«To σινεμά απαιτεί τη σκληράδα μποξέρ και την αγνότητα αγίου»

gkigiermo_ntel_toro.jpg

Γκιγιέρμο ντελ Τόρο Ο Μεξικανός σκηνοθέτης, Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, ταρακουνάει ξανά το Χόλιγουντ με τη «Μορφή του Νερού», τη νέα του ταινία, υποψήφια για 13 Οσκαρ

Ο Γκιγιέρμο ντελ Τόρο μάς θυμίζει ότι η έβδομη τέχνη ακόμα ζει και βασιλεύει. Εκτός από δημιουργό, θα μπορούσαμε να τον περιγράψουμε ως διανοούμενο της κουλτούρας ποπ. Εχει βαθιά γνώση του κινηματογράφου και δεν υποτιμά τη σύγχρονη μυθολογία όπως τα κόμικς, τις ταινίες τρόμου ή επιστημονικής φαντασίας και όλων των ειδών τα... τέρατα.

Παρέα με τους φίλους και συμπατριώτες του, τον Αλεχάντρο Ινιάριτου και τον Αλφόνσο Κουαρόν, ο Μεξικανός σκηνοθέτης ταρακουνάει το Χόλιγουντ κατά καιρούς με τις τολμηρές και γεμάτες φαντασία ταινίες του, από το 1997 με την ταινία «Mimic», και συνεχίζοντας με αρκετές άλλες όπως οι «Hellboy: ο ήρωας της κόλασης» (2004) και «Hellboy II: η χρυσή στρατιά» (2008) ή «Ο λαβύρινθος του Πάνα» (2006), που του χάρισε έξι υποψηφιότητες για Οσκαρ.

Κερδίζοντας όμως τη Χρυσή Σφαίρα για την τελευταία του ταινία «Η Μορφή του Νερού» (από την ερχόμενη Πέμπτη προβάλλεται στην Ελλάδα), αναφώνησε ότι επιτέλους τα κατάφερε «μετά από 25 χρόνια».

Εχοντας ήδη εξασφαλίσει τις υποψηφιότητες για τα Οσκαρ 2018 καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου και δέκα ακόμα, αναμένεται ότι κάποια από αυτά θα τα κερδίσει επίσης, οπότε η επιτυχία του θα ολοκληρωθεί επίσημα. Στην παρακάτω συνέντευξη ο Ντελ Τόρο εξέφρασε την ίδια αίσθηση της ολοκλήρωσης, φυσικά όχι όσον αφορά τα βραβεία, αλλά ως προς την καλλιτεχνική αρτιότητα.

Μάικλ Στούλμπαργκ, Νταγκ Τζόουνς, Σάλι Χόκινς στη «Μορφή του Νερού»  Μάικλ Στούλμπαργκ, Νταγκ Τζόουνς, Σάλι Χόκινς στη «Μορφή του Νερού» |

• Κάτι που μπορούμε να πούμε για σας είναι ότι οι ταινίες σας ποτέ δεν επαναλαμβάνονται. Ποιο ήταν το καινούργιο και φρέσκο στοιχείο που θέλατε να αναπτύξετε στη «Μορφή του Νερού»;

Δημιουργώ εδώ και 25 χρόνια και πιστεύω ότι όλες μου οι ταινίες με οδηγούσαν σε αυτήν εδώ. Ο μέντοράς μου στο Μεξικό μού είπε ότι επιτέλους έφτασα στην εκπνοή. Οτι για 25 χρόνια εισπνέω μαζεύοντας αυτά που τώρα μόλις άφησα να βγουν ελεύθερα.

Και συμφωνώ μαζί του. Πρόκειται για μια ταινία που με πολλούς τρόπους αισθάνεσαι ότι κυλάει αβίαστα, παράλληλα όμως, με μεγαλύτερη ακρίβεια από τις προηγούμενες. Είναι μιούζικαλ, θρίλερ και κωμωδία, ένα ερωτικό γράμμα για πολλά από τα αγαπημένα μου κινηματογραφικά είδη. Ταυτόχρονα είναι ολόδική μου, συναισθηματικά και καλλιτεχνικά. Μια αποθέωση.

• Τη βλέπετε σαν μια νέα αρχή για την καριέρα σας;

Είναι κάτι καινούργιο για μένα, ναι. Στην ηλικία των 52 χρόνων στάθηκα και αναρωτήθηκα τι θέλω να κάνω σε αυτή την ταινία που δεν έχω ήδη κάνει. Πολύ συνειδητά αποφάσισα να κάνω κάτι καινούργιο. Η ταινία αποτελεί μια σύνθεση πολλών πραγμάτων που έχω εφαρμόσει στο παρελθόν, όμως περιβάλλεται από κάτι νέο.

Οι εννέα προηγούμενες ταινίες μου ήταν παραφράσεις της παιδικής μου μυθολογίας, αλλά τώρα, για πρώτη φορά, εκφράζομαι ως ενήλικας, σχετικά με τη δική μας ταυτότητα και την ταυτότητα των άλλων, γύρω από την κατανόηση, τη συμπόνια και τον έρωτα.

• Τι μπορείτε να πείτε για τον ρόλο της μουσικής του Αλεξάντρ Ντεσπλά στην ταινία;

Η μουσική ήταν ιδιαίτερα σημαντική γιατί αυτή είναι η φωνή της ταινίας. Επρεπε λοιπόν να είναι ρευστή και όμορφη σαν το νερό. Και από μια άλλη άποψη, έπρεπε να αντικαταστήσει τη φωνή της πρωταγωνίστριας γιατί είναι μουγκή, εκφράζοντας με τη μελωδία τα συναισθήματά της.

Οταν με ρώτησε ο Αλεξάντρ σε ποιους συνθέτες θα ήθελα να αναφερθούμε, του μίλησα για τον Ζορζ Ντελερί και τον Νίνο Ρότα, γιατί ήθελα την ευρωπαϊκή επιρροή, τον αισθησιασμό, μια ατμόσφαιρα αγάπης για το σινεμά και τον έρωτα.

• Το νερό είναι το μοτίβο της ταινίας. Με ποιους τρόπους δημιουργήσατε τον υδάτινο κόσμο της;

Αν το προσέξετε, θα δείτε ότι κάθε δύο λεπτά περίπου υπάρχει νερό στην ταινία σε κάποια του μορφή. Μάλιστα ήθελα να έχω μεγάλα σκηνικά κομμάτια μέσα στο νερό. Ο προϋπολογισμός όμως δεν μας το επέτρεπε, οπότε για την πρώτη και την τελευταία σκηνή εφαρμόσαμε μια παλιά θεατρική τεχνική που λέγεται «ξηρό για υγρό», όπου γυρίσαμε τις σκηνές με πολύ καπνό σε σλόου μόσιον για να δώσουμε την αίσθηση της πλεύσης στο νερό.

Και κάθε αντικείμενο που βλέπετε κρέμεται από καλώδιο σαν μαριονέτα. Εν τω μεταξύ προβάλλουμε το φως με μια ειδική τεχνική και προσθέτουμε τις φυσαλίδες στο εργαστήριο του μοντάζ. Ετσι ελέγχουμε τη σύνθεση όλων των στοιχείων... Η κάμερα δεν σταματά να κινείται καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας, δεν υπάρχει ούτε ένα στατικό πλάνο, τιμής ένεκεν στον κλασικό κινηματογράφο.

• Τι συμβολίζει για εσάς το νερό;

Στην πρώτη σκηνή της ταινίας, βλέπουμε την ηρωίδα μας να ονειρεύεται στο νερό, να βράζει αυγό στο νερό, να αυνανίζεται στο νερό, να γυαλίζει τα παπούτσια της και να πηγαίνει στη δουλειά. Από κει και πέρα βλέπουμε διάφορους χαρακτήρες να πίνουν νερό, να περπατούν σε υγρούς δρόμους, στη βροχή, βροχή στα παράθυρα, ιδρώτας, δάκρυα, πάντα κάτι νερένιο.

Ακόμα και το γνωμικό που βρίσκει η ηρωίδα πίσω από ημερολόγιο λέει «Ο χρόνος είναι ένα ποτάμι που ρέει από το παρελθόν». Για μένα το νερό συμβολίζει την αγάπη. Δεν έχει σχήμα αλλά παίρνει το σχήμα αυτού που αγαπά. Διαπερνά όλα τα φράγματα, είναι απαλό και εύπλαστο. Τελικά, πρόκειται για την αγάπη του «άλλου» και το πλάσμα στην ταινία είναι το «άλλο».

• Υπάρχει στην ταινία σας κάποιο σχόλιο για τη σύγχρονη δυτική κοινωνία;

Κοιτάξτε, ο κόσμος όπου ζούμε είναι γεμάτος από φόβο. Και ο φόβος φέρνει το μίσος. Είναι πολύ απλό, το μόνο πράγμα που μπορεί να μας χωρίσει είναι η ιδεολογία όταν ανάγουμε έναν ολόκληρο άνθρωπο σε μια λέξη.

Φυλή, φύλο, σεξουαλικότητα ή πολιτική - όταν περιγράφεις τον άνθρωπο με μια λέξη, τον καθιστάς αόρατο κι αυτό σου επιτρέπει να τον κακοποιείς, να τον απομονώνεις, να τον εξορίζεις ή οτιδήποτε. Το πλάσμα στην ταινία δεν είναι ζώο ούτε είδος, αλλά ένας θεός που έρχεται από το ποτάμι και θυμίζει στην ηρωίδα τη δική της ουσία.

Το όμορφο είναι ταυτόχρονα και το απόλυτα φυσικό και η αγάπη τους είναι όμορφη γιατί δεν υπάρχει τίποτα ακάθαρτο ή λάγνο σ’ αυτήν. Πιστεύω ότι υπάρχει πιο πολλή διαστροφή στον καταπιεσμένο ερωτισμό μιας ταινίας για τη βικτοριανή εποχή από έναν κατάλογο με ερωτικές πόζες δύο ανθρώπων που αγαπιούνται, άσχετα με τις θρησκευτικές, πολιτικές, γεωγραφικές ή σεξουαλικές τους πεποιθήσεις.

Η ταινία δηλαδή λέει αυτό για το οποίο ο Χριστός, ο Βούδας και οι Beatles συμφωνούσαν, ότι «all you need is love» (γέλια)... Οταν είσαι πραγματικά ερωτευμένος, δεν χρειάζεσαι τίποτα άλλο. Δεν χρειάζεσαι επαίνους, ωραία αυτοκίνητα και σπίτια – τίποτα. Η αληθινή αγάπη είναι σαν βάλσαμο στα εγκαύματα που μας προκαλεί ο κόσμος που ζούμε, ο χυδαίος, αρπακτικός και γεμάτος μίσος κόσμος μας.

• Πού βρήκατε την έμπνευση για τη «Μορφή του Νερού»;

Η ιδέα γεννήθηκε όταν ήμουν παιδί, όπως όλα τα καλλιτεχνικά πράγματα, αλλά εξελίχθηκε και άλλαξε. Οταν ήμουν έξι χρόνων είδα την ταινία «Creature from the black lagoon» και την Τζούλι Ανταμς να κολυμπάει πάνω από το πλάσμα αυτό. Ζαλίστηκα με την ομορφιά της εικόνας κι ευχήθηκα να μείνουν μαζί οι δυο τους.

Φυσικά δεν έγινε αυτό, το πλάσμα έγινε το εξιλαστήριο θύμα. Ωριμάζοντας, άρχισα να βλέπω τα πλάσματα στις ταινίες σαν πνευματικά σύμβολα, σαν ενσαρκώσεις του «άλλου» που είχαν μια σχεδόν ιερή τελειότητα. Αυτό είναι το νόημα των ταινιών μου.

Δεν κάνω ταινίες τρόμου, αλλά ένα άλλο είδος κινηματογράφου παντελώς δικό μου. Παίρνω εικόνες από άλλα κινηματογραφικά είδη αλλά τις εκφράζω σαν να ήταν μύθοι και παραμύθια. Κανονικά η ιστορία μου θα εκτυλισσόταν από την πλευρά ενός υπερ-ήρωα κι όταν το πλάσμα θα άρπαζε το κορίτσι, ο τύπος θα σκότωνε το πλάσμα και θα έσωζε το κορίτσι.

Αυτοί οι χαρακτήρες είναι οι επιστήμονες και οι πράκτορες που μπαίνουν από την μπροστινή πόρτα. Εγώ όμως πήγα από την πίσω πόρτα και είπα την ιστορία από τη μεριά αυτών που καθαρίζουν τις τουαλέτες, μαζεύουν τα σκουπίδια και συμπονούν το πλάσμα.

Πρόκειται για μια τέλεια αντιστροφή. Κι όταν το πλάσμα παίρνει το κορίτσι στα χέρια του, είναι μια όμορφη εικόνα. Αυτού του είδους η αλχημεία διέπει όλη μου την καριέρα. Αν μου πεις ότι θα κάνουμε ακόμα μια ταινία για το Βατερλό, αλλά από τη σκοπιά του ανθρώπου που σιδερώνει τα παντελόνια του Ναπολέοντα, τότε θα ενδιαφερθώ!

• Η ταινία σας μας δίνει μια άλλη εκδοχή του παραμυθιού «Η Πεντάμορφη και το Τέρας», με τη διαφορά ότι, τουλάχιστον σε σύγκριση με την πρόσφατη ταινία της Ντίσνεϊ, έχετε πιάσει την ουσία. Τι είναι αυτό που σας συγκινεί σ’ αυτό το παραμύθι;

Δεν μου αρέσει στις συμβατικές αφηγήσεις του παραμυθιού ότι βάζουν την Πεντάμορφη σ’ ένα βάθρο τελειότητας, αγνότητας και αθωότητας. Είναι σαν να τη βάζεις στο μπουντρούμι γιατί και τα δύο είναι πολύ μοναχικά μέρη. Η απαίτηση της τελειότητας δεν έχει να κάνει με την αγάπη. Κι αν προϋπόθεση για να αγαπηθούν είναι η μεταμόρφωση του κτήνους σε πρίγκιπα, ούτε αυτό μου αρέσει. Η αγάπη είναι αποδοχή και κατανόηση, όχι μεταμόρφωση.

Επέλεξα να μη βάλω ένα μοντέλο από διαφήμιση αρώματος στον ρόλο της κατατρεγμένης, αλλά μια γυναίκα της οποίας τη φωτεινή ομορφιά θα γνωρίσεις καθώς εξελίσσεται η ταινία. Και τότε θα την ερωτευτείς, όπως συμβαίνει στη ζωή, όταν αυτή που ερωτεύεσαι θα μπορούσε να κάθεται δίπλα σου στη στάση του λεωφορείου...

Η ταινία αποτελεί την ένωση του πρωτοφανούς με το συνηθισμένο – όπου μπορεί να έχεις έναν θεό από το ποτάμι του Αμαζονίου στην μπανιέρα σου (γέλια). Το καθημερινό και το πρωτοφανές δίπλα δίπλα είναι κάτι πολύ μεξικάνικο, αλλά και μαγικό, γιατί το καθημερινό κάνει το πρωτοφανές ακόμα πιο πολύτιμο. Και το πρωτοφανές κάνει το καθημερινό πιο υποφερτό.

• Πείτε μας για τις αναφορές σας στο κλασικό σινεμά.

«Η Μορφή του Νερού» είναι γυρισμένη σαν να ήταν της εποχής εκείνης. Εχει την κάμερα που κινείται και την αίσθηση του μιούζικαλ... Είδα ταινίες των Ντάγκλας Σιρκ, Γουίλιαμ Γουάιλερ, Βίνσεντ Μινέλι, γιατί ήθελα να κάνω μια φίνα ταινία, με ακρίβεια και ομορφιά και πληθωρικότητα.

Ακόμα κι αν ο προϋπολογισμός μας ήταν 19,5 εκατ. δολ., ήθελα να φαίνεται σαν να ήταν 70. Στους ηθοποιούς, στη Σάλι Χόκινς για παράδειγμα, έδωσα να δει ένα πακέτο με ταινίες των Χάρολντ Λόιντ, Μπάστερ Κίτον, Τσάρλι Τσάπλιν και ειδικά του Σταν Λόρελ, γιατί θεωρώ ότι είχε πάντα χάρη κι έναν τρόπο να κάνει τα πάντα και να μην κάνει τίποτα ταυτόχρονα.

Επιπλέον, μου πήρε εννέα μήνες για να επιλέξω τα τραγούδια και τα τηλεοπτικά κομμάτια που εμφανίζονται στην ταινία, γιατί ήθελα να δείξω τη μεταβατική περίοδο της Αμερικής από τον κινηματογράφο στην τηλεόραση και από την εικονογράφηση στη φωτογραφία...

Διάλεξα τη χρονιά 1962 γιατί ήταν μια εποχή συγκρούσεων – από τη μια η ιδανική βιτρίνα της Μάντισον Αβενιου, αν ανήκες στη σωστή φυλή, και από την άλλη μεγάλες δυσκολίες αν δεν ανήκες στη σωστή φυλή και δεν είχες το σωστό φύλο. Το ίδιο και σήμερα. Αν είσαι μετανάστης, γυναίκα ή μαύρος το 2018, αναγνωρίζεις τα ίδια πράγματα που συνέβαιναν το 1962.

• Πιστεύετε ότι είναι απαραίτητη η εμπειρία της μεγάλης οθόνης, ειδικά σε σχέση με την απαράμιλλη άνοδο της τηλεόρασης;

Δεν ξέρω αν έχει συμβεί αυτό σε σας, αλλά ο κινηματογράφος έχει σώσει τη ζωή μου αρκετές φορές. Οταν νιώθω κατάθλιψη και όλα μου φαίνονται μάταια, θα δω μια ταινία και θα μου αλλάξει τη διάθεση! Δεν μιλάω για σημαντικές ταινίες, καμιά φορά αρκεί μια ελαφριά κωμωδία για να σου σώσει τη ζωή!...

Αγαπώ τις τηλεοπτικές σειρές, τις αγαπώ πραγματικά. Η δραματική εξέλιξη μπορεί να είναι μεγαλύτερη από αυτή που βλέπουμε στις ταινίες, γιατί έχεις μήνες ολόκληρους να αναπτύξεις τους χαρακτήρες σου. Αλλά οι τηλεοπτικές σειρές δεν γεννούν μυθολογικές εικόνες – αυτό είναι για τον κινηματογράφο.

Οι εικόνες του κινηματογράφου έχουν τη δύναμη να γίνουν εικονίσματα που δεν ξεχνιούνται ποτέ. Λάτρεψα τους «Σοπράνος» και το «Deadwood», αλλά με δυσκολία μπορώ να θυμηθώ το πολύ τρεις εικόνες τους. Μπορώ ωστόσο να σας περιγράψω με κάθε λεπτομέρεια τη «Λάμψη» και την «Οδύσσεια 2001» του Κιούμπρικ. Στην ταινία μου προσπαθώ να διατηρήσω αυτή την ομορφιά του κινηματογράφου που σημαίνει πολλά για μένα.

• Η ταινία σας έχει μια ξεχωριστή απλότητα. Μήπως αυτό είναι ένδειξη σκληρής δουλειάς;

Δεν έχω κοινωνική ζωή. Περνώ τον χρόνο μου μ’ έναν πολύ μικρό φιλικό και οικογενειακό κύκλο ή ζωγραφίζοντας και βλέποντας ταινίες. Αισθάνομαι ότι έτσι δεν μεταλλάσσομαι. Αν γίνεις μέρος της βιομηχανίας, είναι δύσκολο να παραμείνεις αγνός, γιατί αρχίζουν να σε ενδιαφέρουν πράγματα όπως η θέση και η εξουσία.

Οσο πιο πολύ τα σκέφτεσαι αυτά τόσο πιο μικρός γίνεται ο εσωτερικός σου κόσμος. Λιώνει σαν πάγος και μετά εξαφανίζεται. Εργαζόμαστε σε μια παράξενη βιομηχανία γιατί απαιτεί να έχεις τη σκληράδα ενός μποξέρ και την αγνότητα ενός αγίου.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας