Η δήλωση τον βασάνιζε ώς τον θάνατο

aris_velouxiotis_babis_klaras.jpg

Aρης Βελουχιώτης, Μπάμπης Κλάρας Ο Αρης μιλάει με αντάρτες- Δίπλα του ο αδελφός του Μπάμπης Κλάρας | Φωτ.: Σπύρος Μελετζής

Ενα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα στη διαδρομή του Θανάση Κλάρα είναι η δήλωση μετανοίας που υπέγραψε στη διάρκεια της μεταξικής δικτατορίας. Για την ακρίβεια, οι δηλώσεις είναι δύο.

Η αρχική που υπεγράφη στις 8 Ιουνίου του 1939 και η συμπληρωματική της 27ης Ιουνίου του ιδίου έτους.

Η υπογραφή συμπληρωματικής δήλωσης, με την οποία ο Θανάσης Κλάρας αποκήρυξε με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο τον κομμουνισμό, του επιβλήθηκε, καθώς η πρώτη δήλωσή του κρίθηκε από τον Μανιαδάκη μη ικανοποιητική.

Εχει υποστηριχθεί πως ο Κλάρας έκανε δήλωση ύστερα από εντολή του Ν. Ζαχαριάδη, ο οποίος, δήθεν, του ανέθεσε την αποστολή να βγει από τη φυλακή και να βοηθήσει στο ξεκαθάρισμα του παράνομου μηχανισμού του κόμματος από τους χαφιέδες.

Ενας τέτοιος ισχυρισμός όμως δεν αποδεικνύεται από πουθενά και φυσικά ελάχιστους πείθει.

Ο Μπάμπης Κλάρας τον επικαλείται εντελώς χλιαρά (Μπ. Κλάρας: «Ο αδελφός μου ο Αρης», εκδόσεις Δωρικός, σελ. 111-114). Ο Π. Λαγδάς τον απορρίπτει και το ίδιο κάνει και ο Δ. Χαριτόπουλος, ο οποίος μιλάει για μυθολογία (Π. Λαγδά: «Αρης Βελουχιώτης, ο πρώτος του αγώνα», εκδόσεις Κυψέλη, τόμος Α’, σελ. 392-401 και Δ. Χαριτόπουλος: «Αρης, ο αρχηγός των ατάκτων», εκδόσεις Εξάντας, τόμος Α’, σελ. 64).

Η πραγματικότητα για τη δήλωση του Κλάρα βρίσκεται στα όσα γράφει η Μαρία Καραγιώργη στον δεύτερο τόμο των αναμνήσεών της, όπου μεταξύ άλλων σημειώνει:

«Του Κλάρα έγινε μεταγωγή στην Κέρκυρα. Σε λίγο υπέγραψε δήλωση, βγήκε. Γιατί υπέγραψε δήλωση; Και τα βασανιστήρια τα άντεχε και τη φυλακή και όλα. Ούτε αδύναμος ήταν, ούτε δειλός, ούτε τίποτε από όλα αυτά. Από τους εκατοντάδες αγωνιστές που πέρασαν από το φρούριο της Κέρκυρας, μονάδες την άντεξαν εκείνη την απομόνωση. Είδα αρκετούς που βγήκαν από κει με δήλωση. Ανώτατα στελέχη, πιστοί κομμουνιστές μέχρι θανάτου (Σκλάβαινας, Σιδερίδης, Τσουρτούλης, ντουφεκίστηκαν αργότερα από τους Γερμανούς).

»Σκυμμένο κεφάλι, καμία δικαιολογία, λέξη δεν έβγαινε από το στόμα τους, παρά μόνο ‘‘δεν αντέχονταν’’ και τα δάκρυα να τρέχουν από τα μάτια τους…

»Για τον Αρη δεν ίσχυσε τίποτε απ’ όλα αυτά. Οι λόγοι που υπέγραψε δήλωση το 1939 ήταν καθαρά προσωπικοί, τους οποίους η ηγεσία γνώριζε πολύ καλά. Καμιά υποψία για προδοσία.

»Γι’ αυτό άλλωστε το 1941 το κόμμα τον εμπιστεύτηκε και του ανέθεσε τη διερευνητική αποστολή για το αντάρτικο. Είναι όμως απόλυτο μύθευμα και σημερινό εφεύρημα ότι ο Αρης πήρε εντολή από τον Ζαχαριάδη να κάνει δήλωση για να ανασυγκροτήσει το κόμμα έξω και όλη αυτή η φιλολογία.

»Οταν ο Αρης έκανε τη δήλωση, το κόμμα έξω είχε νόμιμη ηγεσία και νόμιμα εκλεγμένο Πολιτικό Γραφείο (όλοι εκλεγμένοι από το 6ο Συνέδριο, Σιάντος, Πλουμπίδης, Σκαφίδας κ.λπ.).

»Η Ασφάλεια του Μανιαδάκη πήρε στα χέρια της το Κόμμα μετά τη σύλληψη των τελευταίων εκλεγμένων -Σιάντου, Σκαφίδα- το Νοέμβριο του 1939» (Μαρία Καραγιώργη: «Από μια σπίθα ξεκίνησε…», εκδόσεις Προσκήνιο, σελ. 216-218).

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί πως, παρά το γεγονός ότι το καθεστώς της 4ης Αυγούστου -με τον τρόπο που χειρίστηκε το ζήτημα των δηλώσεων μετανοίας- επιχείρησε να συντρίψει ηθικά και πολιτικά τον Θανάση Κλάρα (μια τακτική την οποία ακολουθούσε με όλα σχεδόν τα στελέχη του ΚΚΕ), εκείνος κατάφερε πολύ γρήγορα να σταθεί στα πόδια του και στη συνέχεια να γίνει ο πρωτοπόρος της ένοπλης Εθνικής Αντίστασης και ο δημιουργός του ΕΛΑΣ.

Τέτοιο σθένος ανθρώπου δύσκολα απαντιέται στην ιστορία.

Η πρώτη δήλωση μετανοίας

«ΔΗΛΩΣΙΣ 

Μετανοίας του κομμουνιστού Κλάρα Αθανασίου του Δημητρίου, γεννηθέντος και κατοικούντος εν Λαμία, ετών 34, επάγγελμα Δημοσιογράφος, και ήδη κρατουμένου εν ταις Εγκληματικαίς Φυλακαίς Κερκύρας προς έκτισιν διαφόρων ποινών φυλακίσεως επί παραβάσει του Αναγκ. Νόμου 1075/1938 κ.λπ.

Διά την επικράτησιν των κομμουνιστικών αρχών ειργάσθην συνεχώς και μετά δραστηριότητος από τας αρχάς του 1926. Αρχικώς ως απλούν μέλος της κομμουνιστικής νεολαίας της γενετείρας μου πόλεως Λαμίας και κατόπιν ως καθοδηγητής της. Τον Δεκέμβριον τον 1927 ενεγράφην και εις το κομμουνιστικόν κόμμα και ειργαζόμην εις αμφοτέρους τους οργανισμούς. Τον Απρίλιον τον 1928 κατήλθα εις Αθήνας, ένθα και ειργάσθην, υπό την αυτήν ως ανωτέρω ιδιότητα, μέχρι του τέλους τον 1929. Τον Ιανουάριον του 1930 προσελήφθην εις την υπηρεσίαν της συντάξεως του Ριζοσπάστου, εις ην υπηρεσίαν και παρέμεινα, ως απλούν μέλος του κόμματος -διότι είχον αποσπασθή οριστικώς από τον τομέα των νέων- μέχρι και του Νοεμβρίου του 1931. Εκτοτε καταζητούμενος διαρκώς από τας καταδιωκτικάς αρχάς, εχρησιμοποιούμην ως Γραμματεύς ή βοηθητικόν στέλεχος διαφόρων περιφερειακών κομματικών οργανώσεων.

Ηδη, αναγνωρίζων ότι καθ’ όλον αυτό το, οπωσδήποτε, σοβαρόν χρονικόν διάστημα, ευρισκόμην επί εσφαλμένης οδού, μετανοώ ειλικρινώς, αποβάλλω τας μέχρι της χθες αντιλήψεις μου και δηλώ ότι εις το εξής παραμένω μακράν πάσης, είτε ανατρεπτικής, είτε άλλης, πολιτικής κινήσεως, θα εργασθώ, ως φιλήσυχος και νομοταγής πολίτης, υπέρ των αποκλειστικώς ατομικών και της πατρικής μου οικογένειας συμφερόντων.

Η παρούσα συνετάγη εν τω καταστήματι των Εγκληματικών Φυλακών Κερκύρας και ενώπιον του Διευθυντού τούτων κ. Ευαγγέλου Κρίτσα και αρχιφύλακος αυτών Ευαγγέλου Βασιλάτου, σήμερον την 8ην του μηνός Ιουνίου του έτους 1939.»

Ο Διευθυντής (υπογραφή)

Ο Αρχιφύλαξ (υπογραφή)

Ο Δηλών (υπογραφή)

 

Δεν κρίνεται ικανοποιητική…

«Εν Αθήναις τη 21η Ιουνίου 1939

ΥΦΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Διεύθυνσις Εθνικής Ασφαλείας

Γραφείον Ε’

Προς την Διεύθυνσιν Εγκληματικών Φυλακών

ΚΕΡΚΥΡΑΝ

‘‘Δήλωσις μετανοίας κομμουνιστού Κλάρα Αθανασίου του Δημητρίου’’

Κατόπιν της υπ’ αριθ. 4690/9-6-1936 υμετέρας αναφοράς δι’ ης μας υπεβλήθη δήλωσις μετανοίας του κομμουνιστού Κλάρα Αθανασίου, ανακοινούμεν υμίν, ότι το Υφυπουργείον δεν κρίνει ικανοποιητικήν την απλήν δήλωσιν μετανοίας του στελέχους τούτου, απαιτεί δε παρά τούτου, ίνα συμπληρωματικώς αποκηρύξη τον κομμουνισμόν ως καταστρεπτικόν και ολέθριον Πολιτικόν σύστημα, διά την Ελληνικήν πραγματικότητα.

Την συμπληρωματικήν ταύτην δήλωσιν θέλετω υποβάλλειν ημίν διά την ενέργειαν των ενδεδειγμένων διατυπώσεων προς απόλυσίν του.

Ο Υφυπουργός

Κ. Μανιαδάκης»

 

Η συμπληρωματική δήλωση μετανοίας

«Συμπληρωματική δήλωση του καταδίκου Κλάρα Αθανασίου του Δημητρίου

Συμπληρώνων την υποβληθείσαν δήλωσιν μετανοίας μου, δηλώ ότι αποκηρύσσω τον κομμουνισμόν ως σύστημα ολέθριον διά την Ελληνικήν πραγματικότητα και διαλυτικόν των μεγάλων ηθικών εννοιών, Πατρίδος, Θρησκείας και Οικογένειας, υπόσχομαι δε ότι θέλω ζήσει του λοιπού νομιμοφρόνως, μακράν πάσης ανατρεπτικής κινήσεως οπωσδήποτε στρεφομένης κατά του εθνικού ημών Κράτους.

Η παρούσα συνετάγη παρ’ εμού του ιδίου ενώπιον του Διευθυντού των Φυλακών Κερκύρας κ. Ευαγγέλου Κρίτσα και του Αρχιφύλακος των ιδίων φυλακών κ. Ευαγγέλου Βασιλάτου.

Εν Κερκύρα τη 27 Ιουνίου 1939»

Ο Διευθυντής (υπογραφή)

Ο Δηλών(υπογραφή)

Ο Αρχιφύλαξ (υπογραφή)

 

Η απόφαση αποφυλάκισης

«Αριθ. απόφ. 697

ΑΠΟΦΑΣΙΣ

ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

ΚΑΙ ΔΗΜΟΣ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Εχοντες υπ’ όψιν τον διά της υπ’ αριθ. 5779 της 18/7/1939 αναφοράς του Δ/τού των εγκληματικών φυλακών Κερκύρας υποβληθέντα υμίν φάκελλον, εξ ου προκύπτει:

Οτι ο εν ταις φυλακαίς κρατούμενος κατάδικος Κλάρας Αθανάσιος γεννηθείς και κατοικών εν Λαμία, ετών 34 όταν διέπραξε το αδίκημα, επαγγέλματος κτηματίας, κρατούμενος δυνάμει της υπ’ αριθ. 14319 της 5-6-1939 ερήμην αποφάσεως των εν Αθήναις Πλημμελειοδικών δι’ ης κατεδικάσθη επί παραβάσει του υπ’ αριθ. 117/36 Αναγκ. Νόμου εις φυλάκισιν 4 ετών και εκτόπισιν 2 ετών εις Ακροναυπλίαν επιταθείσης της ποινής κατά 15 ημέρας διά της υπ’ αριθ. 19970/38 συγχων. Αποφάσεως ιδίου δικαστηρίου τη συγχωνεύσει ποινής φυλακίσεως 2 μηνών επί αποδράσει, εκτίσας ήδη το 1/3 της ποινής της φυλάκισής του και αιτούμενος την αναστολήν του υπολοίπου της ποινής ταύτης και ολοκλήρου της ποινής εκτοπίσεως υποβαλών προς τούτο αίτησιν μετά δηλώσεως ότι αποκηρύσσει τας αρχάς του κομμουνισμού.

Οτι ούτος κατά την διάρκεια της εν ταις φυλακαίς κρατήσεώς του επεδείξατο διαγωγής μεν εν γένει καλής, πειθαρχίαν δε ομοίαν. Οτι εν συνδυασμώ και προς το εκ του ποινικού μητρώου αυτού βεβαρυμένο του παρελθόν τυγχάνει άξιος όπως τύχη του ως άνω ευεργετήματος λόγω της εκδηλωθείσης μετανοίας του εκδηλωμένης ειλικρινώς κι ότι συνεπλήρωσε το κατά το άρθρον 5 του Νόμου 1075/38 ως άνω χρονικόν διάστημα το 1/3 του συνόλου της ποινής του, πληρούνται δ’ άπαντες οι όροι του Νόμου 811 ως ούτος ετροποποιήθη υπό του νόμου 579 και παρέχεται βασίμως η προσδοκία ότι και η μετέπειτα διαγωγή του έσται ανεπίληπτος.

Λαβόντες δ’ άμα υπ’ όψιν την υπ’ αριθ. 1/2235/4 καταφατικήν γνωμοδότησιν του Υφυπουργείου Δημοσίας Ασφαλείας και την εν τη υπ’ αριθ. 37 της 23 Αυγούστου 1939 συνεδρία 697 γνωμοδότησίν της κατά τον νόμον 811 ως ετροποποιήθη υπό του νόμου 5793 Επιτροπής προτεινάσης την αναστολήν εκτελέσεως του υπολοίπου της ποινής φυλακίσεως και ολοκλήρου της ποινής εκτοπίσεως του ειρημένου καταδίκου και της προσωρινής εκ των φυλακών απολύσεως αυτού κατά τους όρους και περιορισμούς των ανωτέρω Νόμων.

Αποφασίζομεν

Οπως ανασταλή η εκτέλεσις του υπολοίπου της ποινής φυλακίσεως και ολοκλήρου της ποινής εκτοπίσεως τον ανώτερου καταδίκου Κλάρα Αθανασίου του Δημητρίου, απολυθή δε ούτος προσωρινώς εκ των φυλακών υπό τους όρους και περιορισμούς του Νόμου 811 υπό του Νόμου 5793 συντρεχόντων και των όρων του άρθρου 5 του υπ’ αριθ. 1075/38 Αναγκαστ. Νομού και διατάσσομεν την κατά τον νόμον εκτέλεσιν της παρούσης παραγγέλλοντες τον Διευθυντή των φυλακών Κερκύρας εν αις κρατείται ο ειρημένος κατάδικος όπως συμμορφωθή προς τα εν αυτή, εγχειρίση δε αντιγράφου εις τον απολυόμενον.

Εν Αθήναις τη 23 Αυγούστου 1939

Ο Υφυπουργός Δημοσίας Ασφαλείας

Κ. Μανιαδάκης

Ο Υπουργός της Δικαιοσύνης

Α. Ταμπακόπουλος»