Εκατομμύρια μαθητές εθίζονται στα προϊόντα της Microsoft

paihnidia.jpg

Ο Ρούφους Πόλοκ, δημιουργός του ιδρύματος Open Knowledge και επιστημονικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, παρομοιάζει το κλειστό λογισμικό με το κρακ και αποκαλεί τις μεθόδους προώθησής του «μοντέλο κρακ»

Στο χθεσινό ρεπορτάζ είδαμε πώς η Ευρώπη είναι δεμένη χειροπόδαρα στο άρμα του αμερικανικού γίγαντα του λογισμικού. Το πιο «αγγελικό» κομμάτι της εξάρτησης αυτής είναι και το πιο προβληματικό: η διείσδυση της Microsoft στον χώρο της εκπαίδευσης (και της ελληνικής) και σε χιλιάδες σχολεία σε όλη την Ευρώπη.

Τι γίνεται όμως όταν το μάρκετινγκ δεν στοχεύει ενηλίκους, αλλά ακόμα και εξάχρονα παιδιά; Και όταν το μάρκετινγκ αυτό το αναλαμβάνει -και στη χώρα μας- για λογαριασμό της εταιρείας το ίδιο το κράτος;

Στη Βυτίνα, οι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου παίζουν Minecraft. Για όσους δεν το γνωρίζουν, πρόκειται για ένα εξαιρετικά δημιουργικό παιχνίδι που επιτρέπει στα παιδιά να φτιάξουν ολόκληρους κόσμους από το μηδέν. Το Minecraft ανήκει στη Microsoft, η οποία ώς τώρα έχει καταφέρει να το εντάξει σε 7.000 σχολικές αίθουσες, ενισχύοντας έτσι τη στρατηγική της διείσδυση στα σχολεία όλου του κόσμου. Ιδού μερικοί αριθμοί, σύμφωνα με την ίδια τη Microsoft:

Το 98% των μαθητών και φοιτητών χρησιμοποιούν Office, τη σουίτα εφαρμογών γραφείου της εταιρείας. 12 εκατ. εκπαιδευτικοί και 207 εκατ. μαθητές και φοιτητές σε 240 χώρες χρησιμοποιούν εκπαιδευτικά προγράμματα της Microsoft. (Πάντως, στις ΗΠΑ η Microsoft φαίνεται να χάνει έδαφος στη μάχη των σχολείων από τον άλλο γίγαντα του software, την Google).

«Μοντέλο κρακ»

Και πού είναι το πρόβλημα, θα πει κανείς, όταν μια εταιρεία λογισμικού διαθέτει δωρεάν τα δημοφιλή προϊόντα της στην εκπαιδευτική κοινότητα;

Ο Ρούφους Πόλοκ, δημιουργός του ιδρύματος Open Knowledge και επιστημονικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, παρομοιάζει το κλειστό λογισμικό με το κρακ και αποκαλεί τις μεθόδους προώθησής του «μοντέλο κρακ»:

Ο πωλητής δίνει στους χρήστες λίγο “κρακ” (λογισμικό) δωρεάν προσδοκώντας ότι αυτό θα δημιουργήσει τέτοια εξάρτηση ώστε αργότερα οι χρήστες δεν θα μπορούν να σταματήσουν (στην περίπτωση του λογισμικού: δεν θα μπορούν να επιλέξουν άλλο λογισμικό)

Τον μηχανισμό αυτόν εξηγεί ο Κιέλ-Κρίστιαν Μπρίνε [Kjell Kristian Bryne], επικεφαλής μηχανοργάνωσης στο Πανεπιστήμιο του Σταβάνιερ στη Νορβηγία: «Η φιλοσοφία τους είναι πως καλύτερα να πουλάς με χασούρα παρά να αφήσεις τους ανταγωνιστές σου να βάλουν πόδι στην αγορά. Θέλουν οι χρήστες τους να συνηθίσουν στο λογισμικό τους όσο είναι ακόμα νέοι. Αν έμαθες Word και Excel, δεν θα σου είναι εύκολο να περάσεις σε κάτι άλλο. Η Microsoft το κατάλαβε πρώτη αυτό».

Θα αντέτεινε κάποιος ότι ο εγκλωβισμός της εκπαίδευσης στα προϊόντα της Microsoft (ή άλλων εταιρειών «κλειστού» λογισμικού) είναι αναγκαίο κακό, ελλείψει εναλλακτικών ανοιχτού κώδικα. Η έρευνα όμως του Investigate Europe σε 9 χώρες έδειξε ότι εναλλακτικές υπάρχουν και λειτουργούν με θαυμαστά αποτελέσματα, ακόμα κι αν μοιάζουν με νησίδες στον ωκεανό.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα τρία μητρώα της κοινότητας του ΕΛ/ΛΑΚ (Ελεύθερο Λογισμικό Ανοιχτού Κώδικα), 330 εκπαιδευτικοί σε 186 Δημοτικά Σχολεία έχουν υιοθετήσει δεκάδες εκπαιδευτικά εργαλεία ελεύθερου λογισμικού.

Τι γίνεται όμως όταν το μάρκετινγκ για λογαριασμό της Microsoft το αναλαμβάνει το ίδιο το κράτος; Είκοσι εκατομμύρια μαθητές και φοιτητές σε όλο τον κόσμο έχουν πρόσβαση στα προϊόντα της Microsoft μέσω της μεσολάβησης κρατικών φορέων και κυβερνήσεων, στο πλαίσιο δηλαδή συμφωνιών μεταξύ κρατών και της εταιρείας.

Βαρβαρικά ελληνικά

Οπως στη χώρα μας. Οπου δεν είναι η Microsoft που προωθεί την πραμάτεια της προς τους «καταναλωτές» μαθητές και εκπαιδευτικούς αλλά ένας οργανισμός δημόσιου συμφέροντος. Η ΕΔΕΤ Α.Ε., ο φορέας που «διαχειρίζεται το Εθνικό Δίκτυο Ερευνας & Τεχνολογίας», ανήκει στο υπουργείο Παιδείας, υπό την εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Ερευνας & Τεχνολογίας. Η συνεργασία ΕΔΕΤ – Microsoft χρονολογείται από το 2008, λίγο μετά την επίσκεψη Γκέιτς στην Ελλάδα και την υπογραφή της γνωστής «αποικιοκρατικής» συμφωνίας (βλ. προηγούμενο δημοσίευμα).

Η υπηρεσία ονομάζεται ΔΗΛΟΣ και είναι διαθέσιμη από μία ιστοσελίδα [https://delos365.grnet.gr/] η οποία, ενώ ανήκει στην ΕΔΕΤ, μοιάζει πιο πολύ με διαφημιστική μπροσούρα της εταιρείας [https://delos365.grnet.gr/about/productivity].

Αρκεί μια ματιά στις ιστοσελίδες της Microsoft για θέματα εκπαίδευσης για να διαπιστώσει κάποιος πως τα κείμενα έχουν αποδοθεί στα ελληνικά με αυτόματη (μηχανική) μετάφραση, με συνέπεια το αποτέλεσμα να είναι ακατάληπτο. Για παράδειγμα, ο τίτλος είναι: «Καλώς εκπαιδευτικούς!». Και το κείμενο αναφέρει: «Βρείτε παιδαγωγικών μέσων και να εμπνεύσει τους μαθητές σας να επιτύχουν περισσότερα».

Ο εγκλωβισμός της Κύπρου

Στην Κύπρο η εξάρτηση από την εταιρεία πάει ακόμα πιο βαθιά.Το μάρκετινγκ της Microsoft δεν στοχεύει ενηλίκους όπως στην Ελλάδα αλλά ακόμα και τα παιδιά του Δημοτικού. Προξενητής της «προσφοράς» αυτής είναι το ίδιο το υπουργείο Παιδείας μέσω μιας δικής του ιστοσελίδας [http://office365.schools.ac.cy/], που κι αυτή μοιάζει με διαφημιστική καμπάνια της Microsoft.

Ο Θεόδοτος Ανδρέου, λειτουργός του Πανεπιστημίου Κύπρου θεωρεί πως «ανέκαθεν υπήρχε εγκλωβισμός του Κυπριακού Δημοσίου από τεχνολογίες της Microsoft αλλά και άλλους κατασκευαστές ιδιοκτησιακού λογισμικού (Oracle, IBM, SAP, Cisco κ.λπ.). Υπάρχουν κυβερνητικές σελίδες που απαιτούν Internet Explorer για να δουλέψουν (π.χ. το σύστημα αναζήτησης επωνυμιών εταιρειών του Εφόρου Εταιρειών)».

Στην Κύπρο, ο νυν υπουργός Βιομηχανίας και Τουρισμού είναι ο πρώην επικεφαλής της Microsoft Κύπρου, Γιώργος Λακκοτρύπης. Δεν υπάρχουν πάντως ενδείξεις πως η παρουσία του κ. Λακκοτρύπη στην κυβέρνηση ενίσχυσε τη θέση της Microsoft.

Αλλωστε, η διασύνδεση της αμερικανικής εταιρείας με το Κυπριακό Δημόσιο χρονολογείται από το μνημόνιο συνεργασίας του 2008 (επί προεδρίας Τάσσου Παπαδόπουλου).

Επακόλουθο της συμφωνίας εκείνης ήταν η απόφαση του υπουργείου Παιδείας να επιχορηγεί την αγορά φορητών υπολογιστών από μαθητές, υπό τον όρο οι υπολογιστές να έχουν ως λειτουργικό σύστημα αυτό της Microsoft!

Ποιος όμως αποφασίζει για το αν στην Ελλάδα, την Κύπρο και σε δεκάδες άλλες χώρες οι μαθητές θα μεγαλώσουν με Microsoft ή όχι; Οι εκπαιδευτικοί της τάξης; Οι σχολικοί σύμβουλοι; Η ιεραρχία του υπουργείου Παιδείας; Κανείς εξ αυτών. Η απόφαση λαμβάνεται στο ανώτατο επίπεδο, διότι η Microsoft εκτός του να κοιτάζει χαμηλά (στα πρωτάκια), παράλληλα κοιτάζει πολύ ψηλά, κλείνοντας συμφωνίες κορυφής.

Συνάντηση στο Ελιζέ

Τον Νοέμβριο του 2015, το γαλλικό υπουργείο Παιδείας υπέγραψε συμφωνία με τη Microsoft, με την οποία η εταιρεία θα δώριζε για 18 μήνες τα προγράμματά της σε μαθητές και καθηγητές καθώς και την εκπαίδευσή τους από προσωπικό της.

«Με αυτόν τον τρόπο η Microsoft εισέβαλε στο γαλλικό σχολείο υποχρεώνοντας μαθητές και εκπαιδευτικούς να μάθουν να δουλεύουν με το λογισμικό της εταιρείας», λέει η πρόεδρος της συλλογικότητας Edunathon, που δημιουργήθηκε ως αντίδραση στη συμφωνία.

Παρότι επρόκειτο για απόφαση δεσμευτική για χιλιάδες σχολεία της γαλλικής επικράτειας, κανένας δημόσιος λειτουργός δεν είχε ενημερωθεί. Ο Ματιέ Ζεαντρόν, διευθυντής Πληροφορικής του υπουργείου Παιδείας, λέει: «Κανείς μας δεν είχε ιδέα. Ηταν κάτι που αποφασίστηκε στη συνάντηση του προέδρου της Microsoft [Σάτια Ναντέλα] με τον πρόεδρο [Ολάντ]».

Η συνάντηση είχε γίνει στο προεδρικό μέγαρο Ελιζέ μόλις 15 μέρες νωρίτερα. (Και τον Απρίλιο του 2017, λίγο πριν παραδώσει την εξουσία, ο απερχόμενος Ολάντ απένειμε στον Γκέιτς το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής για το φιλανθρωπικό του έργο).

Η Microsoft δεσμεύτηκε επίσης να επενδύσει 83 εκατ. ευρώ για τις γαλλικές start up. Σε ό,τι αφορά όμως το εκπαιδευτικό κομμάτι της συμφωνίας, σύντομα έγινε αντιληπτό πως επρόκειτο για «χορηγία», πράγμα που σημαίνει ότι η εταιρεία δικαιούται έκπτωση φόρου 60%. (Σε απόλυτους αριθμούς: 8 εκατομμύρια σε πραγματικό χρήμα από τα 13 της χορηγίας σε είδος).

Υπάρχει όμως και ένα άλλο διακύβευμα που δεν μετριέται με χρήματα: η ασφάλεια.

Τα «Ευρωπαϊκά Σχολεία» είναι θεσμός που παρέχει εκπαίδευση στα παιδιά εργαζομένων στους ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Από πέρυσι η Microsoft παρέχει στους 27.000 μαθητές το Office365, ένα από τα κλασικά της προγράμματα. Πολλοί από τους γονείς ανησυχούν πως έτσι μια αμερικανική εταιρεία αποκτά πρόσβαση σε έγγραφα και mails εργαζομένων με στρατηγικές θέσεις σε οργανισμούς όπως το ΝΑΤΟ και η Κομισιόν...

Θεωρία συνωμοσίας; Οχι ακριβώς. Ανάλογες ανησυχίες εκφράζουν, έστω μετρημένα, και ελληνικοί φορείς. Την ώρα που η ΕΔΕΤ και το υπουργείο Παιδείας προμοτάρουν τη χρήση του Office365, το Πανεπιστήμιο Πατρών προειδοποιεί τους φοιτητές και τους εκπαιδευτικούς του σχετικά με τους κινδύνους, αναφέροντας πως πρέπει να δοθεί προσοχή σε θέματα «προσωπικών δεδομένων, ευαίσθητων και εμπιστευτικών πληροφοριών».

Και το Πανεπιστήμιο καταλήγει: «Τα δεδομένα και τα αρχεία των χρηστών των υπηρεσιών cloud ενδέχεται να διακινούνται και να αποθηκεύονται σε δίκτυα και κέντρα δεδομένων εκτός Ελλάδος ή και εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης» –φωτογραφίζοντας σαφώς τους κινδύνους από τη χρήση των δεδομένων αυτών από τις αμερικανικές υπηρεσίες ασφάλειας.

Η Microsoft ομολογεί...

Αυτό που το Πανεπιστήμιο Πατρών το λέει με διπλωματικά μισόλογα, η ίδια η Microsoft το λέει με λόγια σταράτα. Αρκεί να διαβάσει κάποιος τους όρους χρήσης της υπηρεσίας που προσφέρει σε μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς:

«Μπορεί να αποκτήσουμε πρόσβαση, να μεταφέρουμε, να αποκαλύψουμε και να διατηρήσουμε προσωπικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένου του περιεχομένου σας (όπως το περιεχόμενο των ηλεκτρονικών μηνυμάτων σας στο Outlook.com ή των αρχείων σας σε ιδιωτικούς φακέλους στο OneDrive) [...] για να ανταποκριθούμε σε έγκυρη νομική διαδικασία, η οποία μπορεί να προέρχεται επίσης από τις αστυνομικές αρχές ή άλλες κρατικές υπηρεσίες».

H Microsoft, όπως άλλωστε και οι άλλες μεγάλες εταιρείες λογισμικού, παραδέχεται με άλλα λόγια ότι το περιεχόμενο δεδομένων χιλιάδων στην Ελλάδα -και εκατομμυρίων στον κόσμο– μαθητών και εκπαιδευτικών μπορεί να καταλήξει σε υπηρεσίες όπως η NSA και η CIA. Ακόμα και ο κόσμος από ψηφιακά τουβλάκια που ένα εξάχρονο παιδί φτιάχνει στο Minecraft…

Την έρευνα έκαναν για το Investigate Europe οι Ινγκεμποργκ Ελίασεν (Νορβηγία), Ελίσα Ζιμάντκε (Γερμανία), Νικόλας Λεοντόπουλος (Ελλάδα), Μαρία Ματζόρε (Ιταλία), Λεϊλά Μινιάνο (Γαλλία), Κρίνα Μπόρος (Ρουμανία / Βρετανία), Πάουλο Πένια (Πορτογαλία), Χάραλντ Σούμαν (Γερμανία), Βόιτσεκ Τσίεζλα (Πολωνία).

Εκτός από την «Εφημερίδα των Συντακτών», η έρευνα δημοσιεύεται παράλληλα από τους εταίρους του Investigate Europe σε όλη την Ευρώπη: Der Tagesspiegel (Γερμανία), Marianne (Γαλλία), Computer Weekly (Βρετανία), Il Fatto Quotidiano (Ιταλία), Publico (Πορτογαλία), EU Observer (Βέλγιο), Aftenbladet και Bergens Tidende (Νορβηγία), Newsweek Polska (Πολωνία), De Standaard (Βέλγιο), Falter (Αυστρία), Handelszeitung (Ελβετία), Investigace.cz (Τσεχία).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας