Στις «σκοτεινές μασέλες» του Σύμπαντος

nanos_valaoritis.jpg

Ο Νάνος Βαλαωρίτης Ο Νάνος Βαλαωρίτης

Οπισθοχωρεί μ’ ένα άλμα επί κοντώ 
Και φτάνει στην κορυφή του ποιήματος
Το πόνημα είναι έτοιμο για παρουσίαση

Τα ποιήματα της νέας συλλογής του Νάνου Βαλαωρίτη (1921), ποιητή και, ας το λησμονούμε, καθηγητή Συγκριτικής Λογοτεχνίας και Δημιουργικής Γραφής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο (1968-1993), συνομιλούν τεχνοτροπικά με την προηγούμενη συλλογή του (Πικρό Καρναβάλι, Ψυχογιός, 2013).

Δηλαδή η κομψότητα στο ύφος και η ισορροπία στη μορφή είναι και πάλι εμφατικά παρούσες.

Από τη μία συναντούμε το παιχνίδι, την ειρωνεία και τον σαρκασμό και από την άλλη τη νοσταλγία για το αναπότρεπτο παρελθόν, ανεξαρτήτως αν είναι κατάφορτο από ανικανοποίητους πόθους και ατελέσφορες προσπάθειες.

Αν ωστόσο υπάρχει μία σημαντική διαφοροποίηση στη νέα συλλογή, αυτή βρίσκεται κυρίως στα δύο ομηρικά της ποιήματα (στα ομώνυμα του τίτλου της συλλογής «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα»).

Βιβλίο- Νάνος ΒαλαωρίτηςΟ ποιητής, ενώ προεξοφλεί το μάταιο και το τραγικό του κόσμου, επιμένει στον δρόμο της διαρκούς απορίας, όπου τα πράγματα αδιάκοπα επανατίθενται και ταξινομούνται εκ νέου, συναρμολογούμενα και αποσυναρμολογούμενα, μέσω της διαρκούς και ενεργού απoοικειοποίησης.

Εντασσόμενος, εν μέρει, στην παράδοση και τη διάθεση των Ρώσων φορμαλιστών, με τη φορά ενός γνήσιου υπερρεαλιστή −όπου πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει− προτάσσει την αποοικειοποίηση, θέτοντας τα γνωστά και οικεία αντικείμενα ως άγνωστα και διαφορετικά, ως πρωτο-ιδωμένα δηλαδή και πρωτογνωριζόμενα.

Ο Βαλαωρίτης συνειδητά αποκαλύπτει την αρματωσιά του, τον εξωσκελετό του ποιητικού σώματος αλλά και της σκέψης του. Πρόκειται για έναν πρωτίστως οντολογικό ποιητή που «σηκώνει στη λογική τα φουστάνια», που πατάει αυθεντικά στο βιωμένο παρελθόν, μεταθέτοντας στο μέλλον («έκανα πίσω ολοταχώς για να πάω πιο γρήγορα μπρος») −ως εκφραστής της συλλογικής φαντασίας− τον ανοιχτό τρόπο της «μαγικής» και της «μυθικής» φόρμας.

Οι ανανεωμένες διατάξεις και οι συνδυασμοί του επίμονα ταξινομούν και αναταξινομούν, με «βαλαωρίτεια» θα λέγαμε άνεση, φαινομενικά ετεροχρονισμένα και ετερόκλητα φαινόμενα, ενώ η σημασία που δίνει ο ίδιος στη δομή, του κόσμου και του πραγματικού, συστήνουν ένα πρότυπο, τελικά το δικό του.

Εδώ να σημειώσουμε τα ποιήματα: «Τα άρθρα μου-Το μακελειό» που κλείνει: «Πήγαινα ν’ αγοράσω/ προμήθειες στο supermarket/ όμως είναι τελείως άδειο/ κανένας καμία πωλήτρια/ Στα ταμεία στην ουρά κανείς/ ένα μεγάφωνο μόνο μονότονα/ επαναλαμβάνει: Σταματήστε:/ Σταματήστε αυτό/ το μακελειό», το ποίημα «Περνώντας», ένα από τα καλύτερα και πλέον ιδιότυπα του ποιητή, μια «Ιερά Οδός» θα λέγαμε που συνοψίζει τα περισσότερα από όσα είχε να πει και με τρόπο μορφικά και αναγνωρίσιμα δικό του, «Στη ζυγαριά των ιδεών», που βλέπουμε τη θέαση του ιστορικού χρόνου από την εποπτική γωνία του ποιητή-ανθρώπου, το «Μονομιάς» που λάμπει μοναδικά και πολύτροπα, την «Προεξόφληση», όπου διαπιστώνουμε τη σοφία των χρόνων του ποιητή-προφήτη, και το «Περί του τι ενδεχομένως μας περιμένει», γεωλογικό-κοσμολογικό ποίημα όπου το σύμπαν «με τις σκοτεινές του μασέλες» μας «καταπίνει και μας ξεβράζει», ανανεώνοντας και ανοίγοντας προς τα «πάνω» την όλη θεώρησή μας.

Τα εν λόγω ποιήματα, σύμφωνα με τον ποιητή, αν και είναι γραμμένα σε μια εποχή μεγάλης ταπείνωσης, ηθικής, οικονομικής, πολιτιστικής και πολιτικής, αντιμετωπίζουν την κατάσταση με νηφαλιότητα μετεωριζόμενα μεταξύ φανταστικού παιχνιδιού και κριτικής, μεταποιώντας εντέλει τη ζέουσα πραγματικότητα σε ποίηση. Η ιδιότυπη αυτή άμυνα μετατρέπεται έτσι σε μια πνευματική αντεπίθεση στη δύσκολη έως τραγική συγκυρία.

Ο Βαλαωρίτης αντιστέκεται πολλαπλά εκμηδενίζοντας τα στερεότυπα εναντίον του έθνους, κάτι που κάνει εξίσου δραστικά και στη συλλογή δοκιμίων και άρθρων Ή του ύψους ή του βάθους (Ψυχογιός, 2013), απευθυνόμενος σε ένα διεθνές ακροατήριο.

Τέλος, να σημειωθεί πως ποιητικά κείμενα του Βαλαωρίτη εκδόθηκαν από τον οίκο City Lights του Λόρενς Φερλινγκέτι στο Σαν Φρανσίσκο. Εχοντας σπουδάσει Φιλολογία και Νομικά στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου, Σορβόνης, ανοίχτηκε νωρίς στη διεθνή κίνηση των ιδεών και της ποίησης παρουσιάζοντας σε άρθρα και μεταφράζοντας εκτενώς και πρώτος στο Λονδίνο τους Ελληνες ποιητές του 1930 (Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο και Γκάτσο, κομίζοντας εξ αρχής μια διεθνή οπτική και θεώρηση στα γράμματά μας).

Εχοντας ζήσει στην Αγγλία από το 1944 έως το 1953 γνώρισε τον Τ.Σ. Ελιοτ και όλο τον κύκλο του και μένοντας στο Παρίσι στο διάστημα 1954-60, γνώρισε τον Αντρέ Μπρετόν και τους υπερρεαλιστές.

Στην Ελλάδα διηύθυνε το περιοδικό «Πάλι» (1963-1966), το περιοδικό «Συντέλεια» με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο (1989-1995) και τη «Νέα Συντέλεια» (από το 2004-2008). Επίσης έλαβε το 1996 βραβείο του Ν.Ρ.Α. (National Poetry Association, Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης), βραβείο που είχε δοθεί προηγουμένως στους Φερλινγκέτι, Γκίνσμπεργκ κ.ά., το 2006 το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό του έργο και το 2009 το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ