Στην καρδιά του σκότους…

Πολυπολιτισμικό καμίνι για τον Τσίρκα (από τα διηγήματα στην Τριλογία), επικίνδυνα σαγηνευτική στον Καραγάτση («Αμρι α Μούγκου» 1954), ενοχικά εφιαλτική στον Καχτίτση («Εξώστης» 1964), μεταφορά του υποσυνείδητου για τον Αρανίτση («Αφρική» 1986), γλωσσικά ενδοσκοπική για τον Αλεξάκη («Ξένες λέξεις», 2003), ερωτικά αποκαλυπτική για τον Κουμανταρέα («Η σειρήνα της ερήμου», 2015).

Πολλά τα πρόσωπα της Μαύρης Ηπείρου ακόμα και για την κατά κανόνα κλειστοφοβική ελληνική πεζογραφία.

Φέτος, ευτυχής σύμπτωση, τρία διαφορετικά ελληνικά μυθιστορήματα περιπλανιούνται στην καρδιά του σκότους της.

Μιχάλης Μοδινός  «Εκουατόρια»  Καστανιώτης, 2016  Σελ. 394 Μιχάλης Μοδινός «Εκουατόρια» Καστανιώτης, 2016 Σελ. 394 |

Φαντασμαγορική περιπέτεια, η ιστοριογραφική μεταμυθοπλασία του περιβαλλοντολόγου Μιχάλη Μοδινού ο οποίος επιστρέφει δέκα χρόνια μετά τον «Μεγάλο Αμπάι» (2007) σε γνώριμα εδάφη.

Υστερος 19ος αιώνας, εποχή κορύφωσης της αποικιοκρατικής διείσδυσης αλλά και ανάδυσης των τοπικών εθνικισμών, και το μεγάλο στοίχημα της γεωγραφίας εξακολουθεί να είναι η πηγή του θεϊκού Νείλου.

Εδώ, το ταξίδι στις πηγές του ποταμού θα γίνει ταξίδι στις πηγές του νοήματος τόσο της ατομικής ζωής όσο και της κοινωνικής συγκρότησης.

Ενας Αλεξανδρινός βαμβακέμπορας εγκαταλείπει την κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια αναζητώντας την περιπέτεια στο νησί της Ζανζιβάρης και από κει στο εσωτερικό της ηπείρου.

Ενας μυθοπλαστικός χαρακτήρας, που φέρει το όνομα του συγγραφέα (Μιχαήλ Μοδινός του Οθωνος), ενοφθαλμίζεται στην ιστορία, δίπλα στους μεγάλους εξερευνητές Μπέικερ, Σνίτσερ και Στάνλεϊ, αφηγείται και πρωταγωνιστεί σε μια περιπέτεια στη μυθική περιοχή των Μεγάλων Λιμνών, εκεί όπου για δέκα χρόνια θα δεσπόσει η Εκουατόρια.

Πρόκειται για μια ουτοπική κοινωνική συγκρότηση, δημιούργημα μιας δράκας Ευρωπαίων, Αιγυπτίων και Σουδανών, φτιαγμένη με το επικίνδυνο μπόλιασμα των αξιών και των επιστημονικών κατακτήσεων του δυτικού πολιτισμού πάνω στο πολυπολιτισμικό μωσαϊκό της περιοχής και το φυσικό δίκαιο.

Η Αφρική ως εργαστήριο και ουτοπικό πείραμα όπου θα συναντηθούν και θα δοκιμαστούν σε μια χρονοτοπική πύκνωση ασύμβατες επιδιώξεις.

Ωστόσο, κάποια στιγμή «η ιστορία εισβάλλει στον στάσιμο χρόνο της όασης», καθώς λαϊκιστές καιροσκόποι και θρησκευόμενοι φανατικοί πλήττουν τα θεμέλιά της και οι Ευρωπαίοι επεμβαίνουν «για να σώσουν ανθρώπους που δεν ήθελαν να σωθούν».

Η ανθρωπολογία και η γεωγραφία συναντούν την αφήγηση και τη μυθοπλασία, το γεωγραφικό μυστήριο την ουτοπία, η ημερολογιακή γραφή δίνει αμεσότητα στον στοχασμό, η ιστοριογραφία στηρίζει το δοκίμιο και η πραγματική ιστορία της Εκουατόρια αποσυντίθεται και ξαναγράφεται με το βλέμμα σε ανάλογες καταστάσεις του παρόντος.

Κείμενο διάστικτο με χάρτες και φωτογραφίες εποχής που διευκολύνουν την προσπέλαση στις εξωτικές περιοχές της Αφρικής και την κατάδυση στην ιστορία της.

Οπως λέει το μότο της Σούζαν Σόνταγκ στην αρχή του βιβλίου, αν η αφήγηση ιστοριών έχει κάποιο νόημα, αυτό δεν είναι παρά η «διέγερση της βαθιάς επιθυμίας μας για μια αλλιώτικη ζωή».

Δεν πρόκειται, ωστόσο, για απόδραση στο εκτός τόπου και χρόνου αλλά για ένα σχόλιο στην ουτοπία και στο πνεύμα της, ως συστατικό όρο της ανθρώπινης κατάστασης, του ανθρώπου και του κόσμου του.

«Η ουτοπία είναι η βασική αρχή κάθε προόδου», υποστήριζε αισιόδοξα ο Ανατόλ Φρανς.

Και ο Μοδινός συγκεράζοντας, ίσως, την ουτοπιστική παράδοση των διαφωτιστικών ουτοπιών του 18ου αιώνα με τις ουτοπίες του 19ου κεντά την πολύπλοκα «λεπτοϋφασμένη ιστορία του» πάνω στην πραγματική ιστορία μιας αφρικανικής ουτοπίας (η οποία, χωρικά τουλάχιστον, ταιριάζει και με την ιδέα που επεξεργάστηκε ο επονομαζόμενος και «αυστριακός Μπέλαμι» Theodor Hertzka: «Freeland: A Social Anticipation», 1889 & «A Visit to Freeland, or the new Paradise Regained», 1894).

Βασίλειος Φ. Δρόλιας  «Nyos. Η τελετή της αθωότητας»  Κέδρος, 2016  Σελ. 246 Βασίλειος Φ. Δρόλιας «Nyos. Η τελετή της αθωότητας» Κέδρος, 2016 Σελ. 246 |

Στο Καμερούν μάς μεταφέρει η δεύτερη εμφάνιση του αστροφυσικού Βασίλειου Δρόλια.

Κάπου στις αρχές του 20ού αιώνα, ο 35χρονος βιολόγος Ρότζερ Μπέικον συμμετέχει σε ερευνητική αποστολή για την αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου στις όχθες της αφρικανικής λίμνης Nyos, γνωστής από το πολύνεκρο δυστύχημα του 1986.

Πίσω στο Λονδίνο, έχει αφήσει τα προσωπικά του αδιέξοδα, την οικογένειά του διαλυμένη, αλλά και την εικαστικό ερωμένη του Τζέσικα.

Ο Ρότζερ μπορεί να φτάνει στην Αφρική με την αμηχανία, τον φόβο και τις ενοχές του Δυτικού, γρήγορα, όμως, αφήνεται να βυθιστεί στην εκεί ζωτική πραγματικότητα για να βρεθεί για πρώτη φορά αντιμέτωπος με τον εαυτό του.

Η προσωρινή ευφορία για την επιστήμη του εγκαταλείπεται και δίνει τη θέση της σε έντονες κρίσεις συνείδησης.

Με οδηγό τον μυστηριώδη Σαγιάπ, έναν εθισμένο στην Κόκα Κόλα Καμερουνέζο βαρκάρη, ο Ρότζερ γλιστρά στα θολά νερά της συνωμοσιολογίας και ταξιδεύει όλο και βαθύτερα στην Αφρική.

Το ταξίδι στον χώρο γίνεται ταξίδι ενδοσκόπησης.

Ο Ρότζερ καταρρέει για να αναδυθεί αναβαπτισμένος «ως άνθρωπος, ως επιστήμονας, ως ερωτευμένος».

Η αφήγηση προχωρά με αναπαλμούς, χωρισμένη σε δέκα κεφάλαια με τρεις ενότητες το καθένα.

Η πρωτοπρόσωπη εξιστόρηση του βιολόγου συμπληρώνεται από τις ανεπίδοτες, στο μεγαλύτερο μέρος τους, ερωτικές επιστολές προς την ερωμένη του και ακολουθείται αντιστικτικά από την τριτοπρόσωπη αφήγηση της εξέλιξης της ιστορίας στο Λονδίνο με επίκεντρο την Τζέσικα.

Επιστήμη και τέχνη, τέχνη και ζωή, φιλοσοφία της τέχνης και φύση του έρωτα.

Να μερικά από τα δίπολα γύρω από τα οποία περιστρέφει την ιστορία του ο Δρόλιας, κεντώντας πάνω στον ερωτικό καμβά της ιστορίας του μια σειρά ερωτήματα: Τι είναι ωραίο; Ποιο το νόημα της τέχνης; Σε τι διαφέρει το βλέμμα του καλλιτέχνη από αυτό του επιστήμονα;

Οσο για τις περίπλοκες εγκαταστάσεις της Τζέσικα, παρά τις επιστημονικές αφορμές τους (Mini, Bing Bang ονομάζεται η πρώτη της εγκατάσταση) δεν μιλούν παρά για την «εξαΰλωση του ανθρώπου» και την «επιστροφή στο χάος»…

Ο Δρόλιας, φανατικός αναγνώστης και κριτικός λογοτεχνίας ο ίδιος (διατηρεί ένα από τα παλιότερα λογοτεχνικά μπλογκ του διαδικτύου), συνομιλεί διαρκώς, εμφανώς ή διακριτικά, με πλήθος μυθιστορημάτων.

Παρούσες φυσικά στο βιβλίο τόσο η δυτική οπτική του Κόνραντ όσο και η εκ των έσω ματιά του πατέρα της αφρικανικής πεζογραφίας, Τσινούα Ατσέμπε.

Εξάλλου ο Δρόλιας αντλεί τον υπότιτλο του δικού του βιβλίου από το ίδιο ποίημα του Γέιτς («Η δευτέρα παρουσία» προτάσσεται ως επιγραφή του βιβλίου) από όπου τιτλοφορείται και το αριστουργηματικό «Τα πάντα γίνονται κομμάτια» (1958, Λιβάνης 2003).

Γιώργος Ρούβαλης  «Congochacha»  Απόπειρα, 2016  Σελ. 567 Γιώργος Ρούβαλης «Congochacha» Απόπειρα, 2016 Σελ. 567 |

Το «Congochacha» του Γιώργου Ρούβαλη αποτελεί μια μυθιστορηματική σύνθεση πλαστών και πραγματικών ντοκουμέντων που ανασυνθέτουν την ιστορία του Βελγικού Κονγκό της αποικιοκρατίας.

Μια Ελληνίδα φοιτήτρια του Χόμπσμπαουμ καταπιάνεται στη διατριβή της με την πολυτάραχη ιστορία της «τριτοκοσμικής» αυτής χώρας, πολλά από τα προβλήματα της οποίας (όπως η στρεβλή ανάπτυξή της) θυμίζουν την Ελλάδα.

Τα κεφάλαια της υπό διαμόρφωση διατριβής της, που αποτελούν τον αρμό του βιβλίου, εναλλάσσονται με πραγματικές και οιονεί πραγματικές επιστολές, συνεντεύξεις, αποσπάσματα από μελέτες κτλ.

Βασισμένος σε πληθώρα πηγών, ο Ρούβαλης συνθέτει με επίκεντρο την ιστορία της οικογένειάς του (από τη μετεμφυλιακή Ελλάδα στην Αφρική και πίσω) ένα χαλαρό μυθιστορηματικά αλλά συγκλονιστικό χρονικό του δρόμου του Κονγκό προς την ανεξαρτησία: από τον Στάνλεϊ στον Γουιλέμς και τον Λουμούμπα, κι από κει στον Γκεβάρα και τον σταθμάρχη της CIA, Λάρι Ντέβλιν, ή από τον Κόνραντ και τον Ζιντ στον Αϊμέ Σεζέρ και τον δικό μας Καραγάτση.

Παρά τη χαλαρή δομή του, το «Congochacha» διαβάζεται απολαυστικά για τον πλούτο των πραγματολογικών και ιστορικών πληροφοριών του και την παραμετρική απεικόνιση της ζωής στην Αφρική: από την οικονομία και το εμπόριο, στην καθημερινότητα της ελληνικής παροικίας και τη μουσική.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας