Μισογυνισμός: από τον Τραμπ στον Ντουτέρτε και από το σινεμά στο ΔΝΤ

gynaikes-dikaiomata.jpg

8 Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας AP Photo/Nam Y. Huh

Από τους «αστεϊσμούς αποδυτηρίων» του Τραμπ για το πώς πρέπει να αρπάζεις τις γυναίκες από το αιδοίο, ώς τις διαταγές του Φιλιππινέζου ηγέτη Ντουτέρτε στους στρατιώτες του να πυροβολούν τις γυναίκες αντάρτισσες στο ίδιο σημείο, ο σύγχρονος φασισμός και η «εναλλακτική» Δεξιά έχουν βρει το στόχο τους: Τα γεννητικά όργανα των γυναικών.

Σ' αυτό το βάρβαρο πολιτικό περιβάλλον, οι επιλογές και οι πολιτικές που έχουν σχέση με την ταυτότητα φύλου επανέρχονται στο προσκήνιο. Δύο θέματα/ερωτήματα για τη φετινή Διεθνή Μέρα της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου: Πρώτον, το ότι η «εναλλακτική» Δεξιά στηρίζει το αφήγημα της σε θέματα ταυτότητας, θέματα που συχνά η Αριστερά προσπερνά ως δευτερεύοντα, και, δεύτερον, η διαπίστωση της σύγκλισης μεταξύ ατομικού, καθημερινού μισογυνισμού και των πολιτικών (και των θεσμών) που προωθούν την ανισότητα (και των γυναικών).

Κατ’ αρχήν, οι σημερινές κινητοποιήσεις με ταυτοτικό χαρακτήρα (στις οποίες συμμετέχουν άντρες και γυναίκες) έχουν διεθνή χαρακτηριστικά και ξεπερνούν τις πολιτικές ανησυχίες και τα αιτήματα μιας συγκεκριμένης ομάδας, παραδείγματος χάρη των γυναικών.

Για δεύτερη συνεχή χρονιά, τον Ιανουάριο του 2018 η Πορεία Γυναικών (Women’s March) συγκέντρωσε εκατοντάδες χιλιάδες πολιτών στην Αμερική, στο Λονδίνο, στο Βερολίνο, στο Μπουένος Άιρες, στο Σίδνεϊ και σε άλλες πόλεις, σε κοινή διαμαρτυρία, πρωτίστως κατά του Τραμπ και του ανοιχτού μισογυνισμού του και ως επισήμανση της συνεχόμενης ανισότητας μεταξύ των δυο φύλων.

Οι πατριαρχικές δομές, ένα σύστημα δηλαδή ιδεών και σχέσεων που αναπαράγει ανισότητα και μισογυνισμό, αλλά πάει και πιο πέρα από αυτά, έχουν βρει καινούργια, ζωτική, σημασία και αξία, στη ρητορική της «εναλλακτικής» Δεξιάς, μαζί με τον ανοιχτό ρατσισμό και την πολεμοχαρή ισλαμοφοβία και ξενοφοβία.

Το τρίπτυχο (μισογυνισμός, ρατσισμός, ισλαμοφοβία) δεν έχει επιλεγεί τυχαία. Έρευνες σε φασιστικές ομάδες, όπως η «English Defence League» (Αγγλική Ένωση Άμυνας), έχουν δείξει ότι η βία και το έγκλημα με στόχο τις προαναφερθείσες ομάδες είναι ένας τρόπος για να επιβεβαιωθεί ο ανδρισμός των μελών αυτών των ομάδων.

Να «ξανακερδίσουν» αυτά που «χάνουν», σε συνθήκες που βιώνουν ότι σαν «άντρες» δεν έχουν τον έλεγχο και την κυριαρχία της κατάστασης, είτε αυτό προέρχεται από παράγωγα ζητήματα της παγκοσμιοποίησης (πολυπολιτισμικότητα, λ.χ.) είτε από οικονομικές πολιτικές που οδηγούν στην κοινωνική περιθωριοποίησή τους και στην οικονομική ανέχεια.

Αν η «εναλλακτική» Δεξιά έχει καταφέρει κάτι, είναι να συνδέσει την αφήγησή της με αυτές τις αντιδραστικές ταυτοτικές εκφάνσεις (πολλές από τις οποίες προασπίζουν ανοιχτά τη βία κατά μειονοτικών ομάδων) και να τις νομιμοποιήσει πολιτικά.

Δυστυχώς, ένα κομμάτι της Αριστεράς δυσκολεύεται να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις. Ένα από τα εμπόδια είναι η παραδοσιακή μαρξιστική ανάλυση που θέλει να εντάσσει οποιοδήποτε αίτημα σε ένα ταξικό πλαίσιο.

Ο Έρικ Χόμπσμπαουμ, για παράδειγμα, αντιπαραθέτει τον οικουμενισμό της Αριστεράς που εκφράζεται στα κινήματα με ταξική βάση, με τις ταυτοτικές ομάδες (και τα παράγωγα επιμέρους κινήματα) που έχουν «περιορισμένη» ατζέντα. Δεν αποβλέπουν δηλαδή στη δικαιοσύνη και ισότητα για όλους.

Κατά την γνώμη μου, μόνο η αναγνώριση των ιδιαίτερων συνθηκών εκμετάλλευσης και απομόνωσης διαφορετικών ομάδων, όπως και η υποστήριξη των αιτημάτων τους, μπορούν να οδηγήσουν στις οικουμενικές αξίες που πρεσβεύει η Αριστερά (δεν μπορώ να δεχτώ αριστερό που δεν είναι φεμινιστής και αντιρατσιστής, π.χ.).

Όμως πέρα από το θεωρητικό σκέλος της συζήτησης, υπάρχει και το ιστορικό προηγούμενο. Αυτό μας θυμίζει πως κόμματα της Αριστεράς κατά το παρελθόν έχουν βρεθεί στο περιθώριο των πολιτικών εξελίξεων, τόσο την περίοδο του «Μάη του 68» όσο και στις πρόσφατες κινητοποιήσεις των «Αγανακτισμένων» τον Μάιο του 2011.

Ειδικά στην ελληνική πραγματικότητα (που εμμένει σε ξεπερασμένες πατριαρχικές αφηγήσεις και την ανυπαρξία ισχυρών πολύμορφων κινημάτων που θα θέσουν τέτοιες ξεπερασμένες απόψεις σε αμφισβήτηση), έχουμε το φαινόμενο κομμάτων του αριστερού χώρου που αντικρούουν με τον πιο συντηρητικό τρόπο αιτήματα που αφορούν το γυναικείο ζήτημα, τα δικαιώματα των LGBT κ.λπ.

Δυστυχώς, σε ατομικό επίπεδο αυτό είναι πιο διαδεδομένο και οι κοινοτοπίες περί «φυσικών» ρόλων των δυο φύλων διαιωνίζονται από άντρες και γυναίκες, ετερόφυλους και ομοφυλόφιλους, δεξιούς και αριστερούς.

Ποια είναι όμως η σχέση μεταξύ ατομικού και συλλογικού, ιδιωτικής και δημόσιας σφαίρας σε ό,τι αφορά τα ζητήματα φύλου; Εδώ θέλω να ξαναθυμίσω το παράδειγμα του Χολιγουντιανού σκανδάλου Χάρβεϊ Γουέινστεϊν, των ισχυρισμών περί σεξουαλικών κακοποιήσεων και της πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης που ακολούθησε τη δημοσιοποίηση του σκανδάλου.

Κατ' αρχήν, οι προσπάθειες συγκάλυψης των άνισων σχέσεων εξουσίας μεταξύ θύματος - θύτη που έκαναν δυνατό τον εκβιασμό από πλευράς θύτη είναι σοκαριστικές. Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκαν και γνωστές φεμινίστριες, όπως η Ζερμέν Γκριρ, με δηλώσεις για το πώς οι γυναίκες ηθοποιοί «ανοίγουν τα πόδια τους» για να πάρουν ένα ρόλο στις ταινίες του Γουέινστεϊν.

Ίσως οι δηλώσεις της συγκεκριμένη φεμινίστριας έγιναν για λόγους δημοσιότητας, ίσως πάλι γιατί η ίδια νιώθει αγανάκτηση όταν οι γυναίκες συμμετέχουν (από ανάγκη;) στο εξουσιαστικό, πατριαρχικό, παιχνίδι. Σε κάθε περίπτωση ήταν απαράδεκτες δηλώσεις που τελικά στοχοποιούν το θύμα.

Απαράδεκτες, όμως και σε τελική ανάλυση, ήταν και οι γνωστές δηλώσεις των Γαλλίδων ηθοποιών όπως η Κατρίν Ντενέβ και η Μπριζίτ Μπαρντό, δηλώσεις που θολώνουν ακόμα πιο πολύ τη διαφορά μεταξύ σεξουαλικής παρενόχλησης και «φλερτ».

Η πιο απλή απάντηση είναι ότι συνήθως στο φλερτ δεν υφίσταται άμεσος η έμμεσος εκβιασμός.

Αντί όμως να ανοίξουν μια συζήτηση για το νομικό πλαίσιο της σεξουαλικής παρενόχλησης, το οποίο θα προστατεύει τόσο τα θύματα όσο και τους υποτιθέμενους θύτες από αβάσιμες καταγγελίες, οι συγκεκριμένες ηθοποιοί προτιμούν να αξιολογούν ως σημαντικότερο τον κίνδυνο της «πολιτικής ορθότητας», και έτσι, ίσως άθελά τους, καταλήγουν να ενισχύουν το αντιδραστικό πατριαρχικό αφήγημα της «εναλλακτικής» Δεξιάς.

Υπάρχει όμως και ένα πιο σημαντικό θέμα στη σχέση μεταξύ προσωπικού και συλλογικού: Βιομηχανίες ή θεσμοί που ανέχονται πατριαρχικές «αξίες» σε ατομικό επίπεδο προωθούν ταυτόχρονα ένα «αρσενικό» αυταρχικό πρότυπο εξουσίας, ενώ παράλληλα σερβίρουν ανάλογα αυταρχικά προϊόντα και πολιτικές.

Για την περίπτωση της κινηματογραφικής βιομηχανίας, δεν είναι καν ενδιαφέρον να μιλήσει κανείς για το πώς τα προϊόντα τους, άλλοτε ρητά άλλοτε όχι, επικυρώνουν πατριαρχικές αφηγήσεις και αναπαράγουν πρότυπα καταπίεσης.

Περισσότερο ενδιαφέρον έχει, κατά την άποψή μου, ωστόσο, το παράδειγμα της Αμερικανίδας φεμινίστριας Σίνθια Ένλοι με αφορμή τα σεξουαλικά σκάνδαλα του Στρος-Καν, πρώην γενικού διευθυντή του ΔΝΤ. Το επιχείρημα της συγγραφέως είναι ότι Οργανισμοί που αποδέχονται ή ανέχονται υποβαθμίζοντας μισογυνικές συμπεριφορές είναι ταυτόχρονα και οι θεσμοί που υιοθετούν και προάγουν πολιτικές που αυξάνουν την κοινωνική και οικονομική ανισότητα, διεθνώς - καθώς είναι γνωστό, ότι οι διορθωτικές προσαρμογές, τα μνημόνια οικονομικής διάσωσης, του ΔΝΤ, έχουν επιδεινώσει(δυσανάλογα)τη θέση των γυναικών των χωρών στις οποίες εφαρμόστηκαν.

* Επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών και Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Ανατολικής Αγγλίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας