Ελληνικά από την Ιταλία...

elliniko instituto- venetia.jpg

Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών-Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών-Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας

Τι κάνουνε τα ελληνικά στη γειτονική χώρα; Πώς τα πάμε; Ποια είναι η κατάσταση των ελληνικών στην Ιταλία;

Στην εποχή μας, που όλο μιλάμε με PIN και με αριθμούς, θα δώσω μερικούς για να απαντήσω εν μέρει στο ερώτημα.

Θα ξεκινήσω από τα Κλασικά Λύκεια, στα οποία οι ιταλόφωνοι μαθητές που είναι υποχρεωμένοι να μάθουν αρχαία ελληνικά από το πρωτότυπο είναι 783, με βάση το tuttitalia.it, σε όλη την Ιταλία.

Αυτό σημαίνει ότι το 6% των μαθητών των ιταλικών Λυκείων, για 5 χρόνια, από τα 13 έως τα 18 τους, μαθαίνουν τη γλώσσα και τη λογοτεχνία των αρχαίων Ελλήνων, από τον Ομηρο έως την ελληνορω­μαϊκή εποχή.

Είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο που προβλέπει τέτοιο σύστημα σπουδών, που, παρά τις δυσκολίες, παραμένει ζωντανό και ιδιαίτερα υγιές.

Από τον Απρίλη του 2017 τα Κλασικά Λύκεια ενώθηκαν σε επίσημο δίκτυο και υπέγραψαν μια σύμβαση με το ιταλικό υπουργείο Παιδείας για να προωθήσουν και να διαμορφώσουν από κοινού το πρόγραμμα σπουδών.

Η Rete Nazionale dei Licei Classici αποτελεί λοιπόν μια θεσμική task force.

Αλλα στοιχεία από τις ανώτατες σπουδές. Οι πανεπιστημιακοί καθηγητές όλων των βαθμίδων που διδάσκουν Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία είναι 129, oι βυζαντινολόγοι 29, οι νεοελληνιστές 8, με βάση τον ιστότοπο του ιταλικού υπουργείου.

Από την ίδια πηγή ξέρουμε ότι οι καθηγητές Κλασικής Φιλολογίας, που συμπεριλαμβάνει Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, είναι 65, οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας είναι 76, οι ειδικοί που διδάσκουν τη Μινωική Αρχαιολογία είναι 14, ενώ 131 είναι οι Ιταλοί καθηγητές Πανεπιστημίου που έχουν έδρα στην Κλασική Αρχαιολογία.

Συνολικά λοιπόν στην Ιταλία υπάρχουν 376 πανεπιστημιακοί καθηγητές που ασχολούνται με ελληνικά θέματα.

Αν σ’ αυτό προσθέσουμε και τους καθηγητές της πρώιμης χριστιανικής φιλολογίας (στα ελληνικά και στα λατινικά), που είναι 35, το σύνολό τους υπερβαίνει τους 400, για την ακρίβεια είναι 411.

Αυτός είναι ο στρατός που η ελληνική γλώσσα και ο ελληνικός πολιτισμός διαθέτουν στην Ιταλία σήμερα.

783 Λύκεια αντιστοιχούν σε ένα πολύ υψηλό αριθμό μαθητών, φιλολόγων, οικογενειών που σε καθημερινή βάση ασχολούνται με τα (αρχαία) ελληνικά γράμματα, πάνω από 400 πανεπιστημιακοί καθηγητές παράγουν κάθε χρόνο ένα πολύ υψηλό αριθμό πτυχιούχων με ειδίκευση σε θέματα σχετικά με την (αρχαία) Ελλάδα, που σε πολλές περιπτώσεις βρίσκουν θέσεις σε πανεπιστήμια του εξωτερικού ή δουλεύουν στη χώρα μας σε σχολεία, πανεπιστήμια, εκδοτικούς οίκους, μουσεία, αλλά και σε άλλους κλάδους.

Και σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως τα τελευταία χρόνια, θα έλεγα από την κρίση και μετά, όλος αυτός ο στρατός κοιτάει με διαφορετική ματιά και προς τη σύγχρονη Ελλάδα.

Με μια προσέγγιση πιο ουσιαστική και πραγματική και λιγότερο ρομαντική και νεοκλασική.

Και βιβλίο

Και έτσι εξηγείται γιατί το βιβλίο της συγγραφέως Andrea Marcolongo «9 ragioni per amare il greco», Laterza Bari, 2016 («9 λόγοι για να αγαπάς τα ελληνικά»), εδώ και μήνες, παρά τις αδυναμίες του, είναι στα πρώτα δέκα βιβλία που πουλιούνται στην Ιταλία (πάνω από 100.000 αντίτυπα).

Λένε ότι σύντομα θα κυκλοφορήσει και στα ελληνικά. Το βιβλίο απευθύνεται στους Ιταλούς και είμαι περίεργη να δω πώς θα το διαβάσετε στην Ελλάδα.

Πριν τελειώσω θέλω να δώσω άλλο ένα αριθμό, 308. Τόσα είναι τα ελληνικά χειρόγραφα που αποτελούν μια σημαντική ιδιωτική συλλογή στο Τορίνο.

Μια πρόσφατη έρευνα στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών-Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας (φωτ.) επέτρεψε μια σημαντική ανακάλυψη σχετική με την ιδιωτική βιβλιοθήκη του Γαβριήλ Σεβήρου (1540-1616), θρησκευτικού ηγέτη της Ελληνικής Αδελφότητας του Αγίου Νικολάου.

Μελετητής, θεολόγος και υπερασπιστής της ορθοδόξου πίστεως σε αντίθεση με την Εκκλησία της Ρώμης, ο Γαβριήλ Σεβρός, που άλλαξε το όνομά του στην κλασική μορφή Σεβῆρος, ήταν ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά άτομα του Ελληνισμού στον δέκατο έκτο και τον δέκατο έβδομο αιώνα.

Σε επαφή με πολλές ηγετικές φυσιογνωμίες της θρησκευτικής και πολιτιστικής ζωής της εποχής (όπως ο Martin Crusius και ο Μελέτιος Πηγάς και ο Μάξιμος Μαργούνιος, με τον οποίο συγκρούστηκε για το ζήτημα της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος), διορίστηκε επίσκοπος από τον Πατριάρχη στην Κωνσταντινούπολη, με τον τίτλο του Μητροπολίτη Φιλαδελφείας, αλλά στην πραγματικότητα βρισκόταν στη Βενετία.

Σε πλήρη αντίθεση με την πολιτική του προσηλυτισμού των Ιησουιτών και της Εκκλησίας της Ρώμης, το 1593 δημιούργησε ένα σχολείο για την προώθηση των ελληνικών και λατινικών γραμμάτων και την επιμόρφωση του έθνους, σε αντίθεση με το Ελληνικό Κολλέγιο του Αγίου Αθανασίου στη Ρώμη.

Ο Σεβήρος διέθετε πλούσια βιβλιοθήκη, το περιεχόμενο της οποίας δεν έχει ακόμη εξερευνηθεί. Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά τον θάνατό του, η Αδελφότητα του Αγίου Νικολάου των Ελλήνων προσπάθησε σταδιακά με την πώληση των περιουσιακών στοιχείων του, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των βιβλίων, να αντισταθμίσει ένα σημαντικό χρέος που άφησε ο Μητροπολίτης.

Το πιο σημαντικό εισόδημα αποτελείται από 740 δουκάτα που συλλέγονται με την πώληση στον πρέσβη της Σαβοΐας των 308 ελληνικών χειρογράφων της συλλογής του.

Ο αριθμός των βιβλίων που αγοράστηκαν, άγνωστος μέχρι σήμερα -αποκαλύφθηκε μόνο πρόσφατα μετά από μια έρευνα που έγινε στις πηγές του αρχείου τού ιδιαίτερα σημαντικού Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας- έχει μεγάλη σημασία τόσο για την ιστορία της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Τορίνου, η οποία περιλαμβάνει σήμερα ελληνικά χειρόγραφα, όσο και για την ανασύσταση της ιδιωτικής βιβλιοθήκης του Ελληνα λογίου.

Βιβλιοθήκες

Είναι πλέον δυνατόν να ισχυριστούμε ότι σχεδόν το σύνολο των ελληνικών χειρογράφων που βρίσκονται σήμερα στο Τορίνο αποτελείται από τα βιβλία της βιβλιοθήκης του Γαβριήλ Σεβήρου.

Τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσιάστηκαν στην ημερίδα «Ιδιωτικές βιβλιοθήκες και παραγωγή των ελληνικών χειρογράφων βιβλίων στη Βενετία στον δέκατο έκτο αιώνα», Τορίνο, 29-30 Ιουνίου, 2017, που οργανώθηκε από τη Rosa Maria Piccione, η οποία διδάσκει βυζαντινή φιλολογία στο Τορίνο.

Τα στοιχεία, όπως ξέρουμε καλά, έχουν διαφορετικό ειδικό βάρος. Εξαρτάται τι μετράνε και πόσο μετράνε. Εδώ στην Ιταλία, μερικά στοιχεία που έχουν σχέση με τα ελληνικά και με την Ελλάδα είναι αυτά που παρουσίασα.

Για να επενδύσει κανείς σε αυτά τα στοιχεία, δεν χρειάζεται πολλά χρήματα. Αλλά σωστή επένδυση σε αυτά τα στοιχεία θα αποδώσει με σιγουριά. Και σε νούμερα και σε γράμματα. Και σε πνεύμα και σε ύλη.

*καθηγήτρια Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο «Ca’ Foscari» της Βενετίας

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας