Η Κίνα και οι νέες προκλήσεις

Η πρόσφατη τροποποίηση του κινεζικού Συντάγματος, με την κατάργηση του ορίου των δύο πενταετιών στη θητεία του προέδρου και αντιπροέδρου, πυροδότησε πλήθος συζητήσεων παντού.

Μετά την εκλογή της επταμελούς Διαρκούς Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου στο 19ο Εθνικό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ), τον περασμένο Οκτώβριο, ήταν εμφανές ότι θα ακολουθούσαν αλλαγές στη διαδικασία ανάδειξης της κινεζικής ηγεσίας.

Η νέα σύνθεση ερχόταν σε αντίθεση με ό,τι αποτελούσε πάγια τακτική από την εποχή του Ντεγκ Σιαοπίνγκ, γιατί δεν αναγνωριζόταν κανείς ως πιθανός διάδοχος του Σι Τζινπίνγκ. Ούτε και είχαν προηγηθεί συζητήσεις για ονόματα εν δυνάμει διαδόχων του.

Οταν ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και ο πρωθυπουργός Λι Κετσιάν εξελέγησαν μέλη της Διαρκούς Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου, το 2007, η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική.

Ηταν τα δύο φαβορί και εκπρόσωπος ο καθένας μιας από τις δύο ομάδες που διεκδικούσαν την εξουσία. Ο πρώτος εκπροσωπούσε τους λεγόμενους «πρίγκιπες του κόμματος», τους οποίους αποτελούν οι γιοι των παλαιών ηγετών και επιφανών κομματικών στελεχών.

Ο δεύτερος προερχόταν από τη νεολαία του κόμματος και εκπροσωπούσε τα στελέχη που αναδεικνύονται μέσα από αυτήν.

Η συζήτηση περί «κόκκινων πριγκίπων» και πρώην κομματικών νεολαίων ήταν έντονη από το 2007, την εποχή του 17ου Συνεδρίου.

Εκτός από αυτές τις ομάδες και τις υποομάδες τους, υπήρχαν ωστόσο και άλλες, όπως των υποστηρικτών των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και των οπαδών πιο συντηρητικών μοντέλων. Παρ’ όλα αυτά υπήρχαν λεπτές ισορροπίες που τηρούνταν, αν και τίποτα δεν είναι δεδομένο.

Συμβάντα απρόοπτα σηματοδοτούν, ενίοτε, απρόσμενες αλλαγές και προκαλούν βαθιές ρήξεις.

Η περίπτωση του Μπο Σιλάι, «κόκκινου πρίγκιπα» ιδιαίτερα προβεβλημένου και με αρχηγικές βλέψεις, είναι ενδεικτική.

Με τη συνταγματική αλλαγή η προεδρική θητεία γίνεται, συνεπώς, απεριόριστη χρονικά, όπως είναι η θητεία του γενικού γραμματέα του κόμματος και του προέδρου της Κρατικής Στρατιωτικής Επιτροπής (ΚΣΕ), θέσεις που είθισται να καταλαμβάνει το ίδιο πρόσωπο.

Αυτή η πρακτική δεν ακολουθήθηκε, ωστόσο, πάντα. Ο Τζιανγκ Ζεμίν, μετά το πέρας της προεδρικής του θητείας, διατήρησε τη θέση του στην ΚΣΕ δύο επιπλέον χρόνια, ένδειξη της μεγάλης επιρροής που ασκούσε και του ελέγχου του επί του διαδόχου του, Χου Τζιντάο.

Τη θέση του προέδρου της χώρας, τα πρώτα χρόνια της κομμουνιστικής ηγεσίας, δεν είχε αυτός που ασκούσε την εξουσία.

Ο Μάο ήταν ισόβιος πρόεδρος του ΚΚΚ, αλλά πρόεδρος της Κίνας μόνο την περίοδο 1954-1959. Η θέση του προέδρου άρχισε να αποκτά κύρος μετά το άνοιγμα, με την εκπροσώπηση της χώρας στο εξωτερικό.

Με τον Σι και την ανάληψη μιας πιο εξωστρεφούς πολιτικής, ο πρόεδρος απέκτησε σαφώς μεγαλύτερη προβολή και κύρος. Ωστόσο, ούτε και σήμερα η θέση του κατέχει τον κεντρικό ρόλο στο πλαίσιο του κινεζικού συστήματος.

Ο Ντεγκ, που κυριάρχησε στα πολιτικά πράγματα της χώρας μετά τον Μάο, δεν κατείχε ποτέ τη θέση του προέδρου της χώρας ή του κόμματος.

Στο απόγειο της δύναμής του ήταν πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής της Πολιτικής Συμβουλευτικής Διάσκεψης του Κινεζικού Λαού και πρόεδρος της ΚΣΕ. Η ανώτερη κομματική θέση του ήταν αυτή του αντιπροέδρου του ΚΚΚ (θέση που στη συνέχεια καταργήθηκε).

Ωστόσο, με την αδιαμφισβήτητη ισχύ του και τη στήριξη των Οκτώ Πρεσβυτέρων (επιφανή στελέχη που ασκούσαν συλλογικά την εξουσία τις δεκαετίες ’80 και ’90) όρισε τρεις προέδρους, τους Χούα Κουοφένγκ, Χου Γιαομπάνγκ και Τζάο Τζιγιάνγκ, καθώς και τη νεότερη γενιά των πολιτικών.

Πώς αντέδρασαν, όμως, οι Κινέζοι στις τελευταίες συνταγματικές αλλαγές; Διακρίνονται, σαφώς, διαφορετικές στάσεις.

Οι οικονομικοί κύκλοι τις δέχθηκαν θετικά, γιατί εγγυώνται μακροπρόθεσμη πολιτική σταθερότητα και διεύρυνση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Κάποιοι διανοούμενοι τις είδαν με ανησυχία λόγω της υπερβολικής συγκέντρωσης εξουσίας.

Η πλειονότητα του κόσμου, που επιθυμεί σταθερότητα και καλύτερη ζωή, εξάλειψη της φτώχειας, ποιοτική εκπαίδευση και τεχνολογική ανάπτυξη, τις είδε θετικά.

Ωστόσο, και εδώ παρατηρείται μια διαφοροποίηση, ανάλογα με την ηλικία. Οι νέοι δέχθηκαν θετικότερα τις αλλαγές από τους μεγαλύτερους, για τους οποίους οι μνήμες της Πολιτιστικής Επανάστασης είναι ακόμη νωπές.

Η υπόθεση ότι ο πρόεδρος Σι μπορεί να μετατραπεί σε ισόβιο ηγέτη δείχνει την αδιαμφισβήτητη δύναμή του.

Στην επταμελή επιτροπή υπάρχει απόλυτη ομοφωνία και η Σκέψη του έχει συμπεριληφθεί στο Σύνταγμα, κάτι που είχε γίνει μόνο με τη Σκέψη του Μάο. Η Θεωρία του Ντεγκ συμπεριλήφθηκε στο Σύνταγμα μετά τον θάνατό του.

Η υπερσυγκέντρωση της εξουσίας συνεπάγεται, ωστόσο, την ανάληψη εκ μέρους του της ευθύνης όχι μόνο για τα καλά αλλά και για ό,τι κακό ενδεχομένως προκύψει στην πορεία, υπόθεση που τρομάζει τους Κινέζους.

Και το ερώτημα πώς θα διασφαλιστούν η συλλογική διακυβέρνηση και η ομαλή μετάβαση στην εξουσία παραμένει ανοιχτό.

Οι προκλήσεις είναι δίχως άλλο πολλές, ενώ είναι βέβαιο ότι η χώρα εισέρχεται σε μια νέα περίοδο.

*αναπληρώτρια καθηγήτρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου