Η αναγέννηση

agora_kypselis.jpg

 Αγορά Κυψέλης Βασίλης Μαθιουδάκης

Το λιτό κτίριο, μαζί με την πεζοδρομημένη Φωκίωνος Νέγρη, συμπυκνώνει με μοναδικό τρόπο την άνοδο και την παρακμή της Κυψέλης. Αποτελεί μια από τις νεότερες συνοικίες της πρωτεύουσας, αφού σε χάρτη του 1860 αναφέρεται ως αγροτική περιοχή!

Το πρώτο τμήμα της εντάχθηκε στο σχέδιο πόλης το 1887 και το πολεοδομικό της αποτύπωμα ολοκληρώθηκε το 1908.

Από τότε ξεκίνησε η ανοδική πορείας της στο άτυπο χρηματιστήριο της γης, ενώ οι «μετοχές» εκτοξεύτηκαν στις δεκαετίες του 1960 και 1970, οπότε έγινε σημείο αναφοράς και κοινωνικής καταξίωσης για τη μεσοαστική τάξη.

Σπουδαία δείγματα της αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου αναγκάστηκαν να συνυπάρξουν με άτεχνες πολυκατοικίες της αντιπαροχής.

Ηταν, και ώς έναν βαθμό παραμένει, περιοχή κατοικίας και στέκι για σπουδαίους εκπροσώπους της τέχνης και του πνεύματος, ενώ την προδικτατορική περίοδο εδώ έκαναν την εμφάνισή τους κέντρα διασκέδασης που ήταν οι προάγγελοι των σκυλάδικων της εποχής της φούσκας.

Η Δημοτική Αγορά καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, που περικλείεται από τις οδούς Σποράδων, Ζακύνθου και Σύρου, ενώ η πρόσοψή της αναπτύσσεται επί της Φωκίωνος Νέγρη.

Η ανέγερσή της αποφασίστηκε επί δημαρχίας Κώστα Κοτζιά (1934-36), στο πλαίσιο ενός προγράμματος δημιουργίας συνοικιακών εμπορικών κέντρων, με στόχο την αποσυμφόρηση της κεντρικής Βαρβακείου Αγοράς αλλά και τη στέγαση των μικροπωλητών που άπλωναν τα εμπορεύματά τους στα πεζοδρόμια του κέντρου της πόλης για να εξασφαλίσουν ένα μεροκάματο.

Στο προσχέδιο της Αγοράς της Κυψέλης, που περιλαμβάνεται στο τεχνικό πρόγραμμα του δήμου για το 1935, καταγράφονται στοιχεία της οικονομοτεχνικής μελέτης που αποδείκνυαν τη βιωσιμότητά της.

Το προνομιούχο οικόπεδο εξασφαλίστηκε από έκταση που είχε απαλλοτριωθεί για την εφαρμογή του σχεδίου πόλεως και την εξασφάλιση κοινόχρηστων χώρων.

Το κόστος κατασκευής του κτιρίου, που καλύφθηκε από τον προϋπολογισμό του Δήμου Αθηναίων, ανήλθε σε 3,8 εκατ. δρχ.

Δυναμικός πόλος

Δημοτική Αγορά Κυψέλης Βασίλης Μαθιουδάκης

Το κτίριο αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα του μοντέρνου κινήματος και ακολουθεί τη βασική επιταγή του που δίνει έμφαση στη λειτουργικότητα.

Η μορφολογία του είναι λιτή και διαμορφώνεται από απέριττους όγκους με μεγάλα ανοίγματα.

Δεν λείπουν όμως κάποια στοιχεία με άρωμα αθηναϊκού κλασικισμού, όπως οι γύψινες παραστάδες σε κεντρικές κολόνες και κυρίως η συμμετρία στις όψεις.

Το πιο χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στολίδι του είναι η υπερυψωμένη στέγη με τις τριγωνικές απολήξεις, που καλύπτει το κέντρο του οικοδομήματος και, χάρη στα περιμετρικά παράθυρά της, εξασφαλίζει φυσικό φωτισμό στο εσωτερικό του.

Το μονώροφο κτίριο, με συνολική επιφάνεια 1.120 τετραγωνικά, διατάσσεται γύρω από έναν υπερυψωμένο εσωτερικό διάδρομο, που εξασφαλίζει την άνετη κίνηση. Κατά μήκος του έχουν αναπτυχθεί μικρά μαγαζιά, ενώ άλλη μια σειρά επαγγελματικών χώρων έχει πρόσβαση από τους γύρω δρόμους.

Τα μεγαλύτερα σε επιφάνεια καταστήματα καταλαμβάνουν τις τέσσερις γωνίες του.

Ο σχεδιασμός του κτιρίου έγινε από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Μεταξά (1900-1979) για τον οποίο δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία, αλλά είναι σαφές ότι δεν είχε συγγενικές σχέσεις με τον δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος είχε κάνει τα εγκαίνια στις 4 Αυγούστου του 1937, ημέρα της πρώτης επετείου του πραξικοπήματος που είχε οργανώσει.

Η Δημοτική Αγορά εξελίχθηκε σε δυναμικό πόλο για την ευρύτερη περιοχή.

Η οικονομική ευρωστία της διατηρήθηκε ώς τις αρχές της δεκαετίας του 1990, οπότε παρουσιάζονται τα πρώτα σημάδια παρακμής που συνδέονται με τη λειτουργία των μεγάλων αλυσίδων τροφίμων στην Κυψέλη.

Οι εκάστοτε δημοτικές αρχές δεν πήραν ή δεν θέλησαν να πάρουν το μήνυμα, με αποτέλεσμα το 2003 να κλείσει και το μανάβικο, το τελευταίο κατάστημα που είχε απομείνει σε λειτουργία.

Λίγο αργότερα έγιναν γνωστά τα μεγαλόπνοα σχέδια του δήμου να γκρεμίσει το κτίριο και στη θέση του να κατασκευάσει πολυώροφο οικοδόμημα τύπου... mall, με καταστήματα στο ισόγειο, γραφεία στους ορόφους και υπόγειο πάρκινγκ.

Θα ήταν η χαριστική βολή για τα μικρά καταστήματα της Κυψέλης...

Η σωτηρία

Δημοτική Αγορά Κυψέλης Βασίλης Μαθιουδάκης

Από την πρώτη στιγμή κινητοποιήθηκαν οι φορείς και οι συλλογικότητες της περιοχής, ενώ ομάδα τελειόφοιτων του Πολυτεχνείου, με τη συμβολή της καθηγήτριας Ελένης Πορτάλιου, εκπόνησε το πρώτο σχέδιο για την ανακαίνιση του κτιρίου, με γνώμονα την κλίμακα της περιοχής, που θα κάλυπτε τις νέες ανάγκες που είχαν προκύψει και με καθοριστικό στοιχείο την αυτοδιαχείριση του χώρου.

Οι συλλογικοί αγώνες έφεραν την πρώτη νίκη στις 24 Οκτωβρίου 2005, όταν με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού χαρακτηρίστηκε μνημείο.

«Αποτελεί εξαιρετικό δείγμα δημοσίου κτιρίου που κατασκευάστηκε την περίοδο του Μεσοπολέμου» και είναι «χαρακτηριστικό κτίσμα του μοντέρνου κινήματος, που κατορθώνει να ενσωματώνει με επιτυχία ιστορικές αναφορές από τον κλασικισμό» αναφέρει η σχετική απόφαση (ΦΕΚ 1580Β΄ της 16.11.2005).

Χρειάστηκε όμως να περάσουν αρκετά χρόνια για να ξεκινήσουν τα έργα ανάπλασης, που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΣΠΑ και ολοκληρώθηκαν τον περασμένο μήνα.

Στο κάλεσμα της σημερινής δημοτικής αρχής για τη νέα χρήση του ιστορικού κτιρίου ανταποκρίθηκαν 17 ομάδες επιστημόνων.

Με βάση τις προδιαγραφές, το 38% των χώρων θα διατεθεί στη στέγαση δημοτικών υπηρεσιών, το 31% θα φιλοξενεί πολιτιστικές δράσεις και ομάδες πολιτών, ενώ στους υπαίθριους χώρους που καλύπτουν περίπου 450 τετραγωνικά θα οργανώνονται κοινωνικές εκδηλώσεις, όπως ανταλλακτικά παζάρια.

Το 31% των στεγασμένων χώρων, όπου έχουν διαμορφωθεί οκτώ μεσαίου μεγέθους καταστήματα, θα νοικιαστεί για να εξασφαλιστούν πόροι ώστε να χρηματοδοτηθούν κοινωνικές χρήσεις της Δημοτικής Αγοράς.

Δημοτική Αγορά Κυψέλης Βασίλης Μαθιουδάκης

1. Φωκίωνος Νέγρη

Η Φωκίωνος Νέγρη, που αποτελεί το διαχρονικό και αναμφισβήτητο κέντρο της Κυψέλης, ήταν το ρέμα Λεβίδη.

Ξεκινούσε από τα Τουρκοβούνια και κατέληγε στην οδό Αριστοτέλους. Ως το τέλος του 20ού αιώνα λειτουργούσε η Μεγάλη Βρύση, η οποία εξασφάλιζε πόσιμο νερό στη γύρω περιοχή.

Μπαζώθηκε το 1926, όταν πήρε το όνομα του πολιτικού και πρώτου προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών.

Η διαμόρφωση της ενδιάμεσης νησίδας, με πράσινο και αγάλματα, είχε γίνει από τον σπουδαίο αρχιτέκτονα Βασίλη Τσαγκρή (1882-1941) και ολοκληρώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες με την πεζοδρόμησή της.

2. Στα χαρτιά

Το πρόγραμμα των δημοτικών αγορών, εκτός από την Κυψέλη, προέβλεπε κτιριακές εγκαταστάσεις και σε άλλες εννέα συνοικίες της Αθήνας: Αγιος Δημήτριος, Κουκάκι, Παγκράτι, Λυκαβηττό, Αμπελόκηπους, Ανω Πατήσια, Κάτω Πατήσια, Ακαδημία Πλάτωνος και Κασάδα, μια περιοχή κοντά στον σημερινό σταθμό Αττική του Ηλεκτρικού. Τα σχέδια όμως έμειναν στα χαρτιά ...

3. Εκδηλώσεις

Οι εκδηλώσεις για τη νέα γνωριμία με τη Δημοτική Αγορά θα συνεχιστούν ώς το τέλος Νοεμβρίου. Δείτε εδώ το αναλυτικό πρόγραμμα.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ