«Εφυγε» η μεταφράστρια του Ουμπέρτο Εκο

Η Εφη Καλλιφατίδη ήταν, ίσως, η πρώτη διασημότητα που γέννησε η σπουδαία, αλλά κάποτε πιο αφανής από ό,τι σήμερα, ελληνική μεταφραστική οικογένεια.

Το χρωστούσε τόσο στην ποιότητα της δουλειάς της όσο και στη σημασία και αποδοχή των βιβλίων που μετέφραζε, κυρίως σ' αυτά του Ουμπέρτο Εκο, του οποίου ήταν σχεδόν η αποκλειστική του μεταφράστρια στα ελληνικά.

Γι' αυτό και η είδηση του πρόωρου θανάτου της ανήμερα την Πρωτοχρονιά -έπασχε από καρκίνο- σκόρπισε μεγάλη συγκίνηση σε όλους και εκφράστηκε ένας βαθύς, ανυπόκριτος θαυμασμός από συναδέλφους της και αναγνώστες.

Κι όμως, η γυναίκα που έγινε σταρ το 1983 με το δεύτερο κιόλας, όπως έχει πει η ίδια, βιβλίο που μετέφρασε, το ογκώδες και απαιτητικό μυθιστόρημα του Εκο «Το όνομα του ρόδου» (εκδόσεις Γνώση), μπήκε εντελώς τυχαία στον χώρο της μετάφρασης.

Αρχιτεκτονική είχε σπουδάσει στη Θεσσαλονίκη και γραφιστική στη Ρώμη. Αποδείχτηκε τέρας ταλέντου και αντοχής (δεν είναι τυχαίο ότι υπέγραψε ογκώδη βιβλία).

«Καθώς δεν ήμουν των κλασικών γραμμάτων (αρχιτέκτονας ήμουν) η σχέση μου με το βιβλίο ήταν από πάθος. Μεταφράζω με τον ίδιο τρόπο που διαβάζω: ταχυανάγνωση και ταχυμετάφραση. Ούτε οι χρόνοι δεν μου ήταν ποτέ πρόβλημα», έχει πει σε συνέντευξή της.

Μετέφρασε πάνω από 120 βιβλία. Εκτός από Ουμπέρτο Εκο, στους τίτλους της συναντάς αριστουργήματα, κλασικά ή σύγχρονα, μεγάλων συγγραφέων: «Τρίστραμ Σάντι» του Λόρενς Στερν, «Η ιστορία του Τομ Τζόουνς, ενός έκθετου» του Χένρι Φίλντινγκ, «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων» του Λιούις Κάρολ, «Νοστρόμο» του Τζόζεφ Κόνραντ, αλλά και Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, Μάργκαρετ Ατγουντ, Τσαρλς Ντίκενς, Ναθάνιελ Χόθορν, Τομ Γουλφ, Ιταλο Καλβίνο, Τόνι Μόρισον, Ρίτσαρντ Φορντ, Τζέφρι Ευγενίδη, Ρουθ Ρέντελ κ.ά.

Ο Ουμπέρτο Εκο, του οποίου είχε μεταφράσει επί 35 χρόνια πάνω από 20 βιβλία («Κήνσορες και θεράποντες», «Το εκκρεμές του Φουκό», «Μπαουντολίνο», «Το κοιμητήριο της Πράγας» κ.ά.), ήταν βέβαια ο συγγραφέας που τη σημάδεψε.

«Ο Εκο (η σκέψη του και όσα ελάχιστα είδα από τη στάση του) στάθηκε για μένα "δάσκαλος". Θα πω και πατέρας, γιατί με μεγάλωσε, δηλαδή μεγάλωσα μαζί του και μέτρησα με τα βιβλία του τα γεγονότα της ζωής μου. Ισως να μην ήμουν αυτή που είμαι αν δεν είχαν διασταυρωθεί οι δρόμοι μας», είχε πει σε συνέντευξή της στην Τίνα Μανδηλαρά για τη «Lifo».

Η μεταφραστική της μέθοδος, όπως η ίδια την έχει εξηγήσει, ήταν ελεύθερη. «Δεν με διακρίνει ιδιαίτερος "σεβασμός" απέναντι στον δημιουργό, αρκεί να μπορέσει το μυαλό μου να δουλέψει με τον τρόπο που δουλεύει το δικό του. Αν έχω αυτή την τύχη, η πιστότητα είναι ψιλά γράμματα. Τις φράσεις τις στήνω όπως μου ακούγονται καλύτερα στα ελληνικά και και όπως νομίζω ότι θα τις έγραφε ο συγγραφέας, αν έγραφε ελληνικά».

Η Καλλιφατίδη ήταν ακόμα πολύ δραστήρια στον τομέα του υποτιτλισμού ταινιών και τηλεοπτικών σειρών και ήταν η πρώτη που έφερε στην Ελλάδα το σύστημα ταυτόχρονου ηλεκτρονικού υποτιτλισμού. Εξ ου και η στενή της συνεργασία επί χρόνια με το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και άλλους κρατικούς θεσμούς (Μέγαρο Μουσικής, ΕΛΣ κ.λπ.).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας