Η ατέρμων και αναποτελεσματική συζήτηση για το «Πανεπιστημιακό Ασυλο»

foitites_asylo.jpg

Πανεπιστημιακό άσυλο, φοιτητές EUROKINISSI / ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Τα Πανεπιστήμια, εκτός από ορισμένες εποχές που λειτουργούσαν ως παροχή Γνώσης σε καθορισμένη κατεύθυνση, όπως π.χ. στο Βυζάντιο, το οποίο δεν διακρινόταν καθόλου για την πρόοδό του στις επιστήμες, ήταν χώροι Ερευνας και Παραγωγής Ιδεών, ανεξάρτητα από τη θέληση της κρατικής εξουσίας.

Βέβαια, σε πολλές εποχές η κρατική εξουσία επέβαλε τη δική της κατεύθυνση στην Ερευνα και τη Γνώση, όπως στον πρώιμο Μεσαίωνα, ακόμη και στην Αναγέννηση στη Δυτική Ευρώπη.

Τότε, υπήρχε το Δόγμα, το οποίο ήταν ένας συνδυασμός από έναν αποστεωμένο και απογυμνωμένο ιδεολογικά και γνωστικά Αριστοτέλη και τα πατερικά κείμενα του Ωριγένη και του Αγίου Αυγουστίνου.

Ο,τι δεν ήταν σύμφωνο με αυτόν τον συνδυασμό, ήταν αιρετικό, καιγόταν στην πυρά, πολλές φορές μαζί και με τον συγγραφέα του. Μιλάμε και για την περίφημη τάχα «Αναγέννηση» (πιο σωστά λέγεται «εποχή Απολυταρχίας»), μην ξεχνάμε ότι η πολεμική εναντίον του Κοπέρνικου και του Γαλιλαίου έγινε στον 17ο αιώνα.

Το 1619 το βιβλίο του Κοπέρνικου εντάχθηκε στο Index Librorum Prohibitorum (Κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων, του Βατικανού), ενώ ο Γαλιλαίος σύρθηκε στην Ιερά Εξέταση το 1633. Να σημειώσουμε ότι στην αραβοϊουδαϊκή Ισπανία ανθούσε ο Πολιτισμός και αναπτύσσονταν ελεύθερα οι επιστήμες.

Ομως, η αντίδραση των επιστημόνων ήταν ισχυρή, παρ’ όλες τις δεσμεύσεις της Εκκλησίας, ήδη από πολύ νωρίτερα: σε αντίδραση στα μοναστηριακά ιδρύματα που λειτουργούσαν ως «τριτοβάθμια εκπαίδευση» ιδρύθηκαν οι «Ενώσεις Δασκάλων και Μαθητών» (Universitas magistroroun et scholarium), οι οποίες αρχικά αποτέλεσαν άτυπα Ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με κύριο χαρακτηριστικό την ελευθερία στη Γνώση και την Ερευνα έξω από το πλαίσιο της Εκκλησίας, και μάλιστα με την πρώτη εμφάνιση του «Ασύλου» γύρω στα 1158.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι «μαθητές» πολλές φορές ήταν ήδη φτασμένοι επιστήμονες. Βαθμιαία, τα Πανεπιστήμια αυτά, ή «Ενώσεις», Σωματεία, είτε πέρασαν στα χέρια του Κράτους είτε ιδρύθηκαν νέα από τα κράτη, τους ηγεμόνες, πρίγκιπες, ακόμη και εκκλησιαστικούς ηγέτες· η ελευθερία όμως Ερευνας και Γνώσης ήταν πια κατακτημένη.

Η συζήτηση και η νομοθετική ρύθμιση του Πανεπιστημιακού Ασύλου κρατάει αιώνες τώρα, και φυσικά δεν πρόκειται να λυθεί σε καμία κυβέρνηση, δεξιά ή σοσιαλδημοκρατική, διότι απλώς καμία δεν επιθυμεί την ελευθερία της Ερευνας και της Γνώσης, παρά μόνον εκεί που τη χρειάζεται.

Για παράδειγμα, ενώ στον Μεσαίωνα οι επιστήμες που ήταν απαραίτητες και κυριαρχούσαν ήταν η Ιατρική, η Θεολογία και η Νομική, αργότερα (προετοιμάζοντας τη Βιομηχανική Επανάσταση) αναπτύχθηκαν η Φυσική, η Χημεία, τα Μαθηματικά.

Ομως, πρέπει να τονιστεί ότι οι κατευθύνσεις στην Ερευνα και τη διδασκαλία είναι συγκεκριμένες και συνυφασμένες με τις ανάγκες της Παραγωγής, όχι όμως με ανατρεπτικές ή βλαπτικές για τις επιχειρήσεις κατευθύνσεις, και αυτό είναι το ένα σημείο που θα αναλύσουμε στη συνέχεια. Κρατάμε το ένα θέμα «Ασύλου».

Το άλλο σημείο, είναι οι κοινωνικές διεργασίες μέσα στα Πανεπιστήμια, όχι μόνο οι σχέσεις διδασκόντων και διδασκομένων που τώρα πια δεν αποτελούν «Ενωση», Universita, αλλά τις περισσότερες φορές αναγκαστική συμβίωση, αλλά και η στάση των φοιτητών στα κοινωνικά προβλήματα. Κρατάμε το άλλο θέμα «Ασύλου».

1. Πανεπιστημιακό Ασυλο στην ελευθερία της Σκέψης, της Ερευνας και της Διδασκαλίας

Για να είμαστε σαφέστεροι, θα μιλήσουμε με υπαρκτά παραδείγματα, τα οποία μάλιστα έχουμε βιώσει και προσωπικά στα ήδη πενήντα εννέα χρόνια πανεπιστημιακής ζωής.

α. Στη δεκαετία του ’80, ζητήθηκε από συγκεκριμένη φοιτητική παράταξη να αποσυρθεί μικρό τεύχος σημειώσεών μου στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών, επειδή «στα διδακτικά συγγράμματα είχα ως βιβλιογραφία τον “Ριζοσπάστη”». Η «κατηγορία» κατέρρευσε στη Συνέλευση της Σχολής τους μια και ήταν απόλυτα παραπλανητική: το τεύχος (μερικών δεκάδων σελίδων) είχε ως θέμα τη στάση της Κοινής Γνώμης στα Πολεοδομικά Ζητήματα, με ίσες αναφορές σε όλες τις τότε αθηναϊκές εφημερίδες. Το τεύχος δεν αποτελούσε την ύλη του μαθήματος, μια και μοιραζόταν το από 600 σελίδες σύγγραμμα του καθηγητή Α. Αραβαντινού καθώς και εκτενείς σημειώσεις πολλών διδασκόντων.

β. Στην πρώτη προσπάθεια εκλογής μου στη βαθμίδα του καθηγητή (δεκαετία του 1990), ο ένας από τους τρεις εισηγητές εκπόνησε «αντιεισήγηση» στην οποία αναπτυσσόταν η κατηγορία ότι οι εργασίες μου ήταν κομματικά και όχι επιστημονικά κείμενα, αναφερόμενος σε 3-4 εργασίες μου από τις 90 που είχα τότε υποβάλει, που κυρίως στόχευαν να ενεργοποιήσουν τους φοιτητές συγκεκριμένης παράταξης να ασχολούνται με τις σπουδές τους και όχι μόνο με την «κομματική δουλειά». Με διάφορες υπόγειες διεργασίες, γνωστές στους πανεπιστημιακούς χώρους, δεν εκλέχτηκα με ψήφους 4-5, και εκλέχτηκα τον επόμενο χρόνο.

Να αναφερθούμε στην Ευρώπη (Αγγλία κυρίως), σε διώξεις πανεπιστημιακών που πολέμησαν τα μεταλλαγμένα ή που αντιδρούν στα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα ή στη χρήση της Ερευνας σε όφελος μεγάλων φαρμακευτικών κολοσσών και όχι στην αντιμετώπιση της ασθένειας, και τόσα άλλα γνωστά; Δεκάδες τα παραδείγματα.

Πώς μπορεί λοιπόν να «νομοθετηθεί» το Πανεπιστημιακό «Ασυλο» στην Ερευνα και τη Σκέψη σε τέτοιες περιπτώσεις;

2. Πανεπιστημιακό Ασυλο στις Κοινωνικές Διεργασίες

α. Τα γεγονότα της Νομικής και τα γεγονότα του Πολυτεχνείου του 1973. Νομίζω ότι θα ήταν αστείο να συζητάμε για Ασυλο, απλώς κατακτήθηκε και στη συνέχεια καταλύθηκε με τα τανκς στις διεργασίες εκείνων των ημερών. Τα συμπεράσματα δικά σας!

β. Στη δεκαετία του ’80, σε κάποια φάση πολιτικής έντασης, το Πολυτεχνείο καταλήφθηκε από παρακρατικά στοιχεία προφανώς με στόχο να δυσφημιστούν οι τότε καταλήψεις των φοιτητών και να καταργηθεί το Ασυλο.

Η «κατάληψη» αυτή ήταν πολύ οργανωμένη και ιδιαίτερα δύσκολη, οι «καταληψίες» ήταν οπλισμένοι με σιδερογροθιές, αλυσίδες και άλλα γνωστά όπλα των παρακρατικών, και για περίπου μία εβδομάδα δρούσαν ανενόχλητοι - τάχα ως «αναρχικοί» ή «αντιεξουσιαστές» χωρίς καμιά σχέση με αυτούς τους χώρους.

Η λύση έπειτα από ομοφωνία καθηγητών και φοιτητών δόθηκε με δύο κινήσεις: η μία ήταν μια οργανωμένη, πολύ μαζική συγκέντρωση φοιτητών και καθηγητών και ταυτόχρονα μια καλά οργανωμένη «εισβολή» του συνδικάτου των οικοδόμων με πανό και τα κοντάρια τους. Οι κινήσεις αυτές είχαν αποτέλεσμα, και αποχώρησαν οι «καταληψίες» κακήν κακώς. Θα ήταν προτιμότερο να εισβάλει αστυνομία και στρατός; Μάλλον θα ήταν μια κακή αρχή…

γ. Σε κάποια φάση στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μια ομάδα διδασκόντων έπεισε τη Σύγκλητο να διαμορφώσει πανεπιστημιακούς χώρους σε γραφεία ερευνητικών προγραμμάτων (οι καταγγελίες ήταν ότι εκπονούσαν τις μελέτες τους - αυτό είναι μια άλλη ιστορία του εκφυλισμού της πανεπιστημιακής έρευνας σε επαγγελματικό έργο…).

Η αντίδραση των φοιτητών ήταν άμεση: κατάληψη των χώρων αυτών και διαμόρφωσή τους εκ των ενόντων σε χώρους εκπόνησης διπλωματικών κ.λπ., μέχρι που το Τμήμα Αρχιτεκτόνων επισημοποίησε τη χρήση των χώρων αυτών ως φοιτητικών. Ποια Νομοθεσία θα αντιμετώπιζε αυτή την κατάληψη; Με τι κριτήρια, με τι προϋποθέσεις και με τι ενέργειες;

δ. Σε μια διαμάχη καθηγητή με τους φοιτητές του στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του Μετσοβίου, οι φοιτητές με πολύ χιούμορ έκτισαν με τούβλα και τσιμέντο την πόρτα του γραφείου του, μέχρι που διευθετήθηκε η διαμάχη. Τι θα έπρεπε να γίνει; Να βάλει η Πρυτανεία συνεργείο να ρίξει τα τούβλα; Να παρέμβει εισαγγελέας και αστυνομική δύναμη για «διατάραξη οικιακής ειρήνης»;

ε. Αναδιαρθρώνεται η Διοίκηση των Πανεπιστημίων με τον «Νόμο Διαμαντοπούλου» (2011), ιδρύονται τα ανεκδιήγητα Συμβούλια Ιδρύματος (που λειτουργούν σε κατευθύνσεις «Οικονομίας της Αγοράς», αυτό που επισημοποίησε ο πρόσφατος Νόμος Γαβρόγλου) και γίνεται ο χαμός.

Καταλήψεις, κτισίματα θυρών, παρεμπόδιση των συνεδριάσεων (όσων μελών τους ήταν εκεί, οι άλλοι «τηλεδιοικούσαν» από το ΜΙΤ) και άλλα πολλά. Οι καθηγητές κατηγορούσαν τους φοιτητές για παρεμπόδιση της ακαδημαϊκής ελευθερίας τους και κατάλυση του Ασύλου, και οι φοιτητές κατηγορούσαν τους καθηγητές για παράδοση του Πανεπιστημίου στο Ιδιωτικό Κεφάλαιο.

Θα έπρεπε η Πρυτανεία να καλέσει εισαγγελέα και αστυνομική δύναμη για να προστατεύσει την «ακαδημαϊκή ελευθερία» και το «ακαδημαϊκό Ασυλο»; Πιθανόν να το ήθελε, αλλά προφανώς δεν τόλμησε! Τελικά κατέρρευσε και ο Νόμος και τα Συμβούλια Ιδρύματος, δυστυχώς όμως όχι η παράδοση του Πανεπιστημίου στην Αγορά…

3. Πανεπιστημιακό άσυλο και εγκληματικές καταστάσεις

Και ας έρθουμε στο βασικό επιχείρημα που υποστηρίζεται συνεχώς: λαμβάνει χώρα ένα έγκλημα μέσα στον χώρο του Πανεπιστημίου, μια ληστεία, μια βιαιοπραγία κ.λπ. Αυτά προφανώς είναι εγκλήματα ή απλές παραβατικότητες (ανάλογα με την περίπτωση), που διαπράττονται είτε από μεμονωμένα άτομα είτε το πολύ από «παρέες» τω 2-4 ατόμων, και έχουν συμβεί τέτοια γεγονότα ιδίως στους αχανείς χώρους της Πολυτεχνειούπολης και της Πανεπιστημιούπολης.

Για ένα τέτοιο συμβάν -ισχυρίζονται οι κύκλοι αυτοί- μέχρι να συγκληθεί το Πρυτανικό Συμβούλιο ή έστω να ειδοποιηθεί ο πρύτανις να επιτρέψει την είσοδο της Αστυνομικής Αρχής και το έγκλημα θα έχει συντελεστεί και οι δράστες θα έχουν διαφύγει (συνήθως αυτά συμβαίνουν βραδινές ώρες με ελάχιστη παρουσία μελών της Πανεπιστημιακής Κοινότητας).

Νομίζω ότι σ’ αυτές τις περιπτώσεις, όχι ο πρύτανις (ή το Πρυτανικό Συμβούλιο ή η Σύγκλητος) χρειάζεται να πάρει Αποφάσεις, αλλά αρκεί ο απλός κλητήρας υπηρεσίας, ο οποίος μπορεί να καλέσει το «100» να αντιμετωπίσει το συμβάν, χωρίς κανένα πρόβλημα «παραβίασης του Πανεπιστημιακού Ασύλου».

Οχι ο κλητήρας, που σίγουρα έχει πείρα από την εργασία του, αλλά και η γάτα μου σίγουρα μπορεί να ξεχωρίσει μια πολιτική πράξη από μια παραβατικότητα του κοινού Ποινικού Δικαίου και είναι σε θέση να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο συμβάν.

Το γιατί δεν θεσπίζεται μια τέτοια διάταξη, είναι απλώς η παντελής έλλειψη εμπιστοσύνης: ο φοιτητικός χώρος δεν εμπιστεύεται τη Διοίκηση και δεν είναι σίγουρος ότι δεν θα κληθεί το «100» ή ολόκληρη διμοιρία των ΜΑΤ, όχι για να συλλάβει δυο κλεφτρόνια, αλλά για μια πολιτική πράξη όπως αυτές που αναφέρθηκαν πριν.

Αυτό όμως είναι μια άλλη ιστορία, το «Πρόσωπο της Εξουσίας» στην εποχή μας δεν εμπνέει εμπιστοσύνη (και δικαίως…), αλλά αυτό δεν είναι κάτι που αντιμετωπίζεται με νομοθετική ρύθμιση.

4. Πανεπιστημιακό άσυλο, και τι θα κάνουμε; (!)

Και για να επανέλθουμε στο πραγματικό θέμα του «Πανεπιστημιακού Ασύλου», αλήθεια, αν το φθινόπωρο ξεκινήσουν έντονες φοιτητικές κινητοποιήσεις, με καταλήψεις, κτισίματα θυρών, παρεμπόδιση συνεδριάσεων Συγκλήτων και Πρυτανικών Συμβουλίων, ακόμη και προπηλακισμούς (στις έντονες αντιπαραθέσεις να ξέρουμε ότι δεν ευθύνονται πάντα οι θερμόαιμοι νεαροί φοιτητές αλλά και οι ξεροκέφαλοι και αυταρχικοί συνάδελφοί μας, και υπάρχουν πολλά δείγματα γραφής…) με στόχο τη μη παράδοση των Πανεπιστημίων στο Κεφάλαιο, τι θα κάνουμε;

*Ομότιμος καθηγητής Ε.Μ. Πολυτεχνείου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ