Η χειμερινή άνοιξη του παιδικού βιβλίου

Με το παρόν ένθετο ολοκληρώνουμε το τρίπτυχο αφιέρωμα του «Ανοιχτού Βιβλίου» στα βιβλία της χρονιάς. Μια επισκόπηση, που άρχισε στις 15 Δεκεμβρίου (με τις ενότητες Φιλοσοφία, Ιστορία, Ιδέες, Μελέτη-Δοκίμιο) και συνεχίστηκε στις 22 Δεκεμβρίου (με τις ενότητες Ελληνική πεζογραφία, Ξένη πεζογραφία, Ελληνική ποίηση). Ενας απολογισμός που ενεργοποίησε πολλούς συνεργάτες του βιβλιοφιλικού μας ενθέτου, ώστε να σας παρουσιάσουμε ένα ψηφιδωτό προτάσεων και επισημάνσεων από τίτλους του 2018.

Σήμερα η Ελένη Σβορώνου (συγγραφέας και κριτικός παιδικής λογοτεχνίας, αλλά και δασκάλα δημιουργικής γραφής για παιδική και νεανική γραφή) παρουσιάζει την ενότητα Παιδικό Βιβλίο και ο Δημήτρης Φιλιππίδης (αρχιτέκτονας και πανεπιστημιακός) την ενότητα Αρχιτεκτονική.

Σήμερα, όμως, χαιρόμαστε ιδιαίτερα που αποχαιρετούμε τη φετινή βιβλιογραφική χρονιά με ένα ανέκδοτο πρωτοχρονιάτικο διήγημα της Μάρως Δούκα, που έγραψε αποκλειστικά για τους αναγνώστες μας. 

Μια παιγνιώδης ιστορία της σπουδαίας συγγραφέως, ενδοκειμενικής πνοής και ειρωνικής διάθεσης. Μια αλλόκοτη, συγκινητική, παραμυθητική, σχεδόν αυτοπαρηγορητική εκδοχή της γραφής, όταν αυτή επιχειρεί να ανακαλέσει το γιορτινό αίσθημα, να ψηλαφίσει το εορταστικό πρόσωπο, τη στιγμή που η ίδια βρίσκεται βυθισμένη στη ρευστότητα και στη μεταιχμιακότητα των καιρών.

Εκ μέρους όλων των συνεργατών του «Ανοιχτού Βιβλίου» σάς ευχόμαστε Καλή Χρονιά, προσδοκώντας για το 2019 απαιτητικά βιβλία, εύρωστους εκδοτικούς οίκους και γεμάτα βιβλιοπωλεία.

Μ. ΦΑΪΣ

---------------------

Αν και καταχείµωνο, το παιδικό βιβλίο φέρνει την άνοιξη! Μια ακόµη χρονιά έκλεισε µε πολλούς και καλούς νέους τίτλους, από την ελληνική και ξένη λογοτεχνία, ώστε η επιλογή των «καλύτερων» να είναι αναγκαστικά µια άσκηση για δυνατούς λύτες. Συγγραφείς και εικονογράφοι προσφέρουν υψηλού επιπέδου αισθητικές εµπειρίες στα µικρά παιδιά. Βιβλία που συνοµιλούν µε πλήθος τρόπους µε τα ηλεκτρονικά µέσα, ιστορίες για γυναίκες που άλλαξαν τον κόσµο, βιογραφίες, µυθολογίες, διασκευές κλασικών, κοινωνικές ιστορίες και βιβλία φαντασίας, τα πάντα µπορεί να βρει κανείς στην καλύτερη, µέτρια αλλά και κακή εκδοχή τους.

Δεν υπάρχει παιδί προσχολικής ηλικίας που δεν απέκτησε κάποτε έναν αρκούδο. Εµπνευσµένο από τα εκθέµατα του Μουσείου Παιχνιδιών είναι το βιβλίο των Ε. Γερουλάνου-Ι. Σαµαρτζή, «Eνας αρκούδος µια φορά» (Μουσείο Μπενάκη-Πατάκης).  Είναι η οθόνη εχθρός του βιβλίου στη ζωή ενός παιδιού; Οχι, ιδίως όταν τα δυο µέσα συµµαχούν για να διευρύνουν την αναγνωστική εµπειρία. Η σειρά «Βιβλία που ζωντανεύουν (π.χ. Μ. Le Huche, µτφρ. Ε. Μπακογεωργίου, «Σκοτάδι σκοταδάκι µου», Πατάκης) κάνει ακριβώς αυτό. Ο αναγνώστης τοποθετεί το tablet ή το smartphone πάνω από τις σελίδες του βιβλίου και τις βλέπει ζωντανεύουν.

Το τελευταίο βιβλίο του Ο. Jeffers, «Βρισκόµαστε εδώ. Σηµειώσεις για τη ζωή στον πλανήτη Γη» (µτφρ. Φ. Μανδηλαράς, Ικαρος) είναι ένα εικαστικό ποίηµα. Ο Jeffers το έγραψε µε αφορµή τη γέννηση του γιου του και κάνει την ανατροπή. Το νεογέννητο δεν είναι το κέντρο του κόσµου. Είναι µία ψηφίδα στο θαυµαστό µωσαϊκό ζωής που είναι ο γαλάζιος πλανήτης µας. Ενας ύµνος στη ζωή, στο άτοµο και στην ανθρωπότητα. Κάθε εικόνα και µία πυξίδα στον κόσµο.

Με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο υµνεί τη φύση και µαγεύει τα παιδιά µε τα χρώµατά τους ο E. Carle, «Μια πυγολαµπίδα πολύ µόνη» (µτφρ. Ε.Δουκάκη, Καλειδοσκόπιο).

Ο Βασίλης Κάργας στο «Η παράξενη παρέα του Ορφέα» (εικ. Ρ.Κ., Λιβάνης) µε το δραστικά στιχουργηµένο κείµενο του εξοικειώνει τους µικρούς αναγνώστες µε τα ζώα της ελληνικής κι όχι µόνο πανίδας.

Από την παιδική βιβλιοθήκη όµως δε λείπουν ποτέ και οι ιστορίες καληνύχτας: Κ. Crowther, «Μικρές νυχτερινές ιστορίες» (µτφρ. Ξ. Καλογεροπούλου, Μάρτης), ενώ για το ξύπνηµα στην πόλη, ένα βιβλιο-παιχνίδι για το αστικό οικοσύστηµα: Ν. Μπαλίσεβιτς «Η πόλη ξεδιπλώνεται» (µτφρ. Ε. Μπακογεωργίου, Πατάκης).

Για το παιδί της πρώτης σχολικής ηλικίας, που αρχίζει να αναρωτιέται τι θα γίνει όταν µεγαλώσει, το βιβλίο της Ρ. Παππά, «Oταν µεγαλώσω», Νεφέλη, έχει τις απαντήσεις. Τα κορίτσια, πάλι, οφείλουν πλέον να στοχεύουν ψηλά και να έχουν πρότυπα σπουδαίες γυναίκες, όπως αυτές που συστήνει η Mª Isabel Sánchez Vergara, στη σειρά «Μικρά κορίτσια µε µεγάλες ιδέες», «Μαρία Κιουρί, Αγκάθα Κρίστι, Κοκό Σανέλ» (µτφρ. Κ.Ελαιοτριβιάρη, Παπαδόπουλος).

Από τον κίνδυνο της σεξουαλικής κακοποίησης µιλάει µε ευφάνταστο τρόπο το βιβλίο του Μ. Τσίτα «Και βγάζω το καπέλο µου» (εικ. Ν. Σταµατιάδη, Κόκκινη Κλωστή). Το µήνυµα των Χριστουγέννων πάντα είναι επίκαιρο. Η Α. Δαρλάση µε «Το ωραιότερο χριστουγεννιάτικο στολίδι» (εικ. Αλ. Οθωναίου, Μεταίχµιο), µας µεταφέρει σε ένα διάλειµµα εκεχειρίας κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πολέµου, ενώ ο Tζ. Λένον χρόνια τώρα στέλνει µήνυµα ειρήνης (Τζ. Λένον, «Imagine», µτφρ. Φ. Δεληβοριάς, εικ. Ζ. Ζουλιέν, Μίνωας).  Με λοξή µατιά όµως βλέπει τα Χριστούγεννα ο πολυαγαπηµένος κακός των εορτών, δηµιούργηµα και alter ego του Dr. Seuss, «Γκριντς, ο κατεργάρης των Χριστουγέννων» (µτφρ. Φ. Μανδηλαράς, Ψυχογιός). Αν και πρωτοεκδόθηκε το 1957, αντέχει στον χρόνο.

Ενα βιβλίο της Ρεµπέκα Ντοτρεµέρ είναι ένα εικαστικό γεγονός στον χώρο του παιδικού εικονογραφηµένου βιβλίου. Μόνο που τα βιβλία της δεν είναι ακριβώς παιδικά. Οι εικόνες της, πολυεπίπεδες, ατµοσφαιρικές, αινιγµατικές, απευθύνονται σε µικρούς και µεγάλους. Στο τελευταίο της βιβλίο «Οι πλούσιες ώρες του Ζακοµίνιους Γκένσµπορο» (µτφ. Μ. Ταυρή, Μεταίχιµιο) η δηµιουργός υπογράφει και το κείµενο. Το αποτέλεσµα είναι µια ελεγεία για τη ζωή, µια γλυκόπικρη περιπέτεια ενός κούνελου που δεν έχει τίποτα το ηρωικό να αφηγηθεί. Κι όµως, όπως λέει, άξιζε τον κόπο! Κάποιες από τις εικόνες του βιβλίου παραπέµπουν σε  σκηνές από την παγκόσµια ιστορία.

Για τις µεσαίες ηλικίες, οι W. Grajkowski και P. Socha, µας λένε τα πάντα για τις «Μέλισσες» (µτφρ. Μ.Ψύχαλου, Μικρή Σελήνη), σε µια έκδοση που ήδη αγαπήθηκε πολύ. Ο Κ. Ετζ στο Οι άπειρες ζωές της Μέιζι Ντέι (µτφρ. Α. Δαρλάση, Μεταίχµιο), εισάγει τα παιδιά στον κόσµο της κβαντικής Φυσικής.

Ενα σηµαντικό κενό στις γνώσεις µας για την Επταετία καλύπτει η Μ. Ντεκάστρο µε το «2.651 ηµέρες δικτατορίας» (εικ. Β. Παπαγεωργίου, Μεταίχµιο), ενώ ο Γ.Χατζόπουλος µας µεταφέρει στα 1828 και στην εποχή που οι πειρατές λυµαίνονταν το Αιγαίο µε το «Νι Πι, ο τελευταίος πειρατής του Αιγαίου» (Πατάκης).

Για τη µνήµη, την παρουσία µετά την φυσική απουσία του προσώπου και την αγάπη, µιλάει η πρόωρα χαµένη Φ. Φραγκούλη «Το πίσω µπαλκόνι» (εικ. Ε.Τσακνιά, Πατάκης). Για τη µνήµη µιλάει και η Ι. Μπαµπέτα στο «Παραµύθι µε καρπούζι» (εικ. Ν.Σταµατιάδη, Μεταίχµιο).

Η περιπέτεια της Ε. Ανδρεάδη «Ο Τζάστιν Γκρέη και οι φύλακες της Γης» (Μεταίχµιο) ανανεώνει το γνωστό µοτίβο των παιδιών που αγωνίζονται για το περιβάλλον φτιάχνοντας µια αληθινή περιπέτεια για την κλιµατική αλλαγή µε σασπένς, καλοδουλεµένη πλοκή και ολοκληρωµένους χαρακτήρες.

Στην εφηβική και νεανική λογοτεχνία ο Β.Παπαθεοδώρου συνθέτει µια πολυφωνική αφήγηση µε αφορµή την εξαφάνιση µιας εικοσάχρονης κοπέλας στη «Νύχτα που έσβησαν τ’ αστέρια» (Καστανιώτης).

Δυο έφηβοι, µε πολλές ιδιαιτερότητες, αφηγούνται τα πάθη τους στο βιβλίο της Τζ. Νίβερ «Oλος ο κόσµος στα χέρια σου», (µτφρ. Στ. Κάσδαγλη, Πατάκης), συνεπαίρνουν τον αναγνώστη και εµπνέουν αισιοδοξία και πίστη στον εαυτό.

Δυο δεκαπεντάχρονες ηρωίδες αφηγούνται τις προκλήσεις της εφηβικής ζωής και ασκούν κριτική στην κοινωνία, αντίστοιχα,  στο πρώτο βιβλίο της Μ. Παναγιωτελίδου, «Μια τηγανιά πατάτες», (Καστανιώτης) και στην περιπέτεια της Μ.Καράνθα «Λόγια δηλητήριο» (µτφρ. Β. Κνήτου, Κέδρος).

Σε ξεχωριστή κατηγορία, τέλος, ανήκει το βιβλίο του Ρ. Κόρµιερ, πρωτοπόρου της νεανικής λογοτεχνίας «Μετά τον πρώτο θάνατο» (µτφρ. Κ. Κοντολέων, Ψυχογιός). Είναι µια ανατοµία της τροµοκρατίας που ξεπερνά τα σύνορα της εφηβικής λογοτεχνίας.

 
Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Μισέλ Φάις
 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας