Ο αφανής ήρωας της Αντίστασης

konstantinidis.jpg

Ο Δημήτρης Κωνσταντινίδης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών - Ιστορικό Αρχείο Ο Δημήτρης Κωνσταντινίδης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών - Ιστορικό Αρχείο

Ηταν μόλις 21 χρόνων και, όπως εκατοντάδες χιλιάδες πατριώτες, «διψούσε» για να πάρει μέρος στον μεγαλειώδη αντιστασιακό αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στον κατακτητή.

Ετσι, στις 22 Δεκεμβρίου 1942, στο συλλαλητήριο ενάντια στην πολιτική επιστράτευση, ο φοιτητής της Νομικής Δημήτρης Κωνσταντινίδης βρισκόταν εκεί. Στην πρώτη γραμμή της μεγάλης διαδήλωσης στην Αθήνα.

«Πιαστείτε χέρι με χέρι να μην αφήσουμε τους φασίστες να προχωρήσουν», φώναζε ο Μήτσος, όταν μια σφαίρα από το όπλο ενός Ιταλού υπαξιωματικού τού έκοψε το νήμα της ζωής και ταυτόχρονα τον ενέταξε στο πάνθεο των γνωστών και άγνωστων ηρώων που θυσιάστηκαν για να ξημερώσει, μια μέρα, η Αθήνα Ελεύθερη.

Ο 21χρονος Δημήτρης ήταν ο πρώτος νεκρός φοιτητής των διαδηλώσεων στη διάρκεια της Κατοχής και η ιστορία του είναι μια από τις συνολικά 14 προσωπικές ιστορίες αντίστασης, που παρουσιάζονται, από τις 5 Οκτωβρίου, σε μια συγκλονιστική έκθεση αρχειακού υλικού, στο κτήριο 6 του πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ, στο πάρκο Ελευθερίας, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων με το γενικό τίτλο: «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη».

Αφίσα Εργατικού ΕΑΜ που προέτρεπε τους Ελληνες να μην πάνε εργάτες στη Γερμανία Αφίσα Εργατικού ΕΑΜ που προέτρεπε τους Ελληνες να μην πάνε εργάτες στη Γερμανία | Γενικά Αρχεία του Κράτους - Κεντρική Υπηρεσία, Αρχείο Ηρακλή Πετιμεζά

Η διαδήλωση της 22ας Δεκεμβρίου 1942 είχε οργανωθεί από το ΕΑΜ, ως απάντηση στα σχέδια των Γερμανών κατακτητών να εφαρμόσουν και στην Ελλάδα το μέτρο της πολιτικής επιστράτευσης. Πρακτικά αυτό σήμαινε ότι περίπου 80.000 Ελληνες εργάτες θα οδηγούνταν στα γερμανικά πολεμικά εργοστάσια για καταναγκαστική εργασία.

Το κάλεσμα έφτασε και στους φοιτητές. Ο Δημήτρης Κωνσταντινίδης, οργανωμένος στο ΕΑΜ Νέων, δεν θα μπορούσε να λείπει από τον Αγώνα.

Αλλωστε όλη η πρωτεύουσα «σιγόβραζε» ενθαρρυμένη από τη συμμαχική νίκη στο Ελ Αλαμέιν και την πρώτη αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού στο Στάλινγκραντ.

Πραγματικά, εκείνη τη μέρα περισσότεροι από 40.000 εργάτες, υπάλληλοι, φοιτητές και μαθητές συγκεντρώθηκαν και κατευθύνθηκαν προς το υφυπουργείο Εργασίας, που βρισκόταν στη διασταύρωση των οδών Τοσίτσα και Μπουμπουλίνας, στα Εξάρχεια.

Αφίσα Εργατικού ΕΑΜ που προέτρεπε τους Ελληνες να μην πάνε εργάτες στη Γερμανία Αφίσα Εργατικού ΕΑΜ που προέτρεπε τους Ελληνες να μην πάνε εργάτες στη Γερμανία | Γενικά Αρχεία του Κράτους - Κεντρική Υπηρεσία, Αρχείο Ηρακλή Πετιμεζά

Η δωσιλογική κυβέρνηση Κ. Λογοθετόπουλου, που είχε αναλάβει προ ημερών τα καθήκοντά της, είχε διορίσει ως υφυπουργό Εργασίας τον Νικόλαο Καλύβα, έναν συνδικαλιστή, ένθερμο υποστηρικτή της δικτατορίας Μεταξά, που από τον Αύγουστο του 1941 είχε τοποθετηθεί γενικός γραμματέας της Εθνικής (Γενικής) Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος.

Πριν από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο υπάρχει ένα μπλόκο Ελλήνων αστυνομικών και Ιταλών μελανοχιτώνων, που υποχωρεί μπροστά στους αποφασισμένους διαδηλωτές.

Λίγο πιο κάτω, μπροστά στο Μουσείο, γίνεται η πρώτη σύγκρουση. Ομως, οι διαδηλωτές πετώντας πέτρες και τούβλα στις ένοπλες κατοχικές δυνάμεις καταφέρνουν να προχωρήσουν.

Εξω από το υφυπουργείο βρίσκεται μεγάλη δύναμη Ιταλών και Ελλήνων αστυνομικών για να αποτρέψει την είσοδο των διαδηλωτών.

Ομως, ο δωσίλογος υφυπουργός Καλύβας βλέποντας τους αποφασισμένους πατριώτες πανικοβάλλεται και -όπως λέγεται- διαφεύγει από την πίσω πόρτα.

Αντίθετα, οι διαδηλωτές κοιτάζουν στα μάτια τους ένοπλους Ιταλούς και Ελληνες συνεργάτες τους και προχωράνε αποφασιστικά. Ο 21χρονος Δημήτρης Κωνσταντινίδης βρίσκεται στην πρώτη γραμμή.

Οι Ιταλοί με αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες πέφτουν πάνω στο πλήθος για να το διαλύσουν.

Οι εργάτες δεν υποχωρούν και απαντάνε πετώντας πέτρες ενώ οι φοιτητές αναδιπλώνονται, διαφεύγουν στα στενά και συγκεντρώνονται, λίγα λεπτά αργότερα, στην οδό Ζαΐμη.

«Είχα προχωρήσει στην οδό Ζαΐμη. Πλάι μου ήταν ο Μήτσος ο Κωνσταντινίδης [...] Ακριβώς τη στιγμή που προχωρούσαμε, ένα τζιπ με δύο Ιταλούς [...] προχώρησε κατ’ ευθείαν πάνω μας σα σφήνα. Φυσικά αυτό μας ανάγκαζε να τραβιόμαστε άλλοι απ’ τη μια πλευρά και άλλοι απ’ την άλλη. Ο Κωνσταντινίδης άρχισε να φωνάζει "πιαστείτε χέρι με χέρι να μην αφήσουμε τους φασίστες να προχωρήσουν". Σε αυτή ακριβώς τη στιγμή, ο Ιταλός υπαξιωματικός πυροβόλησε και η σφαίρα βρήκε τον Κωνσταντινίδη ψηλά στον ώμο και βγήκε απ’ το μέρος της καρδιάς. Προλάβαμε να τον πάμε σ’ ένα διπλανό σπίτι όπου ξεψύχησε [...] Τελικά οι διαδηλωτές και οι Επιτροπές μπήκαν στο υπουργείο Εργασίας όπου και το κατέλαβαν», είχε πει ο Κώστας Λιναρδάτος, στέλεχος της ΕΠΟΝ στη Νομική, στη σειρά ντοκιμαντέρ «Το χρονικό της Εθνικής Αντίστασης» σε σκηνοθεσία Αντώνη Βογιάζου και σε παραγωγή του Τομέα Μόρφωσης της ΕΤ1.

«Διαβάτες εδώ δολοφονήθηκε στη διαδήλωση της 22/12/42 ο φοιτητής Μ. Κωνσταντινίδης – Μισήστε – Εκδικηθήτε – τους Φασίστες». Το σύνθημα που έγραψαν φοιτητές στην οδό Ζαΐμη την ημέρα του θανάτου του Δημήτρη Κωνσταντινίδη. «Διαβάτες εδώ δολοφονήθηκε στη διαδήλωση της 22/12/42 ο φοιτητής Μ. Κωνσταντινίδης – Μισήστε – Εκδικηθήτε – τους Φασίστες». Το σύνθημα που έγραψαν φοιτητές στην οδό Ζαΐμη την ημέρα του θανάτου του Δημήτρη Κωνσταντινίδη. | Κώστας Παράσχος, Η Κατοχή, Ερμής 1997

Ο Δημήτρης Κωνσταντινίδης ήταν ο πρώτος νεκρός φοιτητής των διαδηλώσεων που έγιναν, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, στην Αθήνα.

Ομως, ο αγώνας και η θυσία του δεν πήγαν χαμένα. Το ΕΑΜ συνέχισε τις απεργιακές κινητοποιήσεις και τις διαδηλώσεις, με αποκορύφωμα τη μεγάλη διαδήλωση της 5ης Μαρτίου 1943, οπότε χιλιάδες διαδηλωτές κατέλαβαν το υπουργείο Εργασίας και έκαψαν τις ονομαστικές καταστάσεις των προς επιστράτευση εργατών.

Ηταν η μεγαλύτερη πολιτική νίκη της ελληνικής Αντίστασης.

Η Ελλάδα υπήρξε η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα στην οποία δεν εφαρμόστηκε το μέτρο της πολιτικής επιστράτευσης.

Οι εκδηλώσεις με τον γενικό τίτλο «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη»
πραγματοποιούνται ολόκληρο τον Οκτώβριο

Συναυλία του Φοίβου Δεληβοριά και της Ματούλας Ζαμάνη μπροστά από το κτίριο 6 (πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ) στο πάρκο Ελευθερίας στο πλαίσιο του περσινού «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη» Συναυλία του Φοίβου Δεληβοριά και της Ματούλας Ζαμάνη μπροστά από το κτίριο 6 (πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ) στο πάρκο Ελευθερίας στο πλαίσιο του περσινού «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη» |

Συνδιοργανώνονται από το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, την Περιφέρεια Αττικής, τον Δήμο Αθηναίων, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και την ΕΡΤ.

Οπως και τα προηγούμενα χρόνια, έχουν στόχο να αποτυπώσουν τα δεινά που υπέστη η χώρα κατά την Κατοχή, αλλά κυρίως να αναδείξουν τον αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στον φασισμό/ναζισμό, εγγράφοντας τη συμβολική ημέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας ως ημέρα μνήμης και σεβασμού στα θύματα της γερμανικής Κατοχής.

Η φετινή κεντρική δράση, μια έκθεση αρχειακού υλικού στο κτίριο 6 του πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ, προβάλλει 14 ιστορίες ανθρώπων, διαφορετικών κοινωνικών και ιδεολογικών καταβολών, διαφορετικής ηλικίας και φύλου, που αντιστάθηκαν στον κατακτητή.

Αυτές οι «ψηφίδες» της αντίστασης εντάσσονται στο γενικότερο πλαίσιο της περιόδου και έτσι η έκθεση προσεγγίζει θέματα όπως αυτό του δωσιλογισμού ή των κοινωνικών διεκδικήσεων του αντιστασιακού κινήματος.

Οι φετινές εκδηλώσεις επεκτείνονται και σε άλλους φορείς διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης. Ετσι, λογοτέχνες και ιστορικοί συζητούν για τους τρόπους με τους οποίους η λογοτεχνία διαμορφώνει τη συλλογική συνείδηση για την περίοδο 1940-1944, ενώ μέσα από προβολές ντοκιμαντέρ, σύγχρονοι Ελληνες σκηνοθέτες παρουσιάζουν την οπτική τους για τη γερμανική Κατοχή.

Επιπλέον, οι εκδηλώσεις φέρνουν στο προσκήνιο τόπους μνήμης και σύμβολα που λειτουργούν διαμεσολαβητικά ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Μέσα λοιπόν από ιστορικούς περιπάτους, αγώνες δρόμου, ομιλίες και εκθέσεις αναδεικνύονται χώροι-σύμβολα της Αντίστασης, όπως το στρατόπεδο Χαϊδαρίου και η Ηλεκτρική στο Κερατσίνι, αλλά και άγνωστοι χώροι φορτωμένοι με μνήμες της περιόδου, όπως τα καταφύγια της Αθήνας.

Τέλος, τις φετινές εκδηλώσεις συμπληρώνουν συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και εργαστήρια, συνθέτοντας μια μεγάλη πολύμορφη γιορτή Δημόσιας Ιστορίας για την Κατοχή και την Αντίσταση.

14 ιστορίες με επίκεντρο τον Νίκο Πλουμπίδη

Κεντρική δράση των φετινών εκδηλώσεων «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη» είναι η έκθεση με τίτλο: «14 Ιστορίες Αντίστασης».

Θα εγκαινιαστεί την Παρασκευή 5 Οκτωβρίου, στις 6 το απόγευμα, στο κτίριο 6 του πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ, στο πάρκο Ελευθερίας και θα διαρκέσει μέχρι τις 30 Οκτωβρίου.

Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά (Δευτέρα, Τρίτη, Παρασκευή και Σάββατο 9.00-21.00 και Τετάρτη, Πέμπτη και Κυριακή 9.00-14.30), ενώ την ημέρα των εγκαινίων θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 24.00, με ειδική ξενάγηση για το κοινό στις 22.00.

Επίσης, τη Τρίτη 2 Οκτωβρίου στον συνεδριακό χώρο του Ιδρύματος της Βουλής (Αμαλίας 22) θα εγκαινιαστεί από τον Πρόεδρο της Βουλής Νίκο Βούτση, η έκθεση με τίτλο: «… στενή κι' αδιάβατος, τραχεία η οδός…» Νίκος Πλουμπίδης (1902-1954).

Στόχος της έκθεσης είναι η ευσύνοπτη παρουσίαση της ζωής και της δράσης του Νίκου Πλουμπίδη, οι οποίες κάλυψαν το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, αναπτυσσόμενες σε ποικίλες και συχνά παράλληλες εκφάνσεις: αυτές του δασκάλου, του συνδικαλιστή, του αντιστασιακού, του ηγετικού στελέχους και καθοδηγητή της Αριστεράς, του παράνομου.

Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά από τις 10.00 έως τις 19.00 μέχρι και τις 13 Ιανουαρίου 2019.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας