Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας

fais.jpg

Μ. ΦΑΪΣ

Ταυτόχρονα τέσσερις μεταφραστές-συγγραφείς, ο Μιχάλης Μακρόπουλος, η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, η Κατερίνα Σχινά και η Αργυρώ Μαντόγλου, μας δίνουν ελκυστική πρόγευση από σημαντικά υπό έκδοση βιβλία. 

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις 

Σολ Μπέλοου

Σολ Μπέλοου

Περιπέτειες του Ογκι Μαρτς

Μετάφραση: Μιχάλης Μαρκόπουλος, Καστανιώτης

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Οι «Περιπέτειες του Ογκι Μαρτς» (1953), βραβευμένες με το National Book Award το 1954, είναι το τρίτο μυθιστόρημα του νομπελίστα Σολ Μπέλοου, μετά τα «The Dangling Man» του 1944 και «Το Θύμα» (The Victim) του 1947 - και συγγραφικά έτη φωτός το χωρίζουν από τα δύο προηγούμενα.

Ο Μπέλοου αποτινάζει εδώ τις πρότερες επιρροές του, από τη «Δίκη» του Κάφκα μέχρι τον «Σωσία» και τον «Αιώνιο σύζυγο» του Ντοστογιέφσκι, και στον Ογκι Μαρτς βουτά με το κεφάλι στη χαρά, την πολυχρωμία και της πολυφωνία της ζωής.

Ο Ογκι είναι ένας αντιήρωας, ένας νεαρός Αμερικανοεβραίος που μπλέκει σε λογής λογής κωμικές και άλλες περιπέτειες, από τη γενέτειρά του το Σικάγο, τη δεκαετία του 1920, μέχρι το Μεξικό (όπου συναντά τον Τρότσκι, όπως το ’χε προσπαθήσει μάλιστα κι ο ίδιος ο Μπέλοου, φτάνοντας ωστόσο την επομένη της δολοφονίας του αυτοεξόριστου επαναστάτη) και μέχρι τη Γαλλία αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το μυθιστόρημα είναι επεισοδιακό. Είν’ ένα bildungsroman (μυθιστόρημα διάπλασης/μαθητείας), αλλά πάνω απ’ όλα είναι ένα σύγχρονο πικαρέσκο στην παράδοση του Χένρι Φίλντινγκ, με χαρακτήρες που «συγκρίνονται με του Ντίκενς», γράφει ο Κρίστοφερ Χίτσενς, «και με κείνο το θαυμαστό αγόρι στο Μισισιπί, που στον τίτλο του είχε επίσης τις λέξεις “Οι περιπέτειες” [του Χάκλμπερι Φιν, φυσικά]».

Οσο για το ύφος του Ογκι Μαρτς: «Ενας ναρκισσιστικός ενθουσιασμός για τη ζωή σ’ όλες της τις υβριδικές μορφές ωθεί τον Ογκι Μαρτς, κι ένα ανεξάντλητο πάθος για άφθονα δοσμένες, εκτυφλωτικές λεπτομέρειες ωθεί τον Σολ Μπέλοου», γράφει ο Φίλιπ Ροθ. «Διογκωμένες προτάσεις είχαν υπάρξει και πριν στην αμερικανική λογοτεχνία, με πιο εξέχοντα παραδείγματα κείνα του Μέλβιλ και του Φόκνερ, αλλ’ όχι σαν αυτές στον Ογκι Μαρτς· τέτοιες, που η ζωηράδα τους σ’ αφήνει με την αίσθηση πως είναι πάμπολλα αυτά που συμβαίνουν· μια πρόζα θεατρική, επιδειξιομανής και φλογερή, που συνδυάζει τον δυναμισμό της ζωής με την πνευματικότητά της».

Ο Σολ Μπέλοου γράφει το «μεγάλο αμερικανικό μυθιστόρημα» στήνοντας ένα περίτεχνο γλωσσικό πανηγύρι, και, μέσ’ από τη χαρά της γραφής, μεταδίδει στον μεταφραστή του έργου, και στον αναγνώστη του, αυτόν τον «ενθουσιασμό για τη ζωή» που χαρακτηρίζει τον πολυτεχνίτη κι ερημοσπίτη, αλλά ανεξαιρέτως αισιόδοξο Ογκι.

Χάινριχ Μπελ

Χάινριχ Μπελ

Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία 

Μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Πόλις

Της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου

Το «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία» είναι ένα απροσδόκητο βιβλίο και ένα εκπληκτικό επίτευγμα. Ο Μπελ επιλέγει για κεντρική ηρωίδα τη, σχεδόν αφανή, αντι-ηρωική Λένι, της οποίας το ψυχογράφημα φιλοτεχνεί μέσα από μικρές αφηγήσεις-μαρτυρίες ανθρώπων που τη γνώρισαν ή την αγάπησαν. Στο βιβλίο, η Λένι «υπάρχει και δεν υπάρχει».

Μιλά σπάνια, χαίρεται τη ζωή της, επιβιώνει σχεδόν ασύνειδα, κάνει λάθη, παντρεύεται, χηρεύει, ερωτεύεται, γίνεται αντικείμενο πόθου, γίνεται μητέρα, γίνεται σύμβολο μιας ζωής με πολύ λίγους κανόνες και ελάχιστη φασαρία. Χρονικά, οι αφηγήσεις καλύπτουν τα ταραγμένα προπολεμικά χρόνια στη Γερμανία, την απάνθρωπη περίοδο του πολέμου και τέλος την καπιταλιστική ορθοδοξία της γερμανικής κοινωνίας μετά τον πόλεμο, αποφεύγοντας όμως σε κάθε περίπτωση την κοινοτοπία και τις χιλιοειπωμένες ιστορίες.

Η εικόνα της Γερμανίας που αναδύεται είναι αντάξια της απαράμιλλης παρατηρητικότητας και λεπτής ειρωνείας του νομπελίστα Μπελ, ντυμένη με τη φαινομενική αφέλεια του alter ego του, του ανώνυμου «συγγραφέα» που αναλαμβάνει να συγκεντρώσει (με σχολαστικότητα, αυταπάρνηση και τεράστια αγωνία για την «αντικειμενικότητά» του) τα πολύτιμα στοιχεία.

Ετσι ο Μπελ, πέρα από τη γεμάτη αποχρώσεις εικόνα της ζωής της Λένι και όσων την πλαισιώνουν, αποδύεται και σε ένα λογοτεχνικό παιχνίδι για τη σχέση του συγγραφέα με την ηρωίδα του, για το πώς ανακαλύπτει ένα πρόσωπο άγνωστο σ' αυτόν, ανύπαρκτο, έως τη στιγμή που αποφασίζει να το προικίσει με μια ζωή συναρπαστική, γεμάτη από τα σκοτάδια και τις χάρες της αληθινής ανθρώπινης φύσης.

Ιαν Μακλούαν

Ιαν Μακλούαν

Νόμος περί τέκνων

Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά, Πατάκης

Της Κατερίνας Σχινά

Η 59χρονη Φιόνα Μέι είναι διακεκριμένη δικαστίνα, ειδικευμένη στο οικογενειακό δίκαιο, φημισμένη για την οξυδέρκειά της, την ακρίβεια και την ευαισθησία της. Με σπάνια ευθυκρισία αντιμετωπίζει γονεϊκές αντιδικίες, θυελλώδη διαζύγια, προβλήματα επιμέλειας τέκνων, θρησκευτικές ή πολιτισμικές αντιπαραθέσεις στο πεδίο της οικογένειας. Ωστόσο, ενώ η καριέρα της εξελίσσεται εντυπωσιακά, η αναπάντεχη κρίση που ξεσπά στον πολύχρονο, άτεκνο γάμο της, σκιάζει τις μέρες της, ρίχνει ένα ζοφερό φως στην πολυάσχολη καθημερινότητά της.

Σ' αυτήν τη δύσκολη προσωπική στιγμή, καλείται να αποφασίσει αν ένας νεαρός Μάρτυρας του Ιεχωβά με καλπάζουσα λευχαιμία θα δεχτεί μια ενδεχομένως σωτήρια μετάγγιση αίματος, παρά την αντίθετη θέληση του ίδιου και της οικογένειάς του - θέληση υπαγορευμένη από τις επιταγές της θρησκείας του.

Μπορεί ένα κοσμικό δικαστήριο να υπερισχύσει της πίστης; Πώς θα αποφανθεί η Φιόνα; Πώς θα καταφέρει να συμβιβάσει τη θρησκεία και την πίστη με την επιστήμη και τη δικαιοσύνη; Είναι δυνατόν να βρεθεί ένας τρόπος αυτά τα συχνά αντινομικά αξιακά συστήματα να επιτύχουν τη σύνθεση που θα σώσει τη ζωή του συναρπαστικά ωραίου, αθώου και προικισμένου Ανταμ Χένρι; Η Φιόνα αποφασίζει να επισκεφθεί τον Ανταμ στο νοσοκομείο με την ελπίδα να τον μεταπείσει, και η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ τους παίρνει αναπάντεχες διαστάσεις και για τους δυο.

Μυθιστόρημα φαινομενικά ρεαλιστικό, το δέκατο τρίτο βιβλίο του Ιαν ΜακΙούαν εξελίσσεται σαν μια αλληγορία, σαν ένας σύγχρονος μύθος γύρω από την αέναη διαπάλη του ορθολογισμού με την πίστη. Τολμηρό, διεισδυτικό, βαθιά συγκινητικό.

Χαρούκι Μουρακάμι

Χαρούκι Μουρακάμι

Ο Κάφκα στην ακτή

Μετάφραση: Αργυρώ Μαντόγλου Ψυχογιός, 2015

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Ισως το πλέον αινιγματικό έργο του Ιάπωνα Χαρούκι Μουρακάμι, στο οποίο συναντάμε μεν τη γνωστή θεματική του, αλλά ταυτόχρονα ο συγγραφέας δοκιμάζει νέες αφηγηματικές τεχνικές, με συνεχή διαφοροποίηση της γλώσσας, ανάλογα τον αφηγητή, τη χρονική του στιγμή αλλά και το περιβάλλον όπου τον τοποθετεί.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης, και όπως συμβαίνει με τα μυθιστορήματα του είδους, ο κεντρικός ήρωας, ο έφηβος Κάφκα Ταμούρα, το σκάει από το σπίτι του για να δραπετεύσει από ένα μυστήριο οιδιπόδειο σύμπλεγμα, να βρει τη χαμένη μητέρα του, τη μικρότερη αδελφή του, να εξερευνήσει τον κόσμο και να συναντήσει εν τέλει το πεπρωμένο του.

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν δύο αφηγηματικά νήματα: στα κεφάλαια με μονό αριθμό περιγράφεται η ιστορία του Κάφκα και στα κεφάλαια με ζυγό αριθμό η ιστορία του Νακάτα, ενός ημίτρελου γέρου που δύσκολα επικοινωνεί με τους ανθρώπους, αλλά έχει το χάρισμα της επικοινωνίας με τις γάτες.

Ο Νακάτα ψάχνοντας για μια χαμένη γάτα θα βρεθεί κι αυτός, για πρώτη φορά, μακριά από το σπίτι του, θα γνωριστεί με έναν φορτηγατζή και θα γίνουν μάρτυρες υπερφυσικών φαινομένων, καθώς ενίοτε περνάνε σε μια άλλη, μαγική διάσταση.

Το «Ο Κάφκα στην ακτή» είναι μια περιπέτεια εξερεύνησης, ένα μυθιστόρημα δρόμου με ατμόσφαιρα μυστηριώδη, καθώς ο Μουρακάμι φροντίζει να θέτει συνεχώς καινούργιους γρίφους και αινίγματα τα οποία ο αναγνώστης καλείται να επιλύσει, αφού, όπως λέει κάπου: «οι ίδιοι οι γρίφοι αποτελούν και μέρος της απάντησης».

Κι εδώ, όπως στα περισσότερα έργα του, κυριαρχεί η «μίξη» των ειδών: εξομολόγηση, ρεπορτάζ, περιπέτεια, μεταφυσική, σεξουαλικότητα, ιστορία, αναφορές στην ιαπωνική και στην παγκόσμια λογοτεχνία και μουσική, στοιχεία του υπερφυσικού συνδυασμένα με την ποπ κουλτούρα.

Ενα ιδιαίτερα πυκνό μυθιστόρημα, όπου τα όρια ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα καταργούνται, υπό την απειλή ενός δυσοίωνου πεπρωμένου, καθώς γίνονται συνεχείς αναφορές στις συνέπειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου με συνεντεύξεις και μαρτυρίες, απέναντι στο οποίο αντιτάσσει την ελεύθερη βούληση, την καθαρτική επίδραση της φύσης, αλλά και τη λυτρωτική δύναμη του μύθου και της τέχνης.