Ο αυτοσχεδιασμός της νοσταλγίας

giannis_n._mpaskozos.jpg

Γιάννης Μπασκόζος Ο Γιάννης Μπασκόζος

Στο τρίτο του βιβλίο, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες απ’ το Μετς», ο Γιάννης Μπασκόζος συγκεντρώνει δεκατέσσερις γλυκόπικρες ιστορίες με μετεφηβικό άρωμα, στενά δεμένες με μια εποχή και με έναν τόπο – και σε τελική ανάλυση με μια γενιά.

Ξεκινούν συνήθως με αφορμή ένα σημείο της γεωγραφίας του Μετς (μια καφετέρια, μια ταβέρνα, ένα τοπωνύμιο) και εκτυλίσσονται σε ομόκεντρους κύκλους γύρω του, καταλήγοντας όχι σπάνια στο παρόν, προκειμένου να φορτιστούν με νοσταλγία. Σε αυτό το σημείο, στη σχέση δηλαδή που εγκαθιστά ο συγγραφέας ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, εντοπίζεται και ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία της συλλογής.

 ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ  «Ιστορίες από το Μετς»  Διηγήματα  Κέδρος, 2017  Σελ. 89Αποφεύγοντας να επενδύσει το παρελθόν με μεγαλεπήβολες προσδοκίες ή να υιοθετήσει απέναντί του τις οπτικές της διάψευσης και της δικαίωσης, που έχουν κατά κόρον χρησιμοποιηθεί σε έργα ανάλογης θεματικής, ο Μπασκόζος εμμένει τελικά στην υλικότητα του χρόνου που έχει μεσολαβήσει – σε έναν χώρο που άλλαξε χρήση, σε ένα μαγαζί που εξαφανίστηκε ή σε ένα ηχόχρωμα που έχει χαθεί και δεν αναγνωρίζεται πια.

Η νοσταλγία που προκύπτει μέσα από αυτή τη διαδικασία είναι μια νοσταλγία αυστηρή με τον εαυτό της, που δεν ξεπέφτει ποτέ στο μελό και μπολιάζεται με χιούμορ και αυτοσαρκαστική διάθεση.

Στο πλαίσιο αυτό, από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνει όλο το πολύχρωμο σύμπαν της ενηλικίωσης: θορυβώδεις παρέες, συναυλίες που πάνε στραβά, ευτράπελα περιστατικά και πνευματικά σκιρτήματα, όλα ιδωμένα μέσα από ένα λυτρωτικά ανάλαφρο πρίσμα.

Παρά τον ανάλαφρο τόνο όμως και τη συχνά αυτοσχεδιαστική τους αύρα, τα διηγήματα της συλλογής αποτελούν μελετημένες κατασκευές – λόγος για τον οποίο εξάλλου το συγκινησιακό τους δυναμικό αποκαλύπτεται συχνά μόλις στο τέλος τους, ακόμα και στην τελευταία φράση, που κλείνει αρμονικά τον αυτοσχεδιασμό και «εξηγεί» στον αναγνώστη όλη την περιπλάνηση που έχει προηγηθεί.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ομώνυμο διήγημα «Ιστορίες απ’ το Μετς» ή η πρώτη ιστορία της συλλογής, «Ο Σεφέρης στον Λέντζο», που κλείνει με τους στίχους τους οποίους παραθέτει ο αφηγητής στον φίλο του, πριν χωρίσουν ύστερα από μια βραδινή βόλτα: «…γιατί τ’ αγάλματα δεν είναι πια συντρίμμια, είμαστε εμείς» – που βέβαια φορτίζονται διαφορετικά από την οπτική γωνία του παρόντος, με τις δεκαετίες που έχουν μεσολαβήσει από τα αφηγούμενα.

Ανάλογη λειτουργία επιτελεί το κλείσιμο και στο διήγημα «Ηταν βράδυ». Πρόκειται για τη φράση που χρησιμοποιούσε ένας φίλος του αφηγητή ξεκινώντας κάποτε να πει μια ιστορία που δεν ολοκλήρωσε ποτέ, χαμένος μέσα στις παρεκβάσεις.

Αφού την έχει διακωμωδήσει σε όλη τη διάρκεια του διηγήματος, στη συγκεκριμένη φράση καταφεύγει όμως στο τέλος και ο ίδιος ο αφηγητής, χρόνια μετά την εποχή για την οποία μας μιλούσε και αφότου έχει συναντήσει τυχαία τον ίδιο φίλο του, ο οποίος μάλιστα δεν θυμόταν καθόλου την ιστορία.

«Ηταν βράδυ…», ξεκινάει να μας εξηγεί ο αφηγητής στην κατακλείδα του διηγήματος – ίσως γιατί με τον καιρό έχει μειωθεί το ενδιαφέρον του για τις ιστορίες που βαδίζουν αποφασιστικά προς το τέλος τους και έχει εκτιμήσει την αξία της βραδυπορίας στην αφήγηση, τη γοητεία των παρεκβάσεων και των δευτερευουσών λεπτομερειών.

Υπό μία έννοια, ολόκληρο το βιβλίο του Γιάννη Μπασκόζου αποτελεί μια τέτοια παρέκβαση, που έχει αυτονομηθεί – μια σειρά παρεκβάσεων σε ένα κεντρικό αφήγημα που απουσιάζει ηθελημένα, είτε επειδή έχει χάσει τη σημασία του είτε επειδή δεν είναι αυτό που ο συγγραφέας επέλεξε να μας αφηγηθεί.

   

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας