«Πίστις μου η Δημοκρατία»

Κλεισμένος από τη χούντα στις φυλακές Αβέρωφ μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, ο Ανδρέας Παπανδρέου αντιμετώπιζε επιπλέον την απειλή παραπομπής σε δίκη για τη συμμετοχή του στην υπόθεση του ΑΣΠΙΔΑ.

Το ντοκουμέντο που φέρνουμε σήμερα στη δημοσιότητα είναι ένα εννιασέλιδο χειρόγραφο σημείωμα, το οποίο συνοψίζει τις θέσεις που επρόκειτο να προβάλει ο Ανδρέας σ’ αυτή τη δίκη που δεν έγινε ποτέ. Για την απόκρουση της κατηγορίας ο φυλακισμένος ηγέτης της Κεντροαριστεράς αφιερώνει μόνο την πρώτη σελίδα του σημειώματος. Ακολουθούν τρεις σελίδες με αυτοβιογραφικό χαρακτήρα που αναφέρονται και στην πολιτική του δράση.

Ομως το κύριο μέρος του σημειώματος είναι το τρίτο τμήμα, που καταλαμβάνει πέντε σελίδες, στο οποίο ο Ανδρέας αναπτύσσει την «ιδεολογική» του τοποθέτηση για τη δημοκρατία, το κράτος, τα δικαιώματα του πολίτη, τη σχέση της κοινωνικής εξέλιξης με την οικονομική ανάπτυξη.

Τελικά, μετά το αποτυχημένο αντιπραξικόπημα του Κωνσταντίνου Γκλίξμπουργκ, τον Δεκέμβριο του 1967, η χούντα προχώρησε σε μερική αμνηστία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου αποφυλακίστηκε και λίγο αργότερα αναχώρησε για το εξωτερικό. Η περίοδος της φυλάκισής του και τα πρώτα χρόνια της δράσης του στην εξορία περιγράφονται στο βιβλίο του Σπύρου Δραΐνα

«Ο Ανδρέας στη φυλακή και την εξορία» που μοιράζει σήμερα η «Εφ.Συν.». Εκεί αναλύεται και η εξέλιξη των θέσεων του Ανδρέα από την Ενωση Κέντρου ώς το ΠΑΚ. Ορισμένα δυσανάγνωστα σημεία του κειμένου έχουν σημειωθεί με αγκύλες.

Ι. Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

1. Συνωμοσία εις τον στρατόν αποσκοπούσα να εγκαθιδρύση δικτατορίαν και δη σοσιαλιστικής μορφής, να εκθρονίση τον Βασιλέα και να αποσπάση την Ελλάδα από την Δυτικήν Συμμαχίαν.

2. Παράλληλος μυθολογία. α) Κίνημα διά τον Ιούλιον 1965. β) Ανάληψις κυβερνήσεως μετά τας εκλογάς του Μαΐου 1967, ασχέτως αποτελέσματος. γ) Αγνόησις του βασιλέως κατά την ορκωμοσίαν. δ) Σύμπηξις λαϊκού μετώπου κατά τας εκλογάς – και αργότερον εις την Βουλήν. ε) Ταύτισις με συνθήματα της Αρ[ιστεράς]. στ) Τρ. παρελθόν.

Η σύζυγος και  τα παιδιά του Ανδρέα Παπανδρέου Η σύζυγος και τα παιδιά του Ανδρέα Παπανδρέου τον υποδέχονται μετά την αποφυλάκισή του |

3. Η κατηγορία οφείλει να αποδείξη: α) Σύστημα συμβιβαζόμενον με δικτατορίαν, σοσιαλισμόν, εκθρόνισιν, αποχώρησιν από το ΝΑΤΟ. β) Πράξεις συμβιβαζομένας με το σύστημα αξιών το οποίον μου αποδίδεται: αα) Συμμετέσχον εις συσκέψεις; ββ) Εδωσα διαταγάς και έλαβον αναφοράς; γγ) Προώθησα αξιωματικούς διά προβιβασμόν; δδ) Ενήργησα διά την αποστράτευσιν αξιωματικών; εε) Ενήργησα διά τον διορισμόν προσώπων του περιβάλλοντός μου εις ευαισθήτους θέσεις (ΚΥΠ); στστ) Ενήργησα διά την μετάθεσιν αξιωματικών;

4. Η κατηγορία οφείλει επίσης να δώση απάντησιν εις τα εξής:

α) Η υποτιθέμενη δραστηριότης μου αφορά την περίοδον από του Ιουνίου 1964 μέχρι του Ιουλίου 1965. Και διατί; Είμεθα τότε παντοδύναμος και λαοπρόβλητος κυβέρνησις. Είναι λογικόν να υποθέση κανείς ότι άμα τη εισόδω μου εις την πολιτικήν ησχολήθην με την οργάνωσιν συνωμοσίας;

β) Εάν ο Γ[εώργιος] Π[απανδρέου] δεν συμμετείχεν, εστρεφόμην κατά του πατρός μου;

γ) Εφ’ όσον μου αναγνωρίζεται «δύναμις», διατί περιορίσθην εις ολίγους αξιωματικούς μικρού ή μεσαίου βαθμού;

δ) Διατί επέλεξα αξιωματικούς οι οποίοι δεν κατείχον καιρίας θέσεις; (Τεθ.; ΛΟΚ;)

ε) Διατί ησχολήθην με τον εν Κύπρω στρατόν; Ποίας χρησιμότητος θα μου ήτο; Απόδειξιν του πώς γίνονται στρατιωτικά κινήματα μας έδωσαν την 21ην Απριλίου 1967.

ΙΙ. ΠΟΙΟΣ ΕΙΜΑΙ

1. Γυμνάσιον, Πανεπιστήμιον. Κολλέγιον Αθηνών περιλαμβανομένης και της πέμπτης γυμνασίου. Πειραματικόν διά την έκτην γυμνασίου. Απολυτήριον με άριστα. Πρώτος. Εισήλθα εις την Νομικήν Σχολήν του Παν. Αθηνών. Μεταξύ 1.500 ήλθον πρώτος με 38 από 40 βαθμούς. Εφοίτησα τρία έτη – αναχωρήσας δι’ Αμερικήν (διά σπουδάς) τον Μάιον του 1941. Ηρίστευσα εις όλα πλην ενός μαθήματος (όπου έλαβον βαθμόν «λίαν καλώς»).

2. Ανάμιξις εις την πολιτικήν κατά τα πανεπιστημιακά μου έτη. Κατεχόμην από τα έτη του γυμνασίου από πάθος να κατανοήσω την κοινωνικήν διαδικασίαν. Είχον εντυπωσιασθή από το πρόβλημα της κοινωνικής δικαιοσύνης. Επεδίωξα από ενωρίς να σχηματίσω κοσμοθεωρίαν η οποία να συνδυάζη την κοινωνικήν δικαιοσύνην με την ελευθερίαν και την αξιοπρέπειαν του ατόμου. Είχον πράγματι ενωρίς επηρεασθή από την σοσιαλιστικήν σκέψιν - αλλά λόγω της βαθείας μου πίστεως εις το απαραβίαστον του ατόμου εις την πολιτικήν δημοκρατίαν, απέρριπτον ολοκληρωτικά σοσιαλιστικά συστήματα τα οποία εστηρίζοντο εις την «δικτατορίαν του προλεταριάτου».

Το 1937-38, εποχήν κατά την οποίαν ο πατήρ μου είχεν εξορισθή υπό της δικτατορίας Μεταξά, απεφάσισα να σχηματίσω κύκλον φοιτητών προς δράσιν εναντίον της δικτατορίας. Είμεθα μία μικρά ομάς δημοκρατικών φοιτητών, με προοδευτικήν τάσιν καθ’ όσον αφεώρα το κοινωνικόν καθεστώς. Την εποχήν εκείνην εγνωρίσθην με άλλους φοιτητάς οι οποίοι ανήκον εις τροτσκιστικήν οργάνωσιν.

Με εντυπωσίασεν η πνευματικότης τους, η μαχητικότης τους και ταυτοχρόνως η απόλυτος αντίθεσίς τους προς το ολοκληρωτικόν καθεστώς εις την Ρωσίαν. Η κίνησί μας (δέκα το πολύ φοιτητών) παρέμενεν ανεξάρτητος ιδεολογικώς, αλλά παρέσχομεν -ειδικώς εγώ- ευκολίας εις την κίνησιν των τροτσκιστών φοιτητών (ελάχιστοι και αυτοί).

Τους επέτρεψα να κάνουν χρήσιν ενός διαμερίσματος εις τας Αθήνας το οποίον είχεν παύσει να χρησιμοποιή η οικογένειά μου. Οταν συνελήφθην υπεβλήθην εις σκληρότατα βασανιστήρια. Αποφασιστική όμως δι’ εμέ ήτο η έκκλησις της μητρός μου να υπογράψω δήλωσιν. […] Εν πάση περιπτώσει, μου υπηγορεύθη. Επωμίσθην δε όλας τας ευθύνας (σχετικώς με την έκδοσιν ενός φύλλου διά πολυγράφου εις το διαμέρισμά μου) διά να μην αποκαλύψω τα ονόματα των νέων οι οποίοι έκαμαν χρήσιν του διαμερίσματός μου. Ουδέποτε ανήκον εις την τροτσκιστικήν οργάνωσιν, ουδέποτε δε ησπάσθην τον κομμουνισμόν – παρά την πρόθεσιν των τότε αρχών να μου αποδώσουν και τα δύο. Ημουν πάντοτε ακραιφνής δημοκράτης εις τον πολιτικόν τομέα και προοδευτικός εις τας ιδέας μου καθ’ όσον αφεώρουν αύται το κοινωνικόν καθεστώς.

3. Σπουδαί και σταδιοδρομία εν Αμερική. Εις την Αμερικήν μετέβην με κανονικόν διαβατήριον. Εφθασα με 14 δολάρια και ήρχισα εργασίαν αμέσως εις το International House της Νέας Υόρκης ως βιβλιοθηκάριος. Αργότερα και επί ολίγους σχετικώς μήνας με εβοήθησεν οικονομικώς Ελλην της Αμερικής, έως ότου κατέστη δυνατόν να συνδυάσω τας σπουδάς μου με την εργασίαν – εις την αρχήν χειρωνακτικήν, αργότερα δε πνευματικήν. Τον Οκτώβριον του 1940 ήρχισα τας σπουδάς μου εις το Harvard.

Ως Ελλην πολίτης δεν ηδυνάμην να καταταγώ εις τας ενόπλους δυνάμεις της Αμερικής, έως το 1943 οπότε και επετράπη η εθελοντική συμμετοχή πολιτών συμμάχων χωρών. Μετά ταύτα δε διωρίσθην επιμελητής εις το Harvard (Στατιστική και λογιστική). Το 1943 επήρα το Ph.D.

Η διατριβή μου αφεώρα τον Αμερικανόν επιχειρηματίαν εις τας 200 μεγαλυτέρας εταιρείας της Αμερικής. Προήχθην εις υφηγητήν. Εθελοντικώς όμως κατετάγην εις το Αμερικανικόν Ναυτικόν, όπου και υπηρέτησα έως τον Απρίλιον του 1946. Επέστρεψα εις το Harvard ως υφηγητής. Το φθινόπωρον του 1947 απεδέχθην έκτακτον καθηγεσίαν εις την Minnesota (Θεωρητικά Οικονομικά). Το 1950-51 εδίδαξα ως έκτακτος καθηγητής εις το Northwestern University και επέστρεψα ως τακτικός καθηγητής εις την Minnesota όπου και παρέμεινα μέχρι και του 1955. Διά την τριετίαν 1952-55 μου εχορηγήθη υποτροφία από το S.S.R.C. Διά να σπουδάσω λογικήν και μαθηματικά εν συσχετίσει προς την οικονομικήν επιστήμην.

Το 1955 απεδέχθην καθηγεσία εις Berkeley, όπου και έγινα πρύτανις της Σχολής Οικονομικών κατά την τριετίαν 1956-1959. Διετέλεσα σύμβουλος της Αμ[ερικανικής] κυβερνήσεως επί θεμάτων αφορώντων τα μονοπώλια και τον ανταγωνισμόν και επίσης πρόεδρος του συμβουλίου κοινωνικών επιστημών του Berkeley. Κατά την περίοδον αυτήν συνέγραψα τρία βιβλία και πολλά άρθρα σχέσιν έχοντα με μαθηματικά οικονομικά, την οικονομικήν θεωρίαν, τας επιστημολογικάς βάσεις της οικονομικής επιστήμης, τα μονοπώλια και τον ανταγωνισμόν, την θεωρίαν επιλογής, κ.λπ. Προ της αναχωρήσεώς μου εκ της Αμερικής εξελέγην εκπρόσωπος των κοινωνικών επιστημών εις το Εθνικόν Συμβούλιον Ερευνών.

4. Πολιτική δράσις εν Αμερική. Ενεργώς συμμετέσχον υπέρ του Stevenson (και ως μέλος του Δημοκρατικού κόμματος) κατά τας εκλογάς του 1952 εις Minnesota. Ημην δε πρόεδρος της επιτροπής διά τον Stevenson διά την πολιτείαν της Minnesota. Υπεστήριξα τον Stevenson και το 1956 εις California. Το αυτό διά τον Kennedy το 1960.

5. Μεταβατική περίοδος. Το 1959 (Σεπτέμβριος) ήλθα εις την Ελλάδα με αποστολήν ερευνητικήν εις τον τομέα μου (Fulbright και Guggenheim Fellowships). Εγκατεστάθην εις την Τράπεζαν της Ελλάδος ως φιλοξενούμενος ερευνητής, επιστρέψας εις Ην[ωμένας] Πολ[ιτείας] τον Σεπτέμβριον του 1960. Περί τον Ιούνιον του 1960 εκλήθην υπό του Κ. Καραμανλή να αναλάβω την οργάνωσιν και διεύθυνσιν Κέντρου Οικονομικών Ερευνών υπό την αιγίδα της Ακαδημίας Αθηνών.

Εδέχθην υπό τον όρον ότι θα ανεύρισκα πόρους εκ του εξωτερικού (οι ελληνικοί πόροι δεν θα εκάλυπτον τας ανάγκας του προβλεπομένου Κέντρου) και θα επετύγχανα επιστημονικήν σύνδεσιν με το Πανεπιστήμιον του Berkeley, διά της οποίας θα εδίδετο η δυνατότης εις ξένους επιστήμονας να συμβάλλουν εις τα πρώτα βήματα του Κέντρου. Κατόρθωσα [να εξασφαλίσω ενίσχυσιν από τα ιδρύματα] Ford και Rockefeller.

Επέστρεψα εις την Ελλάδα τον Ιανουάριον του 1961 [διά να αναλάβω] Οικονομικός Σύμβουλος της Τραπέζης της Ελλάδος (ήμουν σε άδεια άνευ αποδοχών από την θέσιν μου στο Berkeley) και καθήκον την οργάνωσιν του Κέντρου.

Το Κέντρον ελειτούργησε από του θέρους του 1961 και εδημοσιεύθησαν δέκα περίπου έρευναι-βιβλία υπό Ελλήνων και ξένων επιστημόνων εντός βραχυτάτου χρονικού διαστήματος. Το φθινόπωρον του 1962 επέτρεψα εις Berkeley επί εν έτος, επανελθών εις το Κέντρον το θέρος του 1963. (Είχον παραιτηθή της θέσεώς μου ως συμβούλου – μισθοδοτούμενος υπό του Πανεπιστημίου Berkeley). Τον Ιανουάριον του 1964 απεφάσισα να πολιτευθώ και παραιτήθην της θέσεως του Επιστημονικού Διευθυντού του Κέντρου.

ΙΙΙ. ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΙΣ

1) Εισαγωγή. Ο Τύπος, ιδιαίτερα ο αντιτιθέμενος προς την πολιτικήν μου Τύπος, υπήρξεν κυριολεκτικώς αχαλίνωτος εις τας επιθέσεις του εναντίον μου και την παρερμηνείαν των υπ’ εμού λεχθέντων. Σχεδόν ούτε μία ημέρα δεν διήρχετο χωρίς μυθεύματα και συκοφαντίας.

Απαντήσεις έδιδα μόνον εις τας σημαντικάς, επωνύμους επιθέσεις. Παρά ταύτα, η απίθανος καμπάνια εναντίον μου έχει ασφαλώς παραμορφώσει τας ιδεολογικάς μου θέσεις. Και είμαι υποχρεωμένος να τας καταστήσω σαφείς – να στηρίξω δε τα υπ’ εμού υποστηριζόμενα καθ’ όσον αφορά τας ιδεολογικάς μου θέσεις, εις άρθρα, λόγους, βιβλία – δηλαδή εις κείμενα των οποίων η γνησιότης είναι πέραν πάσης αμφισβητήσεως.

Διατί είναι η ιδεολογική μου τοποθέτησις κρίσιμος διά το ακροατήριον; Οχι ασφαλώς διότι δικάζονται αι ιδέαι μας - και οι κύριοι δικασταί οφείλουν να το έχουν υπ’ όψιν τους καθ’ όλην την διαδικασίαν. Δικάζομαι διά πράξεις τας οποίας υποτίθεται ότι ετέλεσα. Αι ιδέαι μου, η ιδεολογική μου τοποθέτησις ενέχει σημασίαν -κρίσιμον δε- διότι αι πράξεις αι οποίαι μου απεδίδοντο απεσκόπουν, συμφώνως προς την κατηγορίαν, να οδηγήσουν εις την εγκαθίδρυσιν εν Ελλάδι ενός ωρισμένου πολιτικού, κοινωνικού και οικονομικού καθεστώτος [και δη δικτατορικού].

Και οι στόχοι και τα μέσα προς επίτευξίν των αφορούν την ιδεολογικήν μου τοποθέτησιν. Τίθεται το ερώτημα: Δεδομένης της ιδεολογικής μου τοποθέτησης, ήτο δυνατόν να τελέσω πράξεις οίαι μου αποδίδονται; Αυτήν και μόνον την έννοιαν έχει η αναφορά εις την ιδεολογικήν μου τοποθέτησιν.

2. Πίστις μου η Δημοκρατία. Κατέχομαι από βαθείαν πίστιν εις την δημοκρατικήν διαδικασίαν, εις την δημοκρατικήν οργάνωσιν μιας κοινωνίας. Και τούτο διότι βασική μου και διέπουσα αρχή είναι ο σεβασμός της αξιοπρεπείας και του απαραβιάστου του ατόμου. Αι θέσεις μου υπήρξαν απολύτως συνεπείς -καθ’ όλην μου την ζωήν- κατά τα 4 δε περίπου έτη, κατά τα οποία ανεμίχθην εις την πολιτικήν, αι θέσεις μου εμφανίζουν ομοιομορφίαν, συνέχειαν και συνέπειαν, από του πρώτου λόγου μου εις τας Πάτρας (Ιαν. 1964), μέχρι και του τελευταίου μου προ της 21ης Απριλίου. Τας θέσεις μου αυτάς θα τας αναπτύξω εν συντομία - παραπέμπω εις λόγους και άρθρα μου, όπου χρήζει.

α) Ελευθερία (και Συμμετοχή του πολίτου εις την Πολιτικήν Διαδικασίαν). Δύο έννοιαι που συνδέονται χωρίς να ταυτίζονται. Υπάρχει συχνά σύγχυσις η οποία είναι απαραίτητον να διαλυθή. Υπάρχουν δύο σημεία εκκινήσεως εις την ανάλυσιν του χαρακτήρος της πολιτικής διαδικασίας.

Πρώτον, το θέμα της ατομικής ελευθερίας: Η βιολογικώς προκαθορισμένη αναγκαιότης συνυπάρξεως ατόμων εις τα πλαίσια ενός κοινωνικού συνόλου δημιουργεί βασικά, καίρια προβλήματα διά την ελευθερίαν του ατόμου. Δι’ όσους πιστεύουν εις το απαραβίαστον του ατόμου, καθίσταται επιτακτικόν να υποδείξουν τον τρόπον με τον οποίον η ατομική ελευθερία δύναται [να εφαρμόζεται επί] ενός κοινωνικού συνόλου. Πώς δηλαδή η ελευθερία οιουδήποτε [θα ασκηθή] χωρίς να περιορισθή εκ τούτου η ελευθερία [… ενός άλλου] ατόμου.

Και η ιδεώδης λύσις οδηγεί εις κανόνας περιοριστικούς καθώς και εις φορέα δυνάμεως εξαναγκασμού (το κράτος, εις τας συγχρόνους κοινωνίας). Αλλά γεννάται εν περαιτέρω πρόβλημα το οποίον περιέχει τον σπόρον του κινδύνου διά τας ατομικάς ελευθερίας. Η έννοια του κοινωνικού συνόλου -έθνους, κράτους- διεκδικεί και αυτή μερίδιον της ελευθερίας του ατόμου, δι’ ίδιον λογαριασμόν.

Ο κίνδυνος πολέμου οδηγεί εις την υποχρεωτικήν θητείαν, η συντήρησις των κρατικών υπηρεσιών εις την φορολογίαν, η ανάγκη αναπτύξεως του εθνικού πλούτου εις οικονομικάς θυσίας και πλείστους όσους περιορισμούς (εντός του πλαισίου του προγράμματος αναπτύξεως). Ποίος είναι εδώ ο κανών διά την αρίστην σχέσιν κράτους-πολίτου;

Ποία είναι τα όρια τα οποία δεν πρέπει να παραβιάση η πολιτεία; Κάθε εποχή, κάθε κοινωνία δίδει την ιδικήν της απάντησιν. Αυτή τουλάχιστον είναι η εμπειρική, η ιστορική τοποθέτησις. Δεοντολογικώς ο δημοκράτης όμως λαμβάνει θέσιν επί των βασικών εκ των δικαιωμάτων του ατόμου, τα οποία η πολιτεία δεν δύναται να παραβιάση.

Η ελευθερία του λόγου, το απαραβίαστον της κατοικίας, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, του συνεταιρίζεσθαι κ.λπ. Πέραν όλων αυτών όμως είναι η απουσία της αυθαιρεσίας της πολιτείας. Συμφώνως προς το δημοκρατικόν πνεύμα, η πολιτεία υπόκειται και αυτή εις περιορισμούς, βάσει κανόνων οι οποίοι δεν αλλάσσουν ούτε συχνά ούτε ευκόλως – κανόνων οι οποίοι στηρίζονται όχι μόνον εις το γράμμα του νόμου, αλλά και εις […] την ηθικήν τάξιν (Σύνταγμα). Και διαδραματίζει εις την τήρησιν των κανόνων αυτών ρόλον [απαραίτητον κάθε εν τμήμα] της κρατικής εξουσίας, δηλαδή η δικαστική πρέπει να είναι ανεξάρτητος της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας.

Είναι σαφές ότι διά κάθε κοινωνικόν σύνολον και διά κάθε στάδιον αναπτύξεώς του, υπάρχει θέμα επιλογής. Ωρισμένοι συλλογικοί στόχοι (άμυνα, ταχεία ανάπτυξις) είναι δυνατόν να επιτευχθούν ευχερέστερον με αύξησιν της εξουσίας της πολιτείας εις βάρος των ατομικών ελευθεριών.

Αλλά επειδή το κόστος των επιτευγμάτων αυτών είναι μέγα, είναι επιβεβλημένον να προηγείται πάντοτε μια συλλογική κρίσις συνειδήσεως. Διά τον δημοκράτην πάσα επέκτασις της δυνάμεως της εξουσίας εις βάρος των ατομικών ελευθεριών είναι μια απώλεια. Η ατομική ελευθερία είναι υπέρτατον αγαθόν. Αλλά είναι και μέσον, μακροπροθέσμως, διά την ισορροπημένην πολιτιστικήν, κοινωνικήν και οικονομικήν ανάπτυξιν του συνόλου. Εις το τέλος, το άτομον είναι η πηγή της δημιουργίας, διά να επιτευχθούν δε μακροπροθέσμως οι συλλογικοί στόχοι, θα πρέπει το άτομον […] να έχη πρωτοβουλίας και δικαιώματα. Εις το θέμα της προστασίας ενός ελαχίστου συμπλέγματος ατομικών ελευθεριών αποφασιστικής σημασίας είναι:

  • 1) Η ύπαρξις παραδόσεως και νόμων κοινωνικού χαρακτήρος, οι οποίοι ούτε ευχερώς ούτε συχνά αλλάσσουν.
  • 2) Η απουσία αυθαιρεσίας εις όλας ανεξαιρέτως τας εκδηλώσεις της πολιτείας.
  • 3) Η ύπαρξις ισχυράς ανεξαρτήτου δικαστικής εξουσίας.

Τον Ιαναουάριον 1964 είχον τονίσει εις λόγον μου εις Πάτρας: (Εν όψει της συνδέσεως με την Ε.Ο.Κ., η Ελλάς) θα κληθή να εκσυγχρονίση όχι μόνον την οικονομίαν της, αλλά επίσης και την κρατικήν της οργάνωσιν και την κοινωνικήν της διάρθρωσιν. Πρώτιστον χαρακτηριστικόν των χωρών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος είναι ότι είναι Δημοκρατίαι. Η θεμελίωσις και η προώθησις των δημοκρατικών θεσμών εις την Ελλάδα επομένως πρέπει να καταστή κοινή επιδίωξις δι’ όλους τους Ελληνας.

Η έννοια της Δημοκρατίας είναι ταυτόσημος με την έννοιαν της αξιοπρεπείας του ανθρώπου και αποτελεί επομένως πρωταρχικήν αξίαν. Η εδραίωσίς της απαιτεί συνεχή προσπάθειαν και επαγρύπνησιν εκ μέρους όλων ανεξαιρέτως των πολιτών.

Συνεπώς, μόνον εις χώρας δημοκρατικάς υπάρχει η εγγύησις, ότι η οικονομική ανάπτυξις εξυπηρετεί τας μεγάλας μάζας και το γενικόν συμφέρον... η Δημοκρατία, υφ’ όλας τας απόψεις της, είναι αρρήκτως συνδεδεμένη με το περιεχόμενον, με την εξασφάλισιν της κοινωνικώς επιθυμητής μορφής οικονομικής αναπτύξεως.

Και έλεγον επίσης τον Οκτώβριον 1966 ομιλών προς το Greek Heritage Symposium: Εάν η πλειοψηφία δύναται να αποφασίζη, ποίος μας διασφαλίζει ότι αι αποφάσεις δεν θα κατευθύνονται εις περιορισμόν της δυνάμεως της μειοψηφίας, υποσκάπτουσαι ούτως τον δημοκρατικόν χαρακτήρα της διαδικασίας; Καθίσταται όθεν αναγκαία η περαιτέρω ισχυροποίησις του κριτηρίου, διά του καθορισμού ορίων εντός των οποίων θα δύνανται να λαμβάνονται αποφάσεις.

Εις «καταστατικός χάρτης δικαιωμάτων» ή εν «σύνταγμα» καθίσταται αναγκαίον προς διασφάλισιν του δημοκρατικού χαρακτήρος του συστήματος.

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας