Παρίες ανάμεσα στους παρίες

Στο βιοπολιτικό πρόβλημα της «συννοσηρότητας» και τη θεραπεία του εστιάζει το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Μάτσα.

Οι «ασθενείς με συννοσηρότητα» είναι άνθρωποι εξαρτημένοι από ναρκωτικές ουσίες που ταυτοχρόνως υποφέρουν από σοβαρές ψυχικές διαταραχές και οι οποίοι θεωρούνται από το ιατρικό κατεστημένο και τους υπεύθυνους κρατικούς θεσμούς ως... «τελειωμένες περιπτώσεις». 

Πρόκειται δηλαδή για άτομα διπλά στιγματισμένα (ιατρικά και κοινωνικά) που, ως ναρκομανείς και ταυτοχρόνως ψυχικά διαταραγμένοι, γίνονται αποδέκτες όχι μόνο μιας ρατσιστικής κοινωνικής αντιμετώπισης αλλά και τα θύματα της επιστημονικής άγνοιας των «θεραπευτών» τους.

Σε αυτές τις δήθεν «απελπιστικές περιπτώσεις» εστιάζει το ενδιαφέρον και κατατοπιστικό βιβλίο της γνωστής ψυχιάτρου Κατερίνας Μάτσα, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις ΑΓΡΑ. 

Δυστυχώς, ο αριθμός των περιπτώσεων διαγνωσμένης «συννοσηρότητας» -γυναίκες και άντρες νεαρής συνήθως ηλικίας- αυξάνει καθημερινά στην Ελλάδα των μνημονίων και της ανεργίας.

Επομένως, δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια να στρουθοκαμηλίζουμε, υποκρινόμενοι ότι πρόκειται για ένα πρόβλημα που αφορά μια ασήμαντη και μάλιστα πολύ ιδιαίτερη «παθολογική» μειονότητα. 

Πράγματι, όπως εξηγεί η συγγραφέας, αυτοί οι άνθρωποι καταλήγουν να είναι διπλά περιθωριοποιημένοι κοινωνικά, αφού θεωρούνται ανεπιθύμητοι τόσο από τις ψυχιατρικές δομές (δημόσιες και ιδιωτικές) όσο και από τις κοινωνικές υπηρεσίες.

Είναι εκείνες οι περιπτώσεις που παραπέμπονται από τη μια υπηρεσία στην άλλη, ακόμα και όταν έχουν τον χαρακτήρα του επείγοντος, ακόμα και έπειτα από μια απόπειρα αυτοκτονίας ή άλλη πράξη απελπισίας.

Τα ψυχιατρικά νοσοκομεία «δεν δέχονται τοξικομανείς» και οι περισσότερες θεραπευτικές κοινότητες, εκτός κάποιων εξαιρέσεων, «δεν δέχονται ψυχιατρικά περιστατικά». Ετσι, κανείς δεν γνωρίζει και κυρίως κανείς δεν θέλει να ξέρει πού ανήκουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι εξ αρχής θεωρούνται από το ψυχιατρικό κατεστημένο «χαμένες» ή «ανίατες» περιπτώσεις. 

Και ο τίτλος του βιβλίου, «Παρίες ανάμεσα στους παρίες. Τοξικομανείς και ψυχοπαθολογία», σε αυτό το απελπιστικό καθεστώς του κοινωνικού και ψυχιατρικού αποκλεισμού αναφέρεται, δεδομένου ότι «Παρίες» στην Ινδία θεωρούνταν τα άτομα «έκτος κάστας», με μια σαφώς μειωτική και ατιμωτική σημασία. 

Περιγράφοντας τους στόχους του βιβλίου η Κατερίνα Μάτσα γράφει: «Εστιάζω στους εξαρτημένους που παρουσιάζουν ταυτόχρονα ψυχικές διαταραχές, άτομα που όλοι τούς γυρίζουν την πλάτη επειδή τα θεωρούν ακραίες, "τελειωμένες" περιπτώσεις. Δεν είναι όμως καθόλου έτσι και στο βιβλίο αυτό εκθέτω ακριβώς την εμπειρία της συναναστροφής μαζί τους, ευελπιστώντας έτσι να ξεκινήσει μια συζήτηση για ένα φαινόμενο που τα τελευταία χρόνια προσέλαβε μεγάλες διαστάσεις, αφ' ενός λόγω της κρίσης, αφ' ετέρου εξαιτίας της υπερπροσφοράς νέων, ιδιαίτερα τοξικών ουσιών που έχουν ανεβάσει και τα ποσοστά θνησιμότητας. Παλιά δίναμε θυμάμαι μάχες με την ακαδημαϊκή ψυχιατρική, λέγαμε ότι ψυχιατρικοποιούν την εξάρτηση, όμως το πρόβλημα είναι πια εδώ». 

Πράγματι, η συγγραφέας δεν αρκείται πια στην καταγγελία της ιδρυματοποίησης της ψυχικής νόσου, της βίαιης ιατροφαρμακευτικής καταστολής της και του στιγματισμού των ασθενών, αλλά αναδεικνύει τις εντυπωσιακές θεραπευτικές δυνατότητες μιας εναλλακτικής ψυχιατρικής προσέγγισης. 

Παρουσιάζοντας μάλιστα αρκετές από τις κλινικές περιπτώσεις τοξικομανών με ψυχικές διαταραχές που συνάντησε στην πρωτοποριακή «Μονάδα Απεξάρτησης 18 ΑΝΩ», της οποίας υπήρξε για πολλά χρόνια η επιστημονική υπεύθυνη, μας αποκαλύπτει την ιδιαιτέρως ευεργετική επίδραση που έχει για αυτούς τους ασθενείς η παρουσία ενός εναλλακτικού θεραπευτικού πλαισίου, το οποίο βασίζεται σε μια διαφορετική από την κατεστημένη σχέση ασθενή-θεραπευτή και, ταυτόχρονα, στην καλλιέργεια των τεχνών (μουσική, ζωγραφική, γλυπτική, χορός κ.ά.).

Ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και τέχνης μετατρέπει αυτή την εναλλακτική θεραπευτική πρακτική σε απελευθερωτική διαδικασία, που επιτρέπει σε αυτά τα άτομα όχι μόνο να δώσουν εκ νέου νόημα στη ζωή τους, αλλά και να εκφράσουν με τρόπο δημιουργικό και όχι αυτοκαταστροφικό τις δημιουργικές δυνάμεις που έκρυβαν και βρίσκονταν σε καταστολή. 

 Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Παρίες ανάμεσα στους παρίες» της ψυχιάτρου Κατερίνας Μάτσα θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 14 Φεβρουαρίου, στις 19.30, ενδιαφέρουσα εκδήλωση στο Αμφιθέατρο «Α. Τρίτσης» στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50, Αθήνα). Στην εκδήλωση-παρουσίαση για το βιβλίο θα μιλήσουν ο γιατρός και συγγραφέας Σάββας Μιχαήλ, η δρ κλινικής ψυχολογίας-ψυχοθεραπεύτρια Αμαλία Ατσαλάκη, η ηθοποιός-σκηνοθέτις Ολια Λαζαρίδου και η συγγραφέας. Ενώ αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάσει η ηθοποιός Λουκία Πιστιόλα.

► Ποια είναι

Η Κατερίνα Μάτσα γεννήθηκε το 1947 στη Νέα Αρτάκη Ευβοίας. Σπούδασε Ιατρική στην Αθήνα και Ψυχιατρική στο Παρίσι και την Αθήνα. Είναι η γυναίκα του Σάββα Μιχαήλ. Από το 1974 μέχρι το 2013 εργάστηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Δαφνί. Ηταν η εμπνεύστρια και η επιστημονική υπεύθυνη της «Μονάδας Απεξάρτησης Τοξικομανών 18 ΑΝΩ». Το 2001 κυκλοφόρησε στις Εκδόσεις «Αγρα» το βιβλίο της «Ψάξαμε ανθρώπους και βρήκαμε σκιές... Το αίνιγμα της τοξικομανίας», το 2006 «Η περίπτωση Ευρυδίκη: κλινική της τοξικομανίας», το 2008 το «Ψυχοθεραπεία και τέχνη στην απεξάρτηση - Το "παράδειγμα" του 18 Ανω» και το 2012 «Το αδύνατο πένθος και η κρύπτη - Ο τοξικομανής και ο θάνατος». Επίσης είναι η εκδότρια του περιοδικού «Τετράδια Ψυχιατρικής». 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας