Αποασυλοποίηση με όχημα τους Κοινωνικούς Συνεταιρισμούς

12-7n-630x420.jpg

«Κιβωτός» εσωτερικό της ταβέρνας που λειτουργεί στο Ψυχιατρείο «Κιβωτός» εσωτερικό της ταβέρνας που λειτουργεί στο Ψυχιατρείο

Η φωτογραφία απαθανατίζει μια χαρούμενη παρέα. Είναι καλοκαίρι -μέσα του Ιούνη, στη Θεσσαλονίκη. Συγκεκριμένα στην «Κιβωτό», την ταβέρνα του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης που λειτουργεί στο πλαίσιο των συνεταιριστικών θεραπευτικών μονάδων από το 1990, τότε περίπου που ξεκινούσε η ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα.

Η μυρωδιά από το κρέας που σιγοψήνεται στα κάρβουνα τριγυρνά ελεύθερη στις πτέρυγες του Ψυχιατρείου, του Πολυδύναμου Κέντρου Ψυχικής Υγείας όπως φαίνεται ότι θα μετονομαστεί τινάζοντας από πάνω του οδύνη και ταλαιπωρίες δεκαετιών.

«Ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί, εισαγγελείς -μεταξύ τους και ο εισαγγελέας Διαφθοράς- και άλλοι που ήρθαν για ένα σεμινάριο στη Σχολή Δικαστών, επέλεξαν την "Κιβωτό" για το φαγητό τους. Και ήταν τόσο ωραία η ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε και από το περιβάλλον και από την ποιότητα του φαγητού και από το προσωπικό, ώστε οι άνθρωποι ενθουσιάστηκαν και το απόλαυσαν» διηγείται ο Δημήτρης Σεβρής, μέχρι πρότινος διευθυντής του Ψυχιατρείου που το αποχαιρετά μετά από χρόνια δόκιμης θητείας.

Ο Δημήτρης Σεβρής, κλείνοντας ένα μεγάλο κεφάλαιο με το γράμμα Ψ Ο Δημήτρης Σεβρής, κλείνοντας ένα μεγάλο κεφάλαιο με το γράμμα Ψ |

Κι είναι ανάγκη να καταγραφεί αυτό, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη λειτουργία του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Σταυρούπολης, γιατί λίγοι γνωρίζουν πως η «Κιβωτός», με προσωπικό ανθρώπους που κάποια στιγμή της ζωής τους νοσηλεύτηκαν στο Ψυχιατρείο, λειτουργεί ως καφετέρια το πρωί και ως ταβέρνα το μεσημέρι και το απόγευμα, ενώ αναλαμβάνει και το catering για διάφορες εκδηλώσεις.

Μια εικόνα, χιλιάδες λέξεις. Ο εισαγγελέας Εφετών και ο εισαγγελέας Διαφθοράς στην ταβέρνα του Ψυχιατρείου της Θεσσαλονίκης, που είναι ανοιχτή τα Σαββατοκύριακα. Γιατί όχι;

Τα στερεότυπα είναι εδώ για να καταρρίπτονται και η ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια…συντρίμμια.

«Οταν επέστρεψα εκείνη την πρώτη μέρα της ειδικότητάς μου σπίτι μου, δεν μπόρεσα να διαχειριστώ αυτό που είχε συμβεί. Μπορούσα να διαχειριστώ τι είχα δει, τι είχα ακούσει, αλλά όχι τι είχα μυρίσει. Τόσο άσχημες ήταν οι συνθήκες υγιεινής» θυμάται, παρά το γεγονός ότι ήδη το κίνημα της Ψυχιατρικής, που δημιουργήθηκε στη δεκαετία του '80, άλλαξε ριζικά την ίδια την ειδικότητα, την άποψη του εγκλεισμού ως μέσου θεραπείας, τη δομή των ψυχιατρικών νοσοκομείων.

«Θα ήταν άδικο να πει κανείς ότι δεν έγιναν άλματα στη χώρα μας. Εγιναν προσλήψεις νέων νοσηλευτών και γιατρών, ανέλαβαν τη διοίκηση του Ψυχιατρείου άνθρωποι εμπνευσμένοι, υποστηρίχθηκαν δομές από ευρωπαϊκά κονδύλια και όλα αυτά αναμόρφωσαν συνολικά τις υπάρχουσες δομές στη χώρα.

Τα αποτελέσματα καταγράφουν τα νούμερα. Το 1983 ο μέσος όρος νοσηλείας στο Ψυχιατρείο της Θεσσαλονίκης ήταν 27 μήνες και το 2017 10,2 ημέρες» λέει ο Δημήτρης Σεβρής, καθώς κάθεται για τελευταία φορά στο γραφείο του στη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης.

Πάνω: «Εγώ κι ο εαυτός μου» από το Εργαστήριο Εικαστικών. Κάτω, «Αγναντεύει η ψυχή τη θάλασσα», έργο ασθενούς Πάνω: «Εγώ κι ο εαυτός μου» από το Εργαστήριο Εικαστικών. Κάτω, «Αγναντεύει η ψυχή τη θάλασσα», έργο ασθενούς |

Μητρώο Ασθενών

Στην είσοδο του κτιρίου Διοίκησης του Ψυχιατρείου, σε ειδική γυάλινη προθήκη, δεσπόζει ένα ιδιαίτερο βιβλίο. Είναι το Μητρώο Ασθενών και στο νούμερο 1, στην πρώτη δηλαδή εισαγωγή, δεσπόζει ένα γυναικείο όνομα.

Η πρώτη καταγραφή ασθενούς γίνεται στις 17 Σεπτεμβρίου 1917, λίγες ημέρες μετά την καταστροφική πυρκαγιά: «Ειρήνη Π. 27 ετών. Διάγνωση: Πρωτόγονος άνοια-κατατονική μορφή. Έξοδος: 22 Μαΐου 1932, έκβαση: θάνατος, αιτία θανάτου: πνευμονία» .

Κάθε όνομα, ηλικία, καταγωγή, κάθε τρόπος εξόδου, αυτού του βιβλίου όπως και άλλων τεκμηρίων που διαφυλάχθηκαν από τον υπάλληλο του Ψυχιατρείου Δημήτρη Καλούδη, επιφυλάσσουν μια μοναδική ιστορία.

Είναι μερικές μόνο απολήξεις μιας δραματικής ιστορίας που ξεκινά από τον «Αγιο των τρελών και δαιμονισμένων, την εκκλησία του Αγίου Αντωνίου, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Εκεί, στα πρώτα χρόνια του 1900 αλυσοδένονταν οι ψυχικά ασθενείς και εγκαταλείπονταν κατάχαμα, στο πατημένο χώμα, μες στις ακαθαρσίες τους και στη βαριά τη μυρωδιά που απέπνεαν τα κετσεδένια στρώματα…» (¹).

«Αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά τον τρόπο εξόδου αυτών των ασθενών, θα διαπιστώσει πως οι περισσότεροι πέθαιναν από φθίση, κακουχίες, πνευμονικό οίδημα. Εκείνη την περίοδο, το 1917, το Ασυλο Φρενοβλαβών όπως λεγόταν, βρισκόταν στην οδό Αφροδίτης στην περιοχή του Σιδηροδρομικού Σταθμού. Μετά το 1918 σταδιακά οι εγκαταστάσεις μεταφέρθηκαν στην περιοχή της Σταυρούπολης. Ηταν ένα μείγμα δυστυχισμένων ανθρώπων. Υπήρχαν μεταξύ τους επαίτες, πόρνες, άνθρωποι με νοητική υστέρηση, ακόμη και πυροπαθείς» διηγείται ο Δημήτρης Σεβρής.

Το Μητρώο Ασθενών σταματά τη δική του καταμέτρηση εκεί γύρω στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο τρόπος εξόδου παραμένει σε μεγάλο βαθμό ο ίδιος. Οι περισσότεροι από τους ασθενείς υποκύπτουν τελικά στην πείνα, στις κακουχίες… Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει και με όσους βρίσκονται εκτός του Ασύλου.

Σταδιακά μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο οι συνθήκες στο Ψυχιατρείο βελτιώνονται, αλλά όχι αισθητά.

Γύρω στο 1964-65 ο αριθμός των ασθενών στο Ψυχιατρείο Σταυρούπολης έχει αυξηθεί στους 1.800. Τότε φορτώνονται και οι… καραβιές για τη Λέρο. Εκεί οδηγούνται κυρίως όσοι δεν έχουν συγγενικό περιβάλλον.

Θα περάσουν σχεδόν δύο δεκαετίες για ν' αρχίσουν ν' αλλάζουν τα πράγματα.

Το 1983 είναι μια χρονιά-ορόσημο, αφού διαχωρίζεται η Ψυχιατρική από τη Νευρολογία κι αυτός είναι ο κύριος λόγος εισόδου νέων γιατρών στον χώρο.

Οι πρώτες κινήσεις αποασυλοποίησης έρχονται με τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς που δημιουργούνται και τις δομές εκτός του Ψυχιατρείου.

Το 1999 ο νόμος 2716 θεσμοθετεί για πρώτη φορά τους Κοινωνικούς Συνεταιρισμούς Περιορισμένης Ευθύνης, επιχειρώντας ν' ανοίξει μια γενναία χαραμάδα αποασυλοποίησης από την οποία μέχρι σήμερα προσπαθεί να περάσει το φως…

(¹) Από το βιβλίο του Νίκου Θέμελη «Ανατροπή». Το απόσπασμα διάβασε ο ψυχίατρος Δημήτρης Σεβρής, συντονιστής ομάδας εργαζομένων του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, οι οποίοι συγκέντρωσαν και παρουσίασαν αρχειακό υλικό αναφορικά με την ιστορία της ψυχιατρικής περίθαλψης στην πόλη με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη λειτουργία του νοσοκομείου.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ