Σύγχρονοι Τζιριτόκωστες

zitianos_metro.jpg

EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Φαντάζομαι πως όλοι έχουν ανοίξει το πορτοφόλι ή έχουν πρόχειρα στην τσέπη τους κάποια ψιλά. Για να τα δώσουν ως βοήθεια σε πάσχοντες. Ή και για να γλιτώσουν από την ισχυρή ψυχολογική πίεση που τους ασκείται.

Ενιωσα αυτή την πίεση, για πρώτη φορά τόσο έντονα, στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Στην παραλία της Κοπακαμπάνα στο Ρίο Ντε Ζανέιρο, στο διάλειμμα ενός διεθνούς συνεδρίου. Κάθε ένα λεπτό και μια φωνή που κλαψούριζε. Ή που πρόσταζε και διεκδικούσε τα ψιλά. Ενιωθα ένοχος που δεν είχα τη δυνατότητα να έχω μια σακούλα με ψιλά και να τα μοιράζω σε όλους. Να μην αδικήσω κανέναν.

Ενιωσα το ίδιο αίσθημα αργότερα. Η οικονομική κρίση πολλαπλασίασε την επαιτεία. Εξώθησε πολλούς συνανθρώπους μας να διεκδικήσουν τον οβολό μας. Κάποιοι με πόνο ψυχής που εκτίθενται. Που αποκαλύπτουν τη γύμνια της ζωής τους.

Είναι και οι άλλοι που αξιοποιούν τη συγκυρία. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ενας εκπρόσωπος αυτής της αντίληψης είναι ο Τζιριτόκωστας, η μορφή του ζητιάνου που απαθανατίστηκε από τον Καρκαβίτσα στην περίφημη νουβέλα του. Καπάτσος κι απατεώνας, εκμεταλλεύτηκε τα φιλάνθρωπα συναισθήματα.

Το ίδιο γίνεται και σήμερα. Συχνά έχει ο πολίτης την εντύπωση πως είναι θεατής σε μια καλοστημένη παράσταση, στην οποία συμμετέχουν οργανωμένες ομάδες ανθρώπων που στοχεύουν να διεγείρουν τα φιλάνθρωπα συναισθήματα επιδεικνύοντας τη δυστυχία, ιδίως το ακρωτηριασμένο σώμα.

Σ’ αυτή την προσπάθεια είναι σημαντική η συμβολή του επιτονισμού του λόγου. Ενας λόγος που απευθύνεται στον ψυχισμό του θεατή της τελετουργίας. Επιζητείται η κρίσιμη ενέργεια. Να ανοίξει το πορτοφόλι. Κι επειδή οι τελεστές στο μετρό, κυρίως, γνωρίζουν πως οι πολίτες είναι καχύποπτοι, προσκομίζουν την εγγύηση των τηλεοπτικών εκπομπών οι οποίες ανέδειξαν το πρόβλημά τους.

Στην πολυμορφία της σύγχρονης επαιτείας αναφέρεται η μελέτη του Γιώργου Κούζα, ενός νέου ερευνητή («Η επαιτεία στην πόλη», Παπαζήσης). Οι ζητιάνοι στην πόλη χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλομορφία και δεν ταυτίζονται με το συχνά προβαλλόμενο πρότυπο του «απόλυτα φτωχού που ζητιανεύει».

Διαπιστώνει πως ανάμεσά τους υπάρχουν άνεργοι, περιστασιακά εργαζόμενοι, άτομα που ζούσαν με ένα μικρό κρατικό επίδομα, χαμηλοσυνταξιούχοι που επαιτούν για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους, άνθρωποι με σωματική αναπηρία, ναρκομανείς, ψυχικά ασθενείς, πρώην έγκλειστοι σε ιδρύματα, άστεγοι που έχασαν τα σπίτια τους μέσα στην κρίση, περιπλανώμενοι πρόσφυγες και μετανάστες που ήρθαν στην Ελλάδα (χώρα διέλευσης) προκειμένου να μετακινηθούν σε χώρες της Δύσης.

Η επαιτεία είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Είναι μια ανάγκη γι’ αυτούς που περιέπεσαν σε δυστυχία. Που χρειάζονται την κοινωνική αλληλεγγύη. Υπάρχει, όμως, και η πολυπλόκαμη επιχειρηματικότητα που θεριεύει μέσα στην ανημπόρια.

* Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας