδή μου αρέσουν οι ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος, ας θεωρήσουμε πως όλα τα παραπάνω («η μέση») δεν ήταν παρά μια «αλληγορική» περίληψη μιας μεγάλης ιστορίας που ξεκίνησε πριν από περίπου 37 χρόνια με τον Δον Κιχώτη (το πρώτο αληθινό βιβλίο που διάβασα) και που προσώρας ολοκληρώνεται με τις «Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας» του Χρυσόστομου Τραπραΐλη και «Το κλαρινέτο» του Βασίλη Αλεξάκη (ε, ναι, τα διαβάζω παράλληλα).

Συνεχίζεται…

 Τελευταίο βιβλίο του Κ. Κατσουλάρη είναι η συλλογή διηγημάτων «Νυχτερινό ρεύμα» (Πόλις, 2016).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ