Η Ελλάδα με τη θηλιά των τοκογλύφων από το 1821

ta_daneia_pros_tin_ellada_ploutismos.jpg

Γελoιογραφία της εποχής- Τα δάνεια προς την Ελλάδα εύκολος πλουτισμός για τους ξένους Γελoιογραφία της εποχής- Τα δάνεια προς την Ελλάδα εύκολος πλουτισμός για τους ξένους

«Η ιστορία της δημόσιας οικονομίας του νεώτερου ελληνικού κράτους είναι εν πολλοίς η ιστορία του δημοσίου αυτού χρέους», έχει γράψει πριν από έναν -και πάνω- αιώνα ο μεγαλύτερος μελετητής της ιστορίας των δημοσίων οικονομικών της Ελλάδας Ανδρέας Ανδρεάδης.

Αυτό είναι μεγάλη αλήθεια, η οποία δεν έπαψε ποτέ να ισχύει μέχρι τις μέρες μας.

Εξίσου αλήθεια είναι ότι στη νεότερη και σύγχρονη ελληνική Ιστορία οι δανειστές στράγγισαν τη χώρα, της συμπεριφέρθηκαν σε όλες τις περιπτώσεις ως κλέφτες και τοκογλύφοι και ουδέποτε ενδιαφέρθηκαν για κάτι περισσότερο.

Η Ελλάδα ήταν γι’ αυτούς μια ευκαιρία εύκολου πλουτισμού, ενώ τα δάνεια και το χρέος για την Ελλάδα ήταν πάντοτε μια θηλιά περασμένη στον λαιμό του λαού της.

Οι απόπειρες δανεισμού της Επανάστασης του 1821

Η νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα είναι ταυτισμένη με τα εξωτερικά δάνεια και το χρέος.

Αυτό ξεκίνησε από τις πρώτες ημέρες της Επανάστασης του ’21, από πραγματική ανάγκη, καθώς κανένας πόλεμος στην Ιστορία δεν έγινε χωρίς να διασφαλιστεί μια αναγκαία χρηματοδότηση.

Οταν μιλάμε για τα δάνεια της Επανάστασης του 1821, συνήθως αναφερόμαστε στα επονομαζόμενα «δάνεια τη ανεξαρτησίας» του 1824 και 1825, αλλά μας διαφεύγει αυτό που προηγήθηκε.

Ηδη από τους πρώτους μήνες της Επανάστασης του ’21, οι επικεφαλής της άρχισαν να σκέπτονται το ζήτημα της σύναψης εξωτερικών δανείων.

1. Στις 23 Νοεμβρίου του 1821, ο Αρειος Πάγος της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, δηλαδή το κυβερνητικό όργανο που αποτελούνταν από αντιπροσώπους της Ρούμελης, της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας, με απόφασή του εξουσιοδότησε τον αξιωματικό βαρόνο Θεοχάρη Κεφαλά και τον Χρονία Δροσινό, που ήταν μέλος της εθνικής τότε Βουλής, να συνάψουν δάνειο 150.000 φιορινίων Αυγούστης (νόμισμα της Φλωρεντίας) στο όνομα και σε βάρος της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος. Η προσπάθεια αυτή απέβη άκαρπος.

2. Το 1823 η ελληνική κυβέρνηση επιχείρησε να συνάψει συμμαχία με το τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών μέσω του Γάλλου φιλέλληνα πλοιάρχου Φίλιππου Ζουρντέν. Στις 18 Ιουλίου του 1823 υπεγράφη συνθήκη συμμαχίας μεταξύ των Ιωαννιτών Ιπποτών και του Φ. Ζουρντέν για λογαριασμό της επαναστατημένης Ελλάδας. Η συνθήκη αυτή στη συνέχεια ακυρώθηκε, αλλά προέβλεπε την αναγνώριση της κυριαρχίας του τάγματος στα νησιά Ρόδος, Κάρπαθος και Αστυπάλαια, ενώ οι Ιωαννίτες Ιππότες θα εξασφάλιζαν, για το επαναστατημένο έθνος, δάνειο δέκα εκατομμυρίων φράγκων με εγγύηση τα τρία αυτά νησιά, τη Σύρο και τις Οινούσσες. Από το δάνειο αυτό θα παραχωρούνταν στην Ελλάδα τέσσερα εκατομμύρια φράγκα τη στιγμή που η ελληνική πλευρά θα εκστράτευε για την κατάληψη αυτών των νησιών και εν μέρει από τη στιγμή που θα ήταν σε θέση να παραδώσει αυτά τα νησιά στην κυριαρχία του τάγματος των Ιπποτών.

3. Την ίδια εποχή, μετέβησαν στην Ιταλία, ως εκπρόσωποι της ελληνικής κυβέρνησης, οι Παλαιών Πατρών Γερμανός και Γεώργιος Μαυρομιχάλης με σκοπό να διαπραγματευτούν -χωρίς τελικά επιτυχία- δάνειο ύψους ενός εκατομμυρίου ταλήρων.

Ολες οι προαναφερόμενες προσπάθειες οδηγήθηκαν σε ναυάγιο γιατί -πέραν των άλλων- δεν υπήρχε σταθερό ελληνικό κράτος που να μπορεί να διαπραγματευτεί με τον ξένο παράγοντα, εξαιτίας των ανταγωνιστικών συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων που δεν είχαν καμία διάθεση να χρηματοδοτήσουν έναν αγώνα αν δεν ήταν σίγουρες ότι το τελικό αποτέλεσμα θα τους συνέφερε και, φυσικά, εξαιτίας των μεσαζόντων που, όπως σημειώνουν όλοι οι ιστορικοί, κατά κανόνα ήταν τυχοδιώκτες και κερδοσκόποι.

Το πρώτο δάνειο, με εγγύηση όλη την εθνική περιουσία

Το πλιάτσικο αρχίζει

«Η Ελλάς ευγνωμονούσα (1858). Εργο του Θεόδωρου Βρυζάκη»
Το πρώτο δάνειο το διαπραγματεύτηκαν οι Ελληνες απεσταλμένοι Ιωάννης Ορλάνδος και Ανδρέας Λουριώτης σε συνεργασία με το φιλελληνικό κομιτάτο του Λονδίνου.

Η συνομολόγηση του δανείου έγινε επίσημα στις 21 Φεβρουάριου 1824 με τον τραπεζιτικό οίκο Lougham (Λόγκχαμ) στο ύψος των 800.000 λιρών στερλινών.

Η τιμή έκδοσης του δανείου ήταν στο 59%. Οποιος δηλαδή έδινε 59 λίρες έπαιρνε μετοχή 100 λιρών.

Ετσι, το πραγματικό ποσό του δανείου διαμορφώθηκε στις 472.000 λίρες στερλίνες.

Ο ετήσιος τόκος πάνω στην ονομαστική αξία του δανείου, δηλαδή πάνω στις 800.000 λίρες στερλίνες, ήταν 5%.

Επίσης, είχε οριστεί χρεολύσιο 8.000 λιρών, δηλαδή το 1% του ονομαστικού δανείου ετησίως, για πληρωμή των τόκων, το οποίο ελεγχόταν από Αγγλους επιτρόπους.

Το δάνειο θα ίσχυε αναδρομικά από 1ης Ιανουαρίου 1824 και θα ήταν πληρωτέο στο Λονδίνο κατά εξαμηνία και χωρίς έξοδα. Η διάρκεια απόσβεσής του ορίστηκε στα 36 χρόνια.

Για την έκδοση του δανείου μπήκε εγγύηση όλη η ελληνική εθνική περιουσία. Το νόμισμα του δανείου αποφασίστηκε να είναι στο μεγαλύτερο μέρος του σε αγγλικές λίρες και το υπόλοιπο σε ισπανικά δίστηλα.

Αν και θεωρητικά το ενεργητικό μέρος του δανείου -αυτό δηλαδή που θα εισέπραττε η ελληνική διοίκηση- ήταν 472.000 λίρες, στα ελληνικά ταμεία έφτασαν 298.726 λίρες στερλίνες σε ρευστό και 10.063 λίρες στερλίνες σε εφόδια.

Τι έγιναν τα υπόλοιπα;

◾ Για μεσιτείες δόθηκαν 25.746 λίρες

◾ Για τόκους δύο χρόνων κρατήθηκαν προκαταβολικά 80.000 λίρες

◾ Για χρεολύσια 16.000 λίρες.

◾ Απέμειναν 41.465 λίρες, που σπαταλήθηκαν με τον πιο ασυνείδητο τρόπο. Π.χ. οι Ελληνες διαπραγματευτές του δανείου Ιωάννης Ορλάνδος και Ανδρέας Λουριώτης πήραν, για προσωπικά τους έξοδα, το μυθώδες για εκείνο τον καιρό ποσό των 5.046 λιρών.

Η κλοπή μέσω των εξοπλισμών

Η φρεγάτα «Ελλάς» Από τις δύο μεγάλες φρεγάτες που παραγγέλθηκαν στις ΗΠΑ μόνον η φρεγάτα «Ελλάς» τον Νοέμβριο του 1826 κατέπλευσε στο Ναύπλιο |

Ας δούμε τι έγινε με τη ναυπήγηση ατμόπλοιων στα αγγλικά ναυπηγεία και φρεγατών στα αμερικανικά.

◾ Από τα έξι ατμοκίνητα πλοία που παραγγέλθηκαν σε Αγγλο ναυπηγό -του οποίου, σημειωτέον, πελάτης ήταν και ο Ιμπραήμ-, μόνο τρία με τα ονόματα «Καρτερία», «Επιχείρηση» και «Ερμής» έφτασαν στην Ελλάδα, μετά παρέλευση αρκετού χρόνου, έτσι που μόνον η αποστολή της «Καρτερίας» έκανε αισθητή την παρουσία της στον Αγώνα.

Το τέταρτο κάηκε στον Τάμεση κατά τη διάρκεια των δοκιμών και τα άλλα δύο σάπισαν στα ναυπηγεία.

◾ Από τις δύο μεγάλες φρεγάτες που παραγγέλθηκαν στις ΗΠΑ, λόγω της καθαρά γκανγκστερικής τακτικής του εμπορικού οίκου που είχε αναλάβει την παραγγελία της κατασκευής, κατορθώθηκε τελικά -και μάλιστα με την επέμβαση του τότε Αμερικανού προέδρου Ανταμς- να αποσταλεί μόνο η μία, αφού προηγουμένως πουλήθηκε η άλλη για εξαγορά της πρώτης! Ετσι τον Νοέμβριο του 1826 κατέπλευσε στο Ναύπλιο η φρεγάτα «Ελλάς».

Χοντρικά, σε είδος και σε χρήμα, από το δεύτερο δάνειο υπολογίζεται ότι έφτασαν στην Ελλάδα 232.558 λίρες στερλίνες.

Δηλαδή πολύ μικρότερο ποσό από εκείνο που έλαβε η χώρα κατά το πρώτο δάνειο, αν και το δεύτερο είχε συναφθεί σε υπερδιπλάσιο ύψος!

Μέλος της
ΕΝΕΔ