Κι όμως, ο νόμος του 2011 είναι ξεκάθαρος

Σήμερα αναμένεται να συγκροτηθεί η προανακριτική επιτροπή για το σκάνδαλο Novartis και να ασχοληθεί σε πρώτη φάση με τα νομικά ζητήματα που μέχρι τώρα έχουν αναδειχτεί από διάφορες πλευρές γύρω από το νομικό πλαίσιο που προσδιορίζει ακριβώς το έργο της Εισαγγελίας Διαφθοράς, όπως και το αντικείμενο που διερευνά μια προανακριτική επιτροπή της Βουλής.

Ερωτήματα όπως: ποιος και πώς διενεργεί την προανάκριση στις υποθέσεις μείζονος ενδιαφέροντος, πότε κηρύσσεται περαιωμένη η προανάκριση, πότε και ποιος ασκεί διώξεις απασχόλησαν όλες τις προηγούμενες ημέρες τον Τύπο, τους πολιτικούς αλλά και τους δικαστικούς λειτουργούς με αντικρουόμενες απόψεις.

Μια γενική παρατήρηση είναι ότι δεν υπάρχει ακόμα κάποια επίσημη τοποθέτηση από τους συλλόγους ποινικολόγων που προφανώς έχουν και εμπειρία, γνώση και λόγο στα ζητήματα αυτά.

Ο νόμος 4022 ψηφίστηκε το 2011 στη Βουλή (κυβέρνηση Παπανδρέου) και είχε στόχο να ρυθμίσει τον τρόπο που θα εξασφαλιζόταν η ταχύτητα στη διεκπεραίωση υποθέσεων που αφορούν πολιτικά πρόσωπα και υποθέσεις δημόσιου συμφέροντος. Η ταχύτητα και η ανάθεση παρόμοιων υποθέσεων στην Εισαγγελία Διαφθοράς ήταν και είναι το μοναδικό «ανάχωμα» στον απαράδεκτο νόμο περί ευθύνης υπουργών και της παραγραφής αδικημάτων. Αυτό εξάλλου προκύπτει και από το σύνολο των επιχειρημάτων που διατυπώθηκαν στη Βουλή (πρακτικά ολομέλειας 28/9/2011).

Τι ακριβώς προβλέπει ο νόμος

▪ Ο νόμος 4022/2011 αφορά την «Εκδίκαση πράξεων Διαφθοράς Πολιτικών και Κρατικών Αξιωματούχων, υποθέσεων μεγάλου κοινωνικού ενδιαφέροντος και μείζονος Δημοσίου Συμφέροντος και άλλες διατάξεις». Σύμφωνα και με τις τροποποιήσεις που έγιναν το 2012 και κυρίως το 2013 (ΦΕΚ Α’ 74 20/3/2013) ρυθμίζει με σαφήνεια ποιες υποθέσεις πρέπει να αναλάβει ο εισαγγελέας Διαφθοράς.

Σε γνωμοδότηση (22/4/2015) ανώτατου δικαστικού του Αρείου Πάγου τονίζεται ότι η προανάκριση δεν αφαιρείται σε καμία περίπτωση από την Εισαγγελία Διαφθοράς διότι «σύμφωνα με τις διατάξεις, όπως τροποποιήθηκαν, ο εισαγγελέας Διαφθοράς καθίσταται κατ’ αποκλειστικότητα αρμόδιος για τα εγκλήματα που υπάγονται στην καθ’ ύλην αρμοδιότητά του και ειδικότερα είναι αποκλειστικά αρμόδιος για το συντονισμό και την εποπτεία των ειδικών προανακριτικών υπαλλήλων».

▪ Ο νόμος αυτός είναι μεταγενέστερος του αρ. 29 του Ποινικής Δικονομίας, είναι ειδικός νόμος και επομένως υπερισχύει του γενικού που απλώς αναφέρεται σε κοινωνικό όφελος και ενδιαφέρον. Αφορά κακουργήματα που δεν υπάγονται στο αρ 86 του Συντάγματος (περί της ποινικής ευθύνης υπουργών και υφυπουργών της κυβέρνησης) και τα διαπράττουν υπουργοί, υφυπουργοί, βουλευτές, υπηρεσιακοί παράγοντες, σύμβουλοι κ.λπ. κατά τη διάρκεια της θητείας τους και κακουργήματα ιδιαίτερα μεγάλου κοινωνικού ενδιαφέροντος ή μείζονος δημοσίου συμφέροντος.

Για όλα αυτά «ορίζεται στις Εισαγγελίες Αθηνών και Θεσσαλονίκης, Εισαγγελέας Εγκλημάτων Διαφθοράς, με βαθμό αντεισαγγελέα Εφετών […] Το έργο των αρμόδιων για τα εγκλήματα Διαφθοράς Εισαγγελέων εποπτεύει και συντονίζει Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου.

Στα καθήκοντα του εισαγγελέα Εγκλημάτων Διαφθοράς ανήκει η εποπτεία, η καθοδήγηση και ο συντονισμός των ενεργειών και ειδικών προανακριτικών υπαλλήλων, κατά τη διενέργεια ερευνών, προκαταρκτικής εξέτασης ή προανάκρισης για την εξακρίβωση τελέσεως των αδικημάτων αρμοδιότητάς του.

»Ο εισαγγελέας Εγκλημάτων Διαφθοράς, όταν λάβει τη μήνυση, την έγκληση ή την αναφορά για την τέλεση πράξης από αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 1 του παρόντος, ενεργεί σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 43 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και παραγγέλλει την άσκηση ποινικής δίωξης. Σε κάθε περίπτωση, η προκαταρκτική εξέταση που διενεργείται για τα ως άνω εγκλήματα ολοκληρώνεται μέσα σε προθεσμία δύο μηνών […]»

▪ Ο νόμος προβλέπει επίσης ότι ο εισαγγελέας Διαφθοράς είναι πλαισιωμένος με ειδικό επιστημονικό προσωπικό και ειδικό γραφείο πραγματογνωμόνων. Εχει δηλαδή και την υλική υποδομή για να διερευνήσει γρήγορα τέτοιες υποθέσεις. Ο εισαγγελέας Διαφθοράς επίσης συνεπικουρείται και από άλλους δύο, πράγμα που δεν θα ίσχυε για άλλον εισαγγελικό λειτουργό. Εχει επομένως όλα τα εχέγγυα αμεροληψίας διότι διορίζεται με προεδρικό διάταγμα και κατόπιν επιλογής από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (στο οποίο περιλαμβάνονται όλοι οι συσχετισμοί) Στην προκειμένη δε περίπτωση η Ε. Τουλουπάκη επελέγη με ψήφους 10-1. Θυμίζουμε ότι η Ελένη Ράικου και τις δύο φορές ψηφίστηκε με 6-5.

▪ Για τα συγκεκριμένα εγκλήματα «η περάτωση της κύριας ανάκρισης κηρύσσεται από το Συμβούλιο των Εφετών με βούλευμα. Για τον σκοπό αυτό η δικογραφία διαβιβάζεται αμέσως μετά την τελευταία ανακριτική πράξη στον εισαγγελέα Εφετών, ο οποίος την εισάγει με πρόταση του στο Συμβούλιο Εφετών, το οποίο, αποφαίνεται αμετακλήτως με την έκδοση ή μη βουλεύματος».

▪ Η εισαγγελέας Διαφθοράς έστειλε μέρος της δικογραφίας στη Βουλή διότι προσέκρουσε σε πολιτικά πρόσωπα. Η Βουλή τώρα καλείται να αποφασίσει ποια από τα ενδεχόμενα αδικήματα δεν εμπίπτει στον Νόμο περί ευθύνης υπουργών. Το αδίκημα που χωρίς αμφιβολία δεν εμπίπτει στον νόμο είναι το ξέπλυμα βρόμικου χρήματος.

Το ερώτημα στο οποίο θα κληθεί να δώσει απάντηση η προανακριτική είναι το αν και η δωροδοκία εμπίπτει ή όχι στον συγκεκριμένο νόμο. Στην περίπτωση που η προανακριτική αποφασίσει ότι η δωροδοκία δεν έγινε στο πλαίσιο των υπουργικών καθηκόντων, με δύο λόγια δηλαδή ότι δεν είναι στο πλαίσιο των καθηκόντων το να «λαδώνεται» ένας υπουργός, τότε αυτομάτως η δικογραφία θα πρέπει να επιστρέψει στην Ε. Τουλουπάκη. Αν η Βουλή εντοπίσει ενδείξεις ενοχής τότε θα πρέπει οι εμπλεκόμενοι να δεχτούν να πάνε ως απλοί Ελληνες πολίτες στα δικαστήρια. Αυτό εξάλλου ήταν και είναι και η βούληση των πολιτών.

Τέλος σημειώνεται ότι το δικαστήριο έχει την αρμοδιότητα να διερευνήσει ακόμα και παραγραμμένο αδίκημα εάν αυτό συνδέεται με το ξέπλυμα. Σύμφωνα με την άποψη νομικών οι διατάξεις περί προκαταρκτικής εξέτασης εισήχθησαν διότι εκτιμήθηκε ότι ο κατηγορούμενος έχανε δικαιώματα. Μέχρι τότε σε κάθε περίπτωση με ενδείξεις γινόταν η άσκηση δίωξης.

Η προανακριτική διαδικασία όμως διασφαλίζει το δικαίωμα κατηγορούμενων να απαλλαγούν από αβάσιμες κατηγορίες πριν ασκηθούν διώξεις. Αυτό ακριβώς θεραπεύει η προανακριτική διαδικασία και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει πρώτα να ολοκληρωθεί, να περατωθεί από την Εισαγγελία Διαφθοράς και μετά να ανατεθεί σε εφέτη ανακριτή.

Η επόμενη… πράξη ανήκει στη Βουλή, ενώ η έρευνα συνεχίζεται από την Εισαγγελία Διαφθοράς.