Ο κινηματογραφικός Γιάννης Καλαϊτζής

kalaitzis-voulgaris-savopoulos.jpg

Αριστερά, στο καΐκι προς Μακρόνησο για τα γυρίσματα της ταινίας. Στο κέντρο Παντελής Βούλγαρης και Τάκης Κατσέλης, Γιάννης Καλαϊτζής (αριστερά με το μούσι), Χρήστος Ζουράρις, Διονύσης Σαββόπουλος (δεξιά)

«Η φιλία μας με τον Γιάννη και η αγάπη μου για το ταλέντο του ξεκινάνε εδώ και πολλά χρόνια, από την εποχή της δικτατορίας. Τότε γνωριστήκαμε και συνδεθήκαμε. Η φιλία ήταν εκείνο που κυριαρχούσε την εποχή εκείνη. Ετσι ξεκίνησε και η συνεργασία μας».

Ο Παντελής Βούλγαρης μιλάει για τον Γιάννη Καλαϊτζή.

Είναι μέσα δεκαετίας του ’70 όταν του ζητάει να αναλάβει τα σκηνικά και τα κοστούμια για την ταινία του «Χάππυ Νταίη».

Σταθμός στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, η πρώτη μυθοπλασίας με θέμα την εξορία και τον εγκλεισμό, γυρίζεται εξ ολοκλήρου στη Μακρόνησο λίγο μετά την πτώση της χούντας.

Ο Γιάννης Καλαϊτζής αναλαμβάνει να στήσει το στρατόπεδο των πολιτικών κρατουμένων επάνω στο ξερονήσι, που το καίει ο ήλιος.

Επιλέγει να στήσει λιτά σκηνικά με φόντο τη Μακρόνησο. Οι ρυθμοί της ταινίας είναι νωχελικοί.

Διάχυτη η παράνοια της καθημερινότητας του διοικητή και των αξιωματικών που επιχειρούν την αναμόρφωση των πολιτικών κρατουμένων (πιθανά κομμουνιστών).

Στους λόφους και τις παραλίες, στους χωματόδρομους με τη σκόνη κινούνται οι δεσμοφύλακες με στολές, οι πολιτικοί κρατούμενοι με φανελάκια και λευκά ρούχα.

Ωστόσο χρωματιστά καπέλα και ράσα ανεμίζουν, διονυσιακά στοιχεία παρεμβάλλονται, σουρεαλισμός και ελληνική κουλτούρα δίνουν το ύφος μαζί με σημαιούλες και γιρλάντες που στήνονται γύρω από την εξέδρα όταν οι κρατούμενοι ετοιμάζουν τη γιορτή προς τιμήν της «μεγάλης μητέρας» που θα τους επισκεφτεί.

σκηνή από το «Χάππυ Νταίη» του Παντελή Βούλγαρη. Τα σκηνικά και κοστούμια είχε επιμεληθεί ο Γιάννη Καλαϊτζής Σκηνή από το «Χάππυ Νταίη» του Παντελή Βούλγαρη. Τα σκηνικά και κοστούμια είχε επιμεληθεί ο Γιάννη Καλαϊτζής |

«Οταν πρότεινα στον Γιάννη να συνεργαστούμε, δέχτηκε αμέσως. Εκτός από τη φιλία μας, που έπαιζε ρόλο, τον ενδιέφερε η πρόκληση του κινηματογράφου και φυσικά η ιστορία της Μακρονήσου.

Αυτή την ιστορία την έψαχνα και τη μελετούσα μέσα στη δικτατορία. Διάβαζα βιβλία, συναντούσα κόσμο, συγκέντρωνα στοιχεία. Τότε ήμασταν κάθε μέρα μαζί με τον Γιάννη και τη Ρόζα, τη γυναίκα του. Ολα αυτά τα συζητούσαμε. Ο Γιάννης ήταν ενημερωμένος και πολύ διαβασμένος για όλα τα θέματα. Επί τρεισήμισι μήνες, από τη στιγμή που ξεκίνησε η προετοιμασία της ταινίας και όσο κράτησε το γύρισμα, ήμασταν μαζί. Ζήσαμε μια τρομερή εμπειρία με όλους εκείνους τους συνεργάτες».

Και τι συνεργάτες. Ολοι ένας κι ένας, νέοι καλλιτέχνες, ανήσυχοι, πολιτικοποιημένοι, δημιουργικοί και εμπνευσμένοι.

«Μείναμε σχεδόν δύο μήνες όλοι στη Μακρόνησο. Σε σκηνές και εγκαταλειμμένα κτίρια. Κάτω από δύσκολες συνθήκες με φίδια και διάφορα. Ο Σαββόπουλος, ο Τζούμας, ο Γιαλελής, ο Μοσχίδης, ο Σταύρος Καλάρογλου, που ήταν ο πρωταγωνιστής και έχει φύγει από κοντά μας, ο Νίκος Μπουσδούκος, η Ιουλία Σταυρίδου. Ηταν πολύς κόσμος και η εμπειρία ήταν πολύ δυνατή και ιδιαίτερη».

Κι ακόμα Πανουσόπουλος, Γιάννης Φλερύ, Αριστείδης Καρύδης-Φουξ, Θανάσης Αρβανίτης, Δήμος Αβδελιώδης, Μιχάλης Μενιδιάτης...

Μαζί με τη Ζωρζ Σαρρή, που έπαιζε τη «μεγάλη μητέρα», η Ιουλία Σταυρίδου ήταν η μοναδική γυναίκα στο συνεργείο.

Κοριτσάκι τότε είχε αναλάβει αμπιγέζ και συνεργαζόταν άμεσα με τον Γιάννη Καλαϊτζή.

Σήμερα είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Σκηνογραφίας, Ενδυματολογίας στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, διάσημη πλέον, μία από τις πιο προικισμένες και πολυβραβευμένες σκηνογράφους-ενδυματολόγους στο θέατρο και το σινεμά.

Οπως λέει ο Παντελής Βούλγαρης, «σκηνοθέτης και σκηνογράφος είναι βασικοί συνεργάτες, φυσικά και κουβεντιάζαμε πολύ μεταξύ μας για την κατεύθυνση που θέλαμε. Εξάλλου ό,τι έρευνα έκανα εγώ, έκανε και ο Καλαϊτζής από τη μεριά του».

Ετσι αποφάσισαν τα σκηνικά «να είναι ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το σουρεαλιστικό, ειδικά στις γιορτές. Υπήρχε ολόκληρη μελέτη για την εποχή της Μακρονήσου με πολλά στοιχεία, αφού από εκεί είχαν περάσει Κατράκης, Κούνδουρος, Βέγγος, Τάσος Ζωγράφος και τόσοι άλλοι καλλιτέχνες που ανέβαζαν θεατρικά και έκαναν σκηνογραφίες στα χρόνια της εξορίας».

Φέτος συμπληρώνονται σαράντα χρόνια από το 1976 όταν προβλήθηκε το «Χάππυ Νταίη», βασισμένο σε μια ιδέα από το μυθιστόρημα του Αντρέα Φραγκιά «Λοιμός» και περιλαμβάνοντας την εμπειρία του Παντελή Βούλγαρη από την εξάμηνη εξορία του στη Γυάρο επί χούντας.

Συζητήθηκε, δίχασε, βραβεύτηκε και αποτελεί ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία του ελληνικού σινεμά ως «ταινία υποδειγματικά πολιτική».

Και ηθοποιός στο «Ποιος είν’ τρελός από έρωτα»

Η πρώτη ενασχόληση του Γιάννη Καλαϊτζή με το σινεμά έχει ήδη συμβεί τρία χρόνια νωρίτερα.

Το 1973, όταν την εποχή της χούντας ο Παντελής Βούλγαρης γυρίζει τον «Μεγάλο Ερωτικό». Μετά από πρόταση του Μάνου Χατζιδάκι δέχεται «σαν τρελός» να αποδώσει με εικόνες το καινούργιο, τότε, έργο του.

Περιλαμβάνει δέκα ερωτικά τραγούδια σε ποίηση Σαπφούς, Ελύτη, Μυρτιώτισσας, Σαραντάρη, Καβάφη που ερμηνεύουν μοναδικά η Φλέρυ Νταντωνάκη και ο Δημήτρης Ψαριανός.

Αυτή είναι η πρώτη συνεργασία τους. Ο Γιάννης Καλαϊτζής αναλαμβάνει τα σκηνικά και τα κοστούμια. Αλλά όχι μόνον αυτό.

Κάθε τραγούδι είναι και μια μικρή ιστορία, «και σε μια από αυτές παίζει και ο Γιάννης Καλαϊτζής», θυμάται ο Παντελής Βούλγαρης, «μαζί με τον Νάσο Κατακουζηνό και τη Ζουζού. Πρέπει να είναι η ιστορία για το ποίημα του Γιώργου Σαραντάρη “Ποιος είν’ τρελός από έρωτα”».

«Η φιλία μας με τον Γιάννη ξεκινούσε, όμως, πολύ νωρίτερα. Περάσαμε πολλά και μετά χαθήκαμε. Ο Γιάννης αφοσιώθηκε στον σχολιασμό των πολιτικών σκίτσων του, επικεντρώθηκε με μοναδικό τρόπο στα προβλήματα της καθημερινής ζωής. Πάντα παρακολουθούσα τις δουλειές του... Εκείνο που θυμάμαι είναι το αγαθό βλέμμα, η ενέργειά του και η φιλία του».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ